از حقوق و تورم تا مطالبات بازنشستگان؛ افزایش نارضایتی در بزرگترین دستگاه آموزشی
در هفتههای اخیر، تصاویری از معیشت معلمان و اعتراض به وضعیت حقوق و قدرت خرید آنان در شبکههای اجتماعی منتشر شده است. این اعتراضها بیشتر به شکل خودجوش و بدون فراخوان متمرکز شکل گرفتهاند. همزمان، موضوع معیشت معلمان بار دیگر به یکی از مسائل مهم بدنه فرهنگیان تبدیل شده است. در این رابطه یکی از کانالهای تلگرامی صدای معلم در مطلبی تحت عنوان «به معیشت معلمان رسیدگی شود» مینویسد: «لطفا به معیشت معلمان رسیدگی جدی شود. این حقوقی که ما میگیریم به زور تا روز پنجم ماه میرسه!»
اعتراضهایی بدون سازماندهی متمرکز
انتشار پیدرپی ویدئوهای اعتراضی، بخشی از نارضایتی معلمان را در فضای عمومی بازتاب داده است. در این اعتراضها، سطح حقوق، کاهش قدرت خرید و مشکلات اقتصادی محور اصلی مطالبات هستند. فرهنگیان در شرایطی این اعتراضها را مطرح میکنند که تشکل مستقلی با ساختار مشابه برخی سازمانهای حرفهای، نقش فراگیر و مشخصی در دفاع از حقوق آنان ندارد. همین مسئله باعث شده بخشی از اعتراضها بهصورت فردی، پراکنده و از طریق شبکههای اجتماعی مطرح شود.
با این حال، پراکندگی اعتراضها لزوماً به معنای نبود نارضایتی گسترده نیست. شبکههای اجتماعی امکان انتشار سریع تجربهها و مطالبات مشترک را فراهم کردهاند. به همین دلیل، هر ویدئو میتواند بازتاب بیشتری از یک اعتراض محدود پیدا کند.
معیشت معلمان و فرسایش آموزش
مسئله معیشت معلمان تنها به میزان دریافتی ماهانه محدود نمیشود. کاهش قدرت خرید میتواند بر انگیزه شغلی و کیفیت زندگی فرهنگیان اثر بگذارد. در سالهای گذشته، مشکلات اقتصادی معلمان در کنار فرسودگی شغلی و احساس بیعدالتی در نظام پرداخت مطرح شده است. پیامدهای این وضعیت نیز تنها متوجه کارکنان آموزشوپرورش نیست.
کاهش انگیزه، افت کیفیت تدریس، افزایش نارضایتی خانوادهها از مدارس دولتی و خروج نیروهای باتجربه، از جمله پیامدهایی است که درباره آنها نگرانی مطرح شده است. بازخریدی، استعفا و کاهش تمایل به ادامه فعالیت نیز میتواند توان آموزشی مدارس را تحت فشار قرار دهد.
بیشتر بخوانید
بستهشدن مرز افغانستان و پاکستان و تاثیر آن روی کشاورزان ایرانی
در چنین شرایطی، معیشت معلمان با کیفیت سرمایه انسانی کشور ارتباط پیدا میکند. مدرسه محل شکلگیری بخش مهمی از سرمایه انسانی نسل آینده است. هرگونه فرسایش پایدار در این بخش میتواند پیامدهای گستردهتری داشته باشد.
آغاز سال تحصیلی و نگرانی از تشدید نارضایتی
تعطیلی مدارس در تابستان، امکان شکلگیری اعتراضهای گسترده در محیطهای آموزشی را کاهش میدهد. با آغاز سال تحصیلی، ارتباط روزانه میلیونها دانشآموز، خانواده و معلم دوباره برقرار میشود. همزمان، افزایش هزینههای زندگی و فشار تورمی میتواند اهمیت معیشت معلمان را بیشتر کند. هزینه خوراک، مسکن، حملونقل و سایر نیازهای روزمره، بخش مهمی از درآمد خانوارهای حقوقبگیر را مصرف میکند.
در چنین فضایی، تداوم اعتراضهای پراکنده میتواند نشانهای از نارضایتی انباشته در میان فرهنگیان باشد. تجربه اعتراضهای اجتماعی نیز نشان داده است که فاصله میان اعتراضهای محدود و شکلگیری موج گسترده، همیشه طولانی نیست.
آنچه امروز درباره معیشت معلمان دیده میشود، تنها مجموعهای از گلایههای فردی نیست. تکرار مطالبات اقتصادی، کاهش قدرت خرید و بازتاب گسترده نارضایتیها، نشان میدهد بخشی از بدنه فرهنگیان با فشارهای جدی روبهرو است. از جمله «کلاسهای شلوغ حدود ۴۰ نفره در مدارس دولتی اگرچه نه فقط در شأن مردم بلکه در شأن آموزش و پرورش نیز نخواهد بود چرا که بررسی وضعیت سلامتی معلمان نشان میدهد به دلیل تراکم بالای جمعیت و نیز اهمیت آموزش مناسب، اکثر معلمان بعد از اندی با مشکلات حنجره دست و پنجه نرم میکنند».
اهمیت این مسئله از جایگاه معلمان در جامعه ناشی میشود. معلم همکارمند دولت است و هم با میلیونها خانواده و دانشآموز ارتباط مستقیم دارد. بنابراین، فرسایش اقتصادی و اجتماعی این گروه میتواند پیامدهایی فراتر از محیط مدرسه داشته باشد. از نگاه جامعهشناسی، استمرار احساس بیعدالتی میتواند اعتماد به ساختارهای رسمی را تضعیف کند. اگر مطالبات یک گروه بزرگ برای مدت طولانی بدون پاسخ مؤثر باقی بماند، احتمال گسترش نارضایتی افزایش مییابد.
از این منظر، اعتراضهای امروز معلمان را نمیتوان صرفاً با تعداد تجمعها یا کلیپهای منتشرشده سنجید. مسئله اصلی، روند انباشت نارضایتی است؛ روندی که معیشت معلمان تنها یکی از مهمترین نمودهای آن محسوب میشود. در این رابطه یکی از معلمان دردمند در حساب ایکس خود مینویسد: «آقای وزیر، اگر اسم دیگری روی ما نمیگذارید، من با این حقوق به کجا شکایت کنم؟». این توییت یک معلم است که در پایین کپشن عکسی از فیش حقوقی ۱۴ میلیون تومانی خود قرار داده است. شهریه مدارس غیردولتی در برخی مناطق به بالای ۲۰۰ میلیون تومان رسیده، اما معلمانی که ستون اصلی همین مدارساند، با حقوقی کمتر از حداقل دستمزد کار میکنند. بیمههای ناقص، قراردادهای موقت و سفیدامضا و نبود امنیت شغلی، بخشی از روایت مشترک معلمانی است که سالهاست اعتراض میکنند، اما کسی صدایشان را نمیشنود و حقوق آنها را تضمین نمیکند. فعالان حوزه آموزش، دلیل این موضوع را نبود تشکل صنفی برای این معلمان و همچنین بهرهکشی استثمار آنها میدانند؛ معلمانی که در گرانترین مدارس درس میدهند، اما سهمی از آن درآمد ندارند.
منابع
- رسانه حکومتی آرمان امروز – ۱۶ شهریور ۱۴۰۵، «لزوم رضایت معیشتی معلمان»
- رسانه حکومتی تابناک – ۱۸ شهریور ۱۴۰۵، «حقوق زیر ۱۰۰ دلاری معلمان…»
- رسانه حکومتی پیام ما – شهریور ۱۴۰۵، «استثمار معلمان در مدارس غیردولتی»
- رسانه صدای معلم – ۷ مرداد ۱۴۰۵، «به معیشت معلمان رسیدگی شود»
