بستهشدن مرز افغانستان و پاکستان؛ زیان پنهانی که دامان کشاورزان ایرانی را گرفت
بستهشدن مرز افغانستان و پاکستان که نزدیک به یک سال است ادامه دارد، تنها گریبانگیر تجار این دو کشور نشده و پیامدهای آن بهطور غیرمستقیم به کشاورزان و صادرکنندگان محصولات کشاورزی ایران نیز رسیده است. جابهجایی مسیرهای تجاری منطقه به سمت خاک ایران، فشار سنگینی بر گذرگاههای شرقی کشور وارد کرده و همین موضوع، از چند جهت متفاوت، به زیان کشاورزان ایرانی تمام شده است.
بستهشدن مرز افغانستان و پاکستان و فشار مضاعف بر گذرگاههای شرقی ایران
پس از تعطیلی طولانیمدت گذرگاههایی مانند تورخم و چمن، بخش بزرگی از تجارت خارجی افغانستان بهناچار از مسیر خاک ایران دنبال شده است. به گزارش خبرگزاری تسنیم، در گزارشی با عنوان «سازمان ملل: ایران به مسیر اصلی تجارت افغانستان تبدیل شده است»، اکنون بخش عمده واردات و صادرات افغانستان از طریق ایران انجام میشود.
این جابهجایی مسیر، بار سنگینی بر دوش گمرکهای مرزی ایران گذاشته است. بر اساس گزارش سایت دیپلماسی ایرانی با عنوان «قفل کامیونها در مرز»، در گذرگاه میرجاوه پاکستان تنها روزانه حدود ۲۵۰ کامیون از ایران را میپذیرد و در دوغارون نیز بیش از هزار و ۵۰۰ کامیون معطل ماندهاند رانندگان برای عبور کالا گاه یک تا دو هفته در پشت مرز منتظر میمانند.
این معطلی طولانی مستقیماً به کامیونهای حامل محصولات کشاورزی نیز رسیده است. سایت خبری کارنا در گزارشی با عنوان «معطلی یکماهه کامیونهای ایرانی پشت مرز» نوشته است که در مرز ریمدان، دوغارون و پلدشت توقف طولانیمدت ادامه دارد و در ریمدان بهتنهایی دو هزار و ۲۴۹ کامیون در صف صادرات قرار گرفتهاند.
صفهای طولانی و خطر فساد محصولات فسادپذیر کشاورزی
طولانیشدن صفهای مرزی برای محصولات فسادپذیر کشاورزی، مانند میوه و ترهبار، اهمیتی دوچندان دارد؛ زیرا هر روز تأخیر به معنای افت کیفیت و کاهش ارزش بازاری محصول است. مشرقنیوز در گزارشی با عنوان «زنگ خطر صف طولانی کامیونها در مرز» تأکید کرده که طولانیشدن فرآیند ترخیص، خطر متروکهشدن کالا را افزایش میدهد و هزینههای انبارداری را بالا میبرد.
کمبود زیرساخت حمل سرد نیز این مشکل را تشدید کرده است. خبرگزاری ایسکانیوز در گزارشی با عنوان «صادرات محصولات کشاورزی در خطر؛ وعدههای بر زمین مانده برای نوسازی ناوگان یخچالی» نوشته است که فرسودگی ناوگان و کمبود کانتینر یخچالی، صادرات محصولات کشاورزی کشور را تهدید میکند و حتی نوسان چند ساعته دمای سردخانه یا کانتینر میتواند خسارت سنگینی به بار وارد کند که هزینه آن نهایتاً بر عهده صادرکننده است
بیشتر بخوانید
روزنامه جهان صنعت نیز در گزارشی مشابه با تاریخ هجدهم شهریور ۱۴۰۵ به همین موضوع پرداخته و افزوده است که حتی در واردات موز از ترکیه نیز، به دلیل مقررات موجود، کانتینر خارجی اجازه ورود ندارد و کالا باید در مرز تخلیه شود؛ وضعیتی که ریسک آسیب به محمولههای فسادپذیر را بیشتر میکند
هزینههای سنگین حملونقل و افت سود کشاورزان
تداوم معطلی در مرزها، هزینههای حملونقل و لجستیک را بهطور محسوسی افزایش داده است. به نوشته مشرقنیوز، این هزینههای اضافه در نهایت به قیمت تمامشده کالا منتقل میشود و فشار بیشتری بر تولیدکننده و مصرفکننده وارد میکند.
سایت خبری تین نیز در گزارشی با عنوان «صف طولانی کامیونها در بازرگان/ راهکار اتاق تهران برای مدیریت مرزها» از ضرورت ایجاد پایانههای پسکرانهای و خط سبز اختصاصی برای کالاهای اساسی و فسادپذیر سخن گفته است تا تشریفات گمرکی از نقطه صفر مرزی فاصله بگیرد. نبود چنین سازوکاری تاکنون فشار مضاعفی بر کشاورزان صادرکننده وارد کرده است.
از سوی دیگر، بخشی از ظرفیت مرزی استان سیستان و بلوچستان که میتوانست صرف صادرات محصولات کشاورزی شود، اکنون صرف تأمین نیازهای اساسی کشور میشود. مدیرکل صنعت، معدن و تجارت این استان به خبرگزاری مهر گفته است که واردات برنج و گوشت از این مرزها همچنان در جریان است و ظرفیت مرزی استان یک ظرفیت ملی محسوب میشود، نه صرفاً محلی.
فرصت از دسترفته در سایه محدودیتهای صادراتی داخلی
با وجود آنکه بستهشدن مرز افغانستان و پاکستان میتوانست فرصتی برای افزایش سهم ایران در تأمین نیاز مواد غذایی منطقه باشد، محدودیتهای داخلی صادرات، بهرهبرداری کشاورزان از این فرصت را دشوار کرده است. خبرگزاری دانشجو در گزارشی به نقل از سازمان جهاد کشاورزی فارس نوشته است که صادرات سیبزمینی، پیاز و گوجهفرنگی تا پایان سال جاری ممنوع اعلام شده تا اولویت با تأمین مصرف داخلی و تثبیت قیمت باشد.
همزمان، مشکلات ارزی نیز بر پیچیدگی تجارت با افغانستان افزوده است. به گزارش تابناک، برخی خریداران کالای ایرانی در افغانستان به دلیل الزامات پیمان ارزی، ناچارند هم نقش خریدار و هم نقش صادرکننده را ایفا کنند و همین امر برای تاجران و کشاورزان ایرانی طرف معامله دردسرساز شده است.
در مجموع، ترکیب صفهای طولانی مرزی، کمبود ناوگان یخچالی، هزینههای بالای لجستیک، محدودیتهای صادراتی داخلی و پیچیدگیهای ارزی، باعث شده کشاورزان ایرانی بهجای بهرهمندی از خلأ تجاری ناشی از بستهشدن مرز افغانستان و پاکستان، عملاً با هزینهها و مخاطرات تازهای در مسیر صادرات محصولات خود روبهرو شوند.
منابع
- ۱. «سازمان ملل: ایران به مسیر اصلی تجارت افغانستان تبدیل شده است»، تسنیم ۶ تیر ۱۴۰۵
- ۲. «قفل کامیونها در مرز»، دیپلماسی ایرانی ۲۹ مرداد ۱۴۰۵
- ۳. «معطلی یکماهه کامیونهای ایرانی پشت مرز»، کارنا ۱۹ شهریور ۱۴۰۵
- ۴. «زنگ خطر صف طولانی کامیونها در مرز»، مشرقنیوز ۱۹ شهریور ۱۴۰۵
- ۵. «صادرات محصولات کشاورزی در خطر؛ وعدههای بر زمین مانده برای نوسازی ناوگان یخچالی»، ایسکانیوز ۱۸ شهریور ۱۴۰۵
- ۶. «فرسودگی ناوگان و کمبود کانتینر یخچالی، صادرات محصولات کشاورزی را تهدید میکند»، جهان صنعت ۱۸ شهریور ۱۴۰۵
- ۷. «صف طولانی کامیونها در بازرگان/ راهکار اتاق تهران برای مدیریت مرزها»، تیننیوز ۱۴ شهریور ۱۴۰۵
- ۸. «مرزهای سیستان و بلوچستان؛ مسیر تأمین برنج و گوشت برای کشور»، خبرگزاری مهر ۱۶ شهریور ۱۴۰۵
- ۹. «ممنوعیت صادرات سیبزمینی پیاز و گوجهفرنگی در فارس»، خبرگزاری دانشجو ۲۲ شهریور ۱۴۰۵
- ۱۰. «ایران چه کالاهایی به افغانستان صادر میکند؟ /شیوه جدید افغانها برای دور زدن قانون تجارت ایران!»، تابناک ۴ مهر ۱۴۰۳
