خارگ؛ جزیرهای کوچک با میراثی کهن و نقشی تعیینکننده در تپش اقتصاد و امنیت انرژی ایران
جزیره خارگ این تکه خشکی کوچک در جنوب ایران، شناسنامه چند هزار ساله در قلب آبهای آن دارد. این جزیره از معدود جزایری است که از دورترین دوران باستان، مسکونی بوده است. دلیل آنهم داشتن آب شیرین است که در خلیج فارس حکم طلا را دارد. کشف کتیبهای به خط میخی پارسی باستان در این جزیره، سندی محکم بر حاکمیت ایران بر خلیج از دوره هخامنشیان است. در دوران اشکانی و ساسانی، خارگ ایستگاه مهمی برای بازرگانانی بود که میان ایران، هند و پالمیرا در سوریه امروزی در سفر بودند. آثار معابد و گور دخمههای ساسانی نشان از تمدنی پویا دارد. وجود بقایای یک کلیسا و دیر بزرگ متعلق به دوره ساسانی، نشان میدهد که این جزیره در آن زمان مرکز گفتگوی ادیان و فرهنگهای مختلف بوده است. جزیره خارگ فقط یک اسکله نفتی ساده نیست. این تکه خشکی در دل خلیج فارس، دقیقاً نقطه تلاقی شکوه باستانی و شریان حیاتی اقتصاد امروز ما میباشد.
چرا خارگ موقعیت استراتژیک دارد؟
پاسخ در عمق آبهای اطراف آن نهفته است. سواحل خارگ به شکلی است که کشتیهای بسیار پهنپیکر میتوانند به راحتی در کنار آن پهلو بگیرند. این ویژگی در سراسر خلیج فارس کمنظیر است. هر کس بر خارگ تسلط داشته باشد، عملاً بر گلوگاه اصلی تجارت در شمال خلیج فارس نظارت دارد. به همین دلیل در دوره صفوی و قاجار، هلندیها و انگلیسیها بارها برای تصرف آن دندان تیز کردند که با مقاومت قهرمانانی مثل میرمهنای بندرریگی روبرو شدند. امروز این جزیره به عنوان سکوی اصلی صادرات نفت ایران شناخته میشود. بخش اعظم نفت خام ایران از طریق خطوط لوله زیرزمینی به این جزیره میرسد. بیش از ۹۰ درصد صادرات از آنجا به تمام دنیا میرسد. در طول هشت سال جنگ ایران و عراق، خارگ بارها و بارها مورد حمله هوایی قرار گرفت، اما هرگز صادرات نفت آن به همت نفتگران جزیره قطع نشد. جزیره خارگ به دلیل موقعیت جغرافیایی منحصر به فرد و نقش حیاتیاش در اقتصاد ایران، به ناو هواپیمابر غرق نشدنی معروف شده است. این تعبیر صرفاً به دلایل فنی و ژئوپلیتیک و موقعیت استراتژیک آن برمیگردد. خارگ در فاصلهای حدود ۵۷ کیلومتری از بندر بوشهر قرار دارد و دقیقاً در محلی واقع شده که اشراف کاملی بر خطوط کشتیرانی بینالمللی دارد. همانطور که یک ناو هواپیمابر برای کنترل یک منطقه دریایی اعزام میشود، خارگ به صورت طبیعی این نقش را در خلیج فارس ایفا میکند. تفاوت اصلی آن با ناو هواپیمابر واقعی، اینست که ناوها خطر غرق شدن دارند، اما خارگ یک جزیره خشکی ثابت است. فرودگاهی دارد که میتواند هواپیماهای نظامی و ترابری را پذیرا باشد. اگر خلیج فارس را یک صفحه شطرنج فرض کنیم، جزیره خارگ حکم وزیر این صفحه است. ثابت بودن آن در کنار توانایی میزبانی از تجهیزات آن را به سکویی قدرتمند در منطقه تبدیل کرده است.
چشم و چراغ اقتصاد ایران
بیشتر بخوانید
اینترنت پرو؛ چرا پرستاران به آن «نه» گفتند؟
در اینکه خارگ چشم و چراغ اقتصاد ایران است، مبالغه نیست. بلکه بازتابی از یک واقعیت استراتژیک در ژئوپلیتیک انرژی است. اگرچه ایران منابع طبیعی بسیار گستردهای در سراسر خاک خود دارد. اما تمرکز قدرت اقتصادی در این جزیره کوچک، آن را به حیاتیترین نقطه کشور تبدیل کرده است. بیش از ۹۰ تا ۹۵ درصد از کل صادرات نفت خام ایران از طریق خارگ انجام میشود. این یعنی تمام زحماتی که در میادین نفتی خوزستان و سایر مناطق کشیده میشود، در نهایت باید از این جزیره به کشتیها منتقل شود. بسیاری از سواحل ایران در خلیج فارس کمعمق هستند و نفتکشهای غولپیکر (VLCC) نمیتوانند به راحتی در آنها پهلو بگیرند. اما خارگ به دلیل عمق زیاد آب در اطراف خود، یکی از بهترین نقاط دنیا برای پهلوگیری بزرگترین تانکرهای نفتکش است. بدون خارگ، ایران مجبور بود نفت خود را با کشتیهای کوچک به نقاط دورتر منتقل کند که هزینه و زمان صادرات را به شدت بالا میبرد. بنابراین خارگ فقط یک اسکله نیست مخازن ذخیرهسازی این جزیره ظرفیتی در حدود ۳۰ تا ۳۴ میلیون بشکه دارند. این یعنی در صورت بروز هرگونه مشکل در تولید نفت در خشکی، ایران میتواند تا مدتی صادرات خود را از ذخایر این جزیره ادامه دهد. در یک کلام اگر ایران را به یک بدن تشبیه کنیم، منابع زیر زمینی «خون ایران» هستند و جزیره خارگ «قلب» است که این خون را به دنیای خارج پمپاژ میکند. بدون قلب، حتی با وجود خون زیاد، بدن از کار میافتد. به همین دلیل است که این جزیره را چشم و چراغ اقتصاد ایران مینامند.
