بازار سیب ارومیه در آستانه فروپاشی؛ ریشههای یک بحران تکراری
بازار سیب در ارومیه امسال نیز با نشانههای نگرانکنندهای همراه شده و بسیاری از باغداران آذربایجان غربی میگویند وضعیت از سالهای گذشته بحرانیتر است. این استان با تولید سالانه بیش از یک میلیون تن سیب، سهمی بیش از سی درصد از تولید کشور را در اختیار دارد و ارومیه نقش تعیینکنندهای در سرنوشت این بازار ایفا میکند. انباشت محصول در سردخانهها، افزایش هزینههای تولید و پیچیدگی مسیرهای صادراتی، امسال نگرانی از رکود عمیقتر بازار سیب را تشدید کرده است.
چالشهای صادراتی؛ تنگنای اصلی بازار سیب ارومیه
هر سال با نزدیک شدن فصل برداشت، بحث چالش بازار و صادرات سیب در آذربایجان غربی دوباره مطرح میشود. این موضوع دیگر یک نگرانی فصلی نیست، بلکه به دغدغه ساختاری اصلی این بخش کشاورزی تبدیل شده است. تولیدکنندگان میگویند داستان سیب تنها به برداشت و تولید ختم نمیشود، بلکه چالش واقعی زمانی آغاز میشود که محصول باید مشتری پیدا کند.
بخش مهمی از این چالش به سیاستهای ارزی صادرات بازمیگردد. طبق گزارشها، بانک مرکزی پیشتر راهکاری برای فروش ارز حاصل از صادرات به بانکها ارائه کرده بود، اما پس از معرفی پنج بانک برای این کار، اختلاف نرخ خرید ارز افزایش یافت. این فاصله میان نرخهای اعلامی و نرخ روز، توان صادرکنندگان برای ایفای تعهدات ارزی را محدود کرده است.
وابستگی شدید فروش سیب به بازارهای خارجی نیز این بحران را عمیقتر میکند. هر تغییر در مسیرهای تجاری، محدودیتهای صادراتی یا نوسان نرخ ارز میتواند معادلات فروش را بههم بزند. به همین دلیل، توسعه بازارهای هدف دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی برای حفظ جایگاه سیب آذربایجان غربی شده است.
انباشت سیب در سردخانهها و افزایش هزینههای تولید
بخش قابلتوجهی از سیب تولیدی استان هر سال روانه سردخانهها میشود تا در انتظار گشایش مسیرهای صادراتی بماند. طبق آخرین گزارشها، نزدیک به هشتصد هزار تن سیب در سردخانههای آذربایجان غربی انباشته شده و چشمانتظار صادرات است. این حجم انباشته، فشار مالی سنگینی بر دوش باغداران و صادرکنندگان گذاشته است.
نگهداری این حجم از محصول بدون بازگشت سرمایه، هزینههای جانبی زیادی به همراه دارد. هزینههای سم، دستمزد کارگر، ماشینآلات، سورتینگ و اجاره سردخانه پیوسته رو به افزایش است. برای بسیاری از باغداران خرد که توان مالی محدودی دارند، این هزینهها عملاً امکان نگهداری محصول تا زمان مناسب فروش را از بین میبرد.
بیشتر بخوانید
این فشار مالی همزمان با افزایش قیمت نهادههای کشاورزی رخ میدهد. بر اساس گزارشهای اخیر بازار، نرخ کودهای شیمیایی و سموم پرمصرف در سطح بالایی قرار دارد. از سوی دیگر، افزایش قیمت جهانی نفت و عبور قیمت نفت برنت از مرز صد دلار، هزینه حملونقل و تولید را نیز بالا برده است. مجموع این عوامل، حاشیه سود باغداران را بهشدت تحت فشار قرار داده است.
واکنش نهادها در برابر رکود بازار سیب
در واکنش به این وضعیت، سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان غربی عملیات خرید توافقی سیب صنعتی را آغاز کرده است. هفتاد و سه مرکز خرید و جمعآوری در سراسر استان راهاندازی شده تا باغداران بتوانند محصول خود را بدون واسطه عرضه کنند. تاکنون نزدیک به نه هزار تن سیب صنعتی از این طریق خریداری شده است.
مسئولان میگویند ظرفیت صنایع تبدیلی استان برای جذب مازاد تولید قابلتوجه است. در حال حاضر چهل و دو کارخانه فرآوری با ظرفیت اسمی یک میلیون و نهصد هزار تن در استان فعالاند. به گفته مقامهای محلی، این ظرفیت میتواند علاوه بر نیاز داخلی، محصول مازاد سایر استانها را نیز پوشش دهد.
با این حال، بسیاری از فعالان بخش کشاورزی معتقدند این اقدامات در برابر حجم انباشته سیب و ریشههای ساختاری بحران، تنها راهحلی موقت است. آنان بر لزوم رفع تعهدات ارزی صادرکنندگان، بازگشت بانک مرکزی به رویههای قبلی و توسعه پایدار بازارهای صادراتی تأکید دارند. بدون اصلاح این زنجیره، به باور کارشناسان، بازار سیب ارومیه هر سال با همین چرخه تکراری مواجه خواهد ماند.
منابع
- ۱. «قطب سیب ایران چشمانتظار بازار؛ امسال گره صادرات باز میشود؟» – خبرگزاری مهر ۱۱ شهریور ۱۴۰۵
- ۲. «بازار و صادرات؛ چالشهای هر ساله فصل برداشت سیب در آذربایجان غربی» – خبرگزاری ایمنا ۱۱ شهریور ۱۴۰۵
- ۳. «آغاز خرید توافقی سیب صنعتی و فعالسازی ۷۳ مرکز خرید در آذربایجان غربی» – خبرگزاری مهر ۲۲ شهریور ۱۴۰۵
- ۴. «۸۰۰ هزار تن سیب در سردخانههای آذربایجان غربی در انتظار صادرات» – کردپرس – ۷ شهریور ۱۴۰۵
- ۵. «آخرین اخبار قیمت کود و سم کشاورزی امروز دوشنبه ۲۳ شهریور ۱۴۰۵؛ قیمت نهادههای کشاورزی تغییر کرد و کدام کودها و سموم گرانتر شدهاند؟» – نبض قیمت ۲۳ شهریور ۱۴۰۵
- ۶. «قیمت کود و نهادههای کشاورزی با نفت گران چه تغییری میکند؟ احتمال افزایش هزینه تولید و حمل در ماههای پیش رو» – نبض قیمت ۱۹ شهریور ۱۴۰۵
