اسناد تاریخی، «لوطی صالح»؛ محلهای محروم از آب در قلب تهران
سلطنت طلبان یا نئو فاشیستها و مدعیان دروغین تمدن بزرگ هرچند تلاش کنند ایران بدون آب آشامیدنی را پارادیس منطقه جلوه دهند، اما واقعیت با گرد و غبار شیادی پوشیده نمیشود. در حافظه رسمی حکومت شاه، تصویر ایران در حال توسعه بارها تکرار شد؛ تصویری که برجها، جشنهای پرهزینه و درآمدهای کلان نفتی را به نمایش میگذاشت. اما در پشت این ویترین پرزرقوبرق، میلیونها ایرانی هنوز از ابتداییترین نیاز زندگی، یعنی آب آشامیدنی سالم، محروم بودند. اسناد تاریخی، خاطرات مقامهای حکومتی و گزارشهای مطبوعاتی آن دوره، تصویری متفاوت از واقعیت اجتماعی ایران پیش از انقلاب ارائه میکنند؛ تصویری که در آن حتی برخی محلههای تهران نیز تا سال ۱۳۵۷ آب لولهکشی نداشتند.
آب آشامیدنی؛ بحران پنهان در روستاهای ایران
براساس آمارهای مرکز ملی آمار ایران، در سال ۱۳۵۵ حدود ۷۹ درصد واحدهای مسکونی روستایی کشور فاقد لولهکشی آب بودند. در آن زمان، از حدود ۲/۹ میلیون واحد مسکونی روستایی، بیش از ۲/۳ میلیون واحد به آب آشامیدنی سالم دسترسی نداشتند. این آمار در شرایطی ثبت شد که اکثریت جمعیت ایران همچنان در روستاها زندگی میکردند.
گزارشهای بینالمللی نیز وضعیت آب آشامیدنی در ایران را بحرانی توصیف کردهاند. طبق آمار مربوط به سال ۱۹۷۵ میلادی، تنها ۳۰ درصد جمعیت روستایی ایران به آب قابل شرب و بهداشتی دسترسی داشتند. در همان زمان، عراق با ۶۶ درصد دسترسی، وضعیت بهتری نسبت به ایران داشت. این آمار در کتاب «کارنامه منتشرنشده صفحه ۱۲۶» نیز ثبت شده است.
بیشتر بخوانید
حمید رضا درخشنده؛ قهرمانی که خیانتکار به مردم را مجازات کرد!
اسدالله علم، وزیر دربار و نخستوزیر حکومت پهلوی، در خاطرات روز پنجشنبه ۲۹ فروردین ۱۳۵۳، تصویری تکاندهنده از وضعیت آب آشامیدنی در روستاها ارائه میدهد. او در جلد دوم «یادداشتهای علم صفحه ۶۵» مینویسد: «وقتی جویا شدم در دهات چهقدر برق و آب آشامیدنی داریم، معلوم شد فقط یک درصد دهات ایران آب آشامیدنی تمیز دارند».
تهران؛ پایتختی که هنوز آب لولهکشی نداشت
بحران آب آشامیدنی تنها به روستاها محدود نبود. در واپسین ماههای حکومت پهلوی، روزنامه اطلاعات در شماره ۲۹ خرداد ۱۳۵۷، گزارشی منتشر کرد که نشان میداد برخی محلههای تهران همچنان از آب لولهکشی محروم هستند.
در میان این محلهها، نام «لوطی صالح» بهعنوان یکی از مناطق محروم پایتخت مطرح شد؛ محلهای در قلب تهران که ساکنانش برای تأمین آب آشامیدنی با مشکلات جدی روبهرو بودند. انتشار این گزارش در روزنامه اطلاعات، آن هم در سال پایانی حکومت پهلوی، بازتاب گستردهای داشت و شکاف عمیق میان تبلیغات رسمی و واقعیت زندگی مردم را آشکار کرد.
عبدالمجید مجیدی، رئیس سازمان برنامه و بودجه حکومت پهلوی، نیز در خاطرات خود به وضعیت نابسامان خدمات شهری اشاره میکند. او مینویسد «مردم در سال ۱۳۵۵ حاضر بودند آب غیربهداشتی را تحمل کنند و با قطعی مداوم برق کنار بیایند، اما همچنان از حداقل امکانات شهری محروم بودند».
روایت اسناد از اولویتهای حکومت دیکتاتوری شاه
همزمان با بحران آب آشامیدنی در شهرها و روستاهای ایران، روزنامه اطلاعات در آبان ۱۳۵۳ گزارش داد که تأمین نیازهای ابتدایی مردم، از جمله آب و فاضلاب، در اولویت برنامههای دولت قرار نداشت؛ زیرا به گفته مقامهای وقت، «بازده اقتصادی» نداشت.
در همان سالها، حکومت پهلوی وامی معادل یک میلیارد و دویست میلیون دلار برای بازسازی شبکه آب و فاضلاب لندن اختصاص داد؛ موضوعی که بعدها در خاطرات عبدالمجید مجیدی صفحه ۵۰ نیز ثبت شد.
امروز این اسناد و روایتها، بخشی از تاریخ معاصر ایران را بازخوانی میکنند؛ تاریخی که در آن، بحران آب آشامیدنی نه در دورافتادهترین نقاط کشور، بلکه در قلب تهران نیز دیده میشد. در صفحه ۱۸ روزنامه اطلات در تاریخ ۲۹ خرداد ۱۳۵۷، مطالبی وجود دارد که به ما نشان میدهد حتی در پایتخت کشور هم هنوز محلههایی وجود داشتهاند که تا آخرین سالِ عمر سلطنت شاه، از لولهکشی آب بهرهمند نبودند.
