از وعده «جمع کردن بساط رانت ارز» تا دلار ۲۷۰ هزار تومانی
کمتر از ۹ ماه پس از بازگشت عبدالناصر همتی به ریاست بانک مرکزی، وعده‌های او برای ایجاد ثبات اقتصادی و مقابله با رانت ارزی با یکی از شدیدترین جهش‌های نرخ ارز در سال‌های اخیر روبه‌رو شده است. دلار که هنگام بازگشت همتی حدود ۱۳۷ هزار تومان معامله می‌شد، اکنون از مرز ۲۷۰ هزار تومان عبور کرده؛ افزایشی نزدیک به ۸۷ درصد. هم‌زمان، فشار نمایندگان مجلس برای استیضاح او افزایش یافته و شمار امضاکنندگان طرح استیضاح به ۱۱۶ نفر رسیده است.
بر اساس گزارش‌های منتشرشده، مخالفان همتی او را مسئول بخش مهمی از نابسامانی بازار ارز، تشدید تورم و کاهش قدرت خرید مردم می‌دانند. شماری از نمایندگان نیز در نامه‌ای به رئیس قوه قضاییه، سیاست‌های ارزی بانک مرکزی را عامل افزایش قیمت‌ها و گسترش نارضایتی اجتماعی دانسته و خواستار برکناری و حتی پیگیری قضایی او شده‌اند.
همتی هنگام بازگشت به بانک مرکزی وعده داده بود با حذف تدریجی ارز ترجیحی، حرکت به سوی تک‌نرخی شدن ارز و مقابله با رانت ناشی از نرخ‌های متعدد، بازار را سامان دهد. او حتی گفته بود در شرایط عادی قیمت دلار باید بسیار پایین‌تر از نرخ‌های کنونی باشد. اما عملکرد بازار خلاف این وعده‌ها را نشان داده است.
همتی زیر تیغ گیوتین مجلس
حسینعلی حاجی‌دلیگانی، نماینده شاهین‌شهر، همتی را متهم کرده که تلاش دارد مسئولیت افزایش قیمت ارز را به سایر اعضای دولت منتقل کند. مصطفی پوردهقان نیز با انتقاد شدید از عملکرد رئیس بانک مرکزی، او را مسئول وضعیت اقتصادی مردم دانسته است. روح‌الله ایزدخواه، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس، ادعا کرده بانک مرکزی در مقطعی مانع کاهش نرخ ارز شده است. احمد آریایی‌نژاد نیز سیاست‌های ارزی در شرایط بحرانی را به‌شدت مورد انتقاد قرار داده و خواستار پاسخگویی همتی شده است.
بیشتر بخوانید
در همین حال، نرخ دلار آزاد در روز شنبه ۱۱ مهر به ۲۷۰ هزار تومان رسید. این جهش در شرایطی رخ داد که بانک مرکزی از تزریق ۲ میلیارد دلار ارز به بازار و افزایش سقف خرید ارز با کارت ملی خبر داده بود. با این حال، این اقدامات نتوانست روند صعودی بازار را متوقف کند.
منتقدان، جهش نرخ ارز را حاصل ترکیبی از تحریم‌ها، شرایط جنگی، افزایش انتظارات تورمی، اختلال در تجارت خارجی و سیاست‌های بانک مرکزی می‌دانند. همتی نیز بارها جنگ، تحریم و انتظارات تورمی را از عوامل اصلی افزایش قیمت ارز معرفی کرده بود. او تأکید داشته که کشور با کمبود مطلق ارز مواجه نیست. همین ادعا اکنون به یکی از محورهای اصلی انتقادها تبدیل شده است: اگر منابع ارزی وجود دارد و بانک مرکزی توان مداخله دارد، دلیل ادامه سقوط ارزش ریال چیست؟
از سوی دیگر، افزایش نرخ ارز برای دولت و برخی صادرکنندگان و بنگاه‌های بزرگ می‌تواند درآمد ریالی بیشتری ایجاد کند، اما هزینه آن مستقیماً به خانوارها منتقل می‌شود.
به این ترتیب، استیضاح همتی را نمی‌توان صرفاً یک اختلاف سیاسی در مجلس دانست. این اقدام بازتاب بحرانی عمیق‌تر در سیاست اقتصادی رژیم ایران است؛ بحرانی که در آن دولت و بانک مرکزی از یک سو بر وجود منابع ارزی و امکان کنترل بازار تأکید می‌کنند و از سوی دیگر، ارزش پول ملی با سرعتی کم‌سابقه سقوط می‌کند.
اکنون با جمع شدن ۱۱۶ امضا، فشار بر همتی وارد مرحله تازه‌ای شده است. سوال اکنون این است که آیا همتی این بار خواهد توانست از استیضاح مجلس حکومتی جان سالم به‌در ببرد؟
