بازگشت گشت ارشاد به دانشگاه‌ها؛ مزاحمت برای دانشجویان دختر با نام‌های تازه
با آغاز ترم جدید، گزارش‌هایی از بازگشت گشت ارشاد به دانشگاه‌ها منتشر شده است. این نیروها اکنون با عنوان‌هایی مانند حراست و گشت موتوری حجاب‌بان فعالیت می‌کنند. بیشترین فشار بر دانشجویان دختر وارد می‌شود و پوشش، بهانه‌ی اصلی مزاحمت است. در سال ۱۴۰۱، دستگیری مهسا امینی به دست این گشت به بهانه‌ی حجاب، اعتراض‌های گسترده‌ای را رقم زد. گزارش‌های همین روزها نشان می‌دهد همان الگو دوباره در دانشگاه تهران دیده می‌شود.
گشت ارشاد با نام‌های تازه در محوطه دانشگاه
کانال تلگرامی دانشجویان متحد گزارش داده است که فشار بر دانشجویان دختر افزایش یافته است. این افزایش در هفته‌ی اخیر و هم‌زمان با بازگشایی دانشگاه تهران رخ داده است. به گفته‌ی این کانال، حراست در مواردی مانع ورود دانشجویان شده است. این برخوردها در پردیس مرکزی دانشگاه گزارش شده و بیشتر به نوع پوشش دانشجویان مربوط است.
بیشتر بخوانید
چرا پرستاران و معلمان و دیگر کارکنان در ایران استعفا می‌دهند؟
همین کانال از حضور افرادی با موتورسیکلت در پردیس مرکزی خبر داده و آن‌ها را گشت موتوری حجاب‌بان نامیده است. این افراد در محوطه تردد می‌کنند و درباره‌ی پوشش به دانشجویان دختر تذکر می‌دهند. نام‌ها متفاوت است، اما کارکرد آن‌ها شبیه گشت ارشاد است. تنها تفاوت، تغییر مکان از خیابان به محوطه‌ی دانشگاه است.
عنوان‌ها از حراست تا حجاب‌بان تغییر می‌کند، اما الگوی رفتار ثابت مانده است. تذکر در فضای باز، ممانعت در ورودی و تهدید به برخورد انضباطی، سه جلوه‌ی تکرارشونده‌ی این الگو هستند. تغییر نام معمولاً به معنای تغییر ماهیت نیست. دانشجو در عمل با همان مواجهه‌ی آشنا روبه‌رو می‌شود، حتی اگر نیرو نام دیگری داشته باشد.
مزاحمت به‌جای آموزش در برخورد با دانشجویان دختر
به نوشته‌ی گزارش‌ها، برخورد با دانشجویان در مواردی با توهین و تحقیر همراه بوده است. به روایت دانشجویان، ماموران حراست برخی از آن‌ها را فقیر خوانده‌اند. آن‌ها را به خرید لباس درست نیز دعوت کرده‌اند. چنین رفتاری از تذکر اداری فراتر می‌رود و کرامت فردی را هدف می‌گیرد.
به گفته‌ی دانشجویان، ماموران برخی را بدحجاب خوانده‌اند. آن‌ها همچنین تهدید کرده‌اند که پوشش، پیامد انضباطی خواهد داشت. تهدید به تشکیل پرونده‌ی انضباطی برای دانشجو هزینه‌ای جدی دارد، زیرا می‌تواند بر ادامه‌ی تحصیل اثر بگذارد. چنین فشاری به‌ویژه برای دختران جوانی که تازه وارد ترم جدید شده‌اند، استرس‌زا و فرساینده است.
مزاحمت در این معنا فقط تذکر لفظی نیست. حضور مداوم نیروهای ناظر و توقف در ورودی، فضای امن آموزشی را تضعیف می‌کند. هر گشت ارشاد دانشگاهی، با هر نامی، رابطه‌ی دانشجو و دانشگاه را از اعتماد به نظارت تبدیل می‌کند.
ریشه‌ی ماجرا در تجربه‌ی ۱۴۰۱
در سال ۱۴۰۱ دستگیری مهسا امینی به دست گشت ارشاد به بهانه‌ی پوشش به اعتراض‌های گسترده منجر شد. دانشگاه‌ها یکی از محیط‌های مهم آن اعتراض‌ها بودند. تجربه‌ی آن سال نشان داد برخورد امنیتی با پوشش می‌تواند به بحران اجتماعی بدل شود. از همین رو بازگشت چنین رویه‌ای به دانشگاه‌ها پرسش‌برانگیز است.
دانشجویان دانشگاه تهران در سال‌های گذشته کمتر با چنین مداخله‌ای روبه‌رو بوده‌اند. به این ترتیب، روند اخیر نسبت به سال‌های پیش تشدید به شمار می‌رود. کاهش مداخله‌ها حاصل اعتراض و مقاومت دانشجویان بوده است. بازگشت گشت ارشاد می‌تواند آن دستاورد را به خطر بیندازد.
هزینه‌ی این تشدید فقط به دانشگاه محدود نیست. گزارش‌ها از افزایش فشار بر زنان و کسب‌وکارها بر سر حجاب در شهرهای مختلف هم خبر می‌دهد. وقتی دانشگاه نیز به این مجموعه اضافه شود، احساس مداخله‌ی فراگیر در زندگی شخصی تقویت می‌شود. چنین احساسی شکاف میان جامعه و نهادهای رسمی را عمیق‌تر می‌کند.
منابع
- کانال تلگرام دانشجویان متحد ۱۱ مهر ۱۴۰۵
- تشدید برخورد حراست دانشگاه تهران با دانشجویان دختر بر سر پوشش، ایران‌وایر، ۱۱ مهر ۱۴۰۵
