بازار تهران؛ از قلب تپنده اقتصاد تا روایت رکود، گرانی و بیپولی
بازار تهران سالها نماد شلوغی، دادوستد و گردش سرمایه در اقتصاد ایران بود. امروز اما بسیاری از کسبه ساعتها پشت دخل مینشینند و چشمانتظار مشتری میمانند. آمارهای رسمی و گزارشهای میدانی هفتههای اخیر نشان میدهد رکود، گرانی و کاهش نقدینگی خانوارها این تصویر را ساخته است.
تورم بالا و فرسایش قدرت خرید در بازار تهران
مرکز آمار ایران اعلام کرده تورم سالانه در مردادماه ۱۴۰۵ به ۶۹.۹ درصد رسیده است. تورم ماهانه ۳.۴ درصد و تورم نقطهبهنقطه ۸۹ درصد گزارش شده است. به بیان ساده، خانوارها برای خرید سبدی یکسان، حدود ۸۹ درصد بیشتر از مرداد سال گذشته هزینه کردهاند. این ارقام، پایه اصلی فشار بر بازار تهران و دیگر بازارهای کشور است.
این گرانی میان گروههای درآمدی یکسان نیست. تورم سالانه از ۶۷.۶ درصد برای دهک دهم تا ۷۸.۳ درصد برای دهک دوم متغیر است. فاصله تورمی دهکها به ۱۰.۷ واحد درصد رسیده و نسبت به ماه قبل، ۱.۱ واحد درصد افزایش یافته است. شاخص قیمت مصرفکننده نیز در همین ماه به ۷۰۰.۱ رسیده است.
خوراکیها از میانگین جلوتر رفتهاند. تورم نقطهبهنقطه خوراکیها و آشامیدنیها در مرداد ۱۲۷.۵ درصد اعلام شد. گروه میوه و خشکبار نیز در خرداد، تورم نقطهبهنقطه ۹۲.۶ درصدی ثبت کرد. به گزارش دیدارنیوز، بسیاری از خانوارها از خرید کیلویی به خرید «دانهای» روی آوردهاند.
نوسان ارز و هزینه تأمین کالا
نرخ ارز یکی از مهمترین متغیرهای مؤثر بر قیمت کالا در بازار تهران است. میانگین موزون نرخ دلار در سامانه سنا در ۲۵ مرداد ۱۴۰۴ حدود ۵۷ هزار و ۵۵۴ تومان بود. نرخ فردایی دلار در تهران در ۳۰ شهریور ۱۴۰۵ به ۲۳۱ هزار و ۷۵۰ تومان رسید. این دو رقم از یک شاخص نیستند، اما شدت جهش را نشان میدهند.
افزایش نرخ ارز، هزینه مواد اولیه و کالاهای وارداتی را بالا میبرد. در بازار لوازمالتحریر، گزارشها از رشد ۵۰ تا ۱۰۰ درصدی قیمتها و دشواری واردات خبر میدهند. سهم تولید داخل به حدود ۸۰ درصد بازار رسیده است. به گفتهی وانانیوز، این رقم نشانهی جهش تولید نیست، بلکه حاصل کاهش واردات و کوچکشدن بازار است.
بیشتر بخوانید
بیثباتی قیمتها، برنامهریزی تأمین کالا را نیز دشوار کرده است. نااطمینانی دربارهی زمان ورود مواد اولیه، تولیدکنندگان را به تأمین زودهنگام واداشته است. این کار سرمایهی در گردش موردنیاز را افزایش میدهد. برای کسبه بازار تهران، چنین هزینههایی میتواند به قیمت نهایی منتقل شود.
اجاره و هزینههای ثابت مغازهها
گرانی کالا فقط به قیمت خرید، نرخ ارز یا هزینه تولید مربوط نیست. بخش قابلتوجهی از پولی که مشتری میپردازد، به هزینه ادارهی مغازه بازمیگردد. اجاره، رهن، شارژ، حقوق کارکنان، مالیات، قبوض و نگهداری واحد تجاری از این جملهاند.
وقتی تعداد مشتریان کم میشود، مالک همچنان باید اجاره ماهانه را دریافت کند. فروشنده نیز برای جبران هزینهها ناچار میشود قیمتها را بالا ببرد. مردم به دلیل کاهش درآمد کمتر میخرند، فروش پایین میآید و سهم اجاره در قیمت هر کالا بیشتر میشود.
رئیس اتاق اصناف تهران نیز گرانی کالا و مالیات را دو دغدغهی اصلی اصناف دانسته است. فعالان صنفی سالهاست از رکود، کاهش قدرت خرید، افزایش هزینهها، مالیات و بیثباتی بازار گلایه دارند. این مجموعه، بار مالی سنگینی را بر دوش بازار تهران گذاشته است.
خرید مدارس؛ نمونهای از کمپولی خانوارها
مدارس تهران از اول مهر ۱۴۰۵ بهصورت حضوری آغاز به کار کردند. نیمهی شهریور معمولاً از شلوغترین مقاطع بازار نوشتافزار است. آمارها اما از کوچکشدن ۵۲ درصدی سبد خرید خانوارها در این بازار خبر میدهند. دفتر و کاغذ نیز در صدر گرانترین اقلام قرار گرفتهاند.
گزارشها روایت مادری را آورده که سال گذشته حدود ۵ میلیون تومان برای دفتر فرزندانش پرداخته بود. او امسال با وجود خرید کمتر، بیش از ۱۲ میلیون تومان هزینه کرده است. پدری نیز میگوید قیمت کیف دستکم ۴۰ درصد بالا رفته و با حقوق کارگری، خرید نوشتافزار ساده هم دشوار شده است.
از سوی دیگر خریدهای یکجای شهریور به خریدهای مرحلهای تبدیل شده است. در روزهای اخیر، در برخی واحدهای صنفی بررسیشده در تهران، خرید حدود ۳۴ درصد نسبت به ابتدای هفتهی قبل افزایش یافته است. با این حال، یکی از فعالان صنفی وضعیت را رکود تورمی مضاعف توصیف کرده است.
تغییر الگوی مصرف و تعویق خرید
عالیپور هریسی معتقد است کاهش خرید را نباید بهمعنای نابودی تقاضا دانست. به گفتهی او، خانوارها بخشی از خریدهایی را که پیشتر در مرداد و شهریور یکجا انجام میدادند، به ماههای بعد موکول کردهاند. او انتظار دارد خریدها در دفعات و حجمهای کوچکتر ادامه یابد.
کاهش قدرت خرید، هزینه خانوارها را به سمت کالاهای ضروری برده است. اقلام قابلتعویق نیز از فهرست خرید شهریور کنار رفتهاند. مصرفنشدن بخشی از لوازم سال گذشته و تردید دربارهی ادامهی آموزش حضوری، انگیزهی خرید یکجا را کم کرده است.
این الگو در بخشهای مختلف بازار تهران دیده میشود. حتی افزایش قیمتها همیشه بهمعنای افزایش درآمد فروشنده نیست. اگر تعداد مشتری یا حجم سبد ۳۰ یا ۴۰ درصد کم شود، بخش بزرگی از اثر گرانی خنثی میشود. بازار تهران در این شرایط، هم با گرانی روبهروست و هم با کمرونقی.
در چنین شرایطی نهتنها هیچ سیاست حمایتی از بازاریان نمیشود بلکه حکومت منابع و ثروتهای کشور را خرج مطامع ماجراجویانه و جنگطلبانه خود برای حفظ حاکمیت میکند.
منابع
- همشهری آنلاین «تورم مرداد ماه امسال ۶۹.۹ درصد بود تورم ماهانه ۳ و ۴ درصد» ۶ شهریور ۱۴۰۵
- فرارو «تورم نقطه به نقطه مرداد ۱۴۰۵ چقدر شد؟» ۶ شهریور ۱۴۰۵
- جماران «نرخ تورم مردادماه ۱۴۰۵ اعلام شد» ۵ شهریور ۱۴۰۵
- نورنیوز «تورم مرداد ۱۴۰۵ اعلام شد» ۶ شهریور ۱۴۰۵
- دیدارنیوز «بازار در شوک گرانی و رکود؛ میوه از سفره مردم پر کشید» ۲۷ تیر ۱۴۰۵
- نبض قیمت «قیمت دلار فردایی روز دوشنبه ۳۰ شهریور ۱۴۰۵. نرخ فردایی تهران به ۲۳۱ هزار و ۷۵۰ تومان رسید» (عنوان درجشده در صفحهی گزارش «اول مهر تهران شلوغ میشود؟») ۳۱ شهریور ۱۴۰۵
- نبض قیمت «بازگشایی مدارس تهران کلید خورد. بیش از ۱۲۰۰ کلاس تازه و آمادهباش ویژه حملونقل برای روزهای پرتردد مهر ۱۴۰۵» ۲ مهر ۱۴۰۵
- وانانیوز «نوشتافزار ایرانی ۸۰ درصد بازار را گرفت؛ اما نه با رونق تولید. دفتر و کاغذ تا ۱۰۰ درصد گران شد» ۱۷ شهریور ۱۴۰۵
- اقتصادنیوز «افت شدید قدرت خرید در بازار نوشتافزار. سبد خرید خانوارها ۵۲ درصد کوچک شد» ۱۸ شهریور ۱۴۰۵
- قدس آنلاین «گزارشها از افزایش ۵۰ تا ۱۰۰ درصدی قیمت نوشتافزار و کوچکشدن سبد خرید خانوادهها حکایت دارد. مهر، نامهربان با جیب والدین» ۲۳ شهریور ۱۴۰۵
- دنیای اقتصاد «رکود پشت ویترین نوشتافزار. وقتی خرید مدرسه هم قسطی و مرحلهای میشود» ۱۸ شهریور ۱۴۰۵
- رکنا «وقتی اجاره مغازه از جیب مردم پرداخت میشود. بازار خوابید، اجاره بیدار ماند؛ مردم تاوان رکود مغازهها را میدهند» ۲۱ شهریور ۱۴۰۵
- رکنا «بازار تهران؛ سند چشم انداز یا نسخهای برای نجات بازاری که زیر بار بحران هاست؟» ۱۷ شهریور ۱۴۰۵
