علل ترک شغل معلمان و پرستاران؛ نقش معیشت و سیاست‌گذاری
معلمان و پرستاران در روزهای اخیر بار دیگر به مرکز توجه رسانه‌ها بازگشته‌اند. تا ۷ مهر ۱۴۰۵، ویدیوهای استعفای این دو گروه در فضای مجازی دست‌به‌دست شده است. صنف‌ها و کارشناسان، معیشت، فشار کاری و سیاست‌گذاری را از علل اصلی این روند می‌دانند.
موج استعفای معلمان و پرستاران پس از آغاز سال تحصیلی
یک هفته پس از آغاز سال تحصیلی، تصاویر استعفای معلمان در شبکه‌های اجتماعی گسترده شده است. شورای هماهنگی تشکل‌های صنفی فرهنگیان، شرایط نامناسب کاری، مشکلات معیشتی و بی‌توجهی به آموزش را علت این موج دانسته است. همین شورا در بیانیه‌ای، دستمزد زیر خط فقر و بوروکراسی اداری را نیز از عوامل نارضایتی برشمرده است. گزارش‌های صنفی از افزایش استعفای معلمان و پرستاران در نقاط مختلف کشور خبر می‌دهد.
در حوزه پرستاری نیز طی هفته‌های اخیر، روایت‌های ترک حرفه بارها منتشر شده است. رئیس شورای‌عالی سازمان نظام پرستاری درباره افزایش استعفاهای دسته‌جمعی هشدار داده است. به گفته او، ادامه وضعیت موجود می‌تواند مراکز درمانی را از پرستاران خالی کند. مقام‌های صنفی تأکید می‌کنند مسئله امروز فقط جذب نیرو نیست، بلکه نگه‌داشتن پرستاران فعلی است. این وضعیت نشان می‌دهد چالش نیروی انسانی برای پرستاران به مهاجرت محدود نیست.
تحلیل‌های منتشرشده تأکید می‌کنند ریشه این پدیده را نباید در روحیات فردی جست‌وجو کرد. وقتی درآمد با هزینه‌های زندگی تناسب ندارد، فشار اقتصادی به فرسودگی شغلی می‌انجامد. کاهش انگیزه، افت تمرکز و افزایش تمایل به ترک حرفه از پیامدهای این وضعیت شمرده می‌شود. شورای هماهنگی نسبت به پیامدهای خروج معلمان باسابقه از آموزش و پرورش هشدار داده است. در این تحلیلها ترک شغل معلمان و پرستاران، بیش از آنکه تصمیمی احساسی باشد، واکنشی به شرایط ساختاری توصیف شده است.
شکاف درآمد و هزینه در آموزش و درمان
رئیس خانه پرستار کرمانشاه می‌گوید حقوق یک ماه کار پرستار شاید هزینه پنج روز زندگی او را تأمین نکند. یکی از اعضای شورای‌عالی نظام پرستاری نیز می‌گوید حقوق ماهانه پرستار، هزینه ده روز نخست ماه را پوشش نمی‌دهد. دبیرکل خانه پرستار گفته است اگر مسئولان با حقوق ۲۵ میلیونی پرستاران زندگی می‌کردند، دو روز هم دوام نمی‌آوردند. برای معلمان و پرستاران، فاصله‌ی درآمد و هزینه‌ی زندگی مهم‌ترین محور گلایه‌هاست. این ارقام، شکاف میان درآمد و مخارج را در مرکز نگرانی‌های صنفی قرار داده است.
بیشتر بخوانید
گرانی، ورزش را از مردم گرفت؛ باشگاه‌ها قربانی تورم و بحران معیشت شدند
گزارش‌های منتشرشده از تفاوت چشمگیر تعرفه پزشک و سهم پرستار خبر می‌دهد. به گفته رئیس خانه پرستار کرمانشاه، در برابر تعرفه‌ی کلان پزشک، سهم پرستار ۲ تا ۸ میلیون تومان است. او همچنین از تأخیر طولانی در پرداخت تعرفه‌ها و فشار کاری سنگین سخن گفته است. در شرایط تورمی، هر تأخیر در پرداخت، ارزش واقعی دریافتی را کاهش می‌دهد. شعار «تورم دلاری، حقوق ما ریالی» در تجمع‌های صنفی پرستاران تکرار شده است.
فشار کاری و ساعت خدمت در بیمارستان و مدرسه
بر پایه محاسبه‌ای که دبیرکل خانه پرستار ارائه کرد، پرستاران از مهر تا اسفند ۱/۶۴ ساعت خدمت خواهند کرد. مجموع ساعات کاری کارکنان اداری با فرض ادامه تعطیلی پنجشنبه‌ها، ۶/۵ ساعت برآورد شده است. بنابراین پرستاران در این شش ماه ۴۵۹ ساعت بیشتر کار می‌کنند. بیمارستان‌ها تعطیل‌بردار نیستند و امکان دورکاری برای پرستاران وجود ندارد. او تأکید کرده مطالبات پرستاران دیگر به حقوق، ساعت کاری و کمبود نیرو محدود نیست.
سیاست اضافه‌کاری برای جبران کمبود نیرو، از نگاه فعالان صنفی کارآمد نبوده است. رئیس‌کل سازمان نظام پرستاری گفته است افزایش مبلغ اضافه‌کاری در مقطعی مهم بود، اما درمان کمبود پرستار نیست. تحلیل دیگری نیز اضافه‌کاری پرستاران را از نظر اقتصادی مقرون‌به‌صرفه نمی‌داند. شعار «اضافه اجباری، نمی‌خواهیم» در تجمع‌های صنفی تکرار شده است. فشار ناشی از کمبود نیرو در شرایط بحرانی، بار مضاعفی بر دوش پرستاران می‌گذارد. کمبود نیرو در آموزش و درمان، فشار کار را بر معلمان و پرستاران باقی‌مانده افزایش می‌دهد.
معلمان نیز از فشارهای غیرمعیشتی سخن می‌گویند. تشکل‌های صنفی از بوروکراسی اداری و برخوردهای امنیتی با فعالان صنفی خبر داده‌اند. این شورا مجموع احکام حبس معلمان و فعالان صنفی را از مهر ۱۴۰۴ تا مرداد ۱۴۰۵ بیش از ۴۰ سال اعلام کرده است. از نگاه صنف‌ها، مجموعه‌ی این فشارها انگیزه ماندن معلمان و پرستاران در حرفه را کم کرده است.
سیاست‌های دولت و پرسش‌های باقی‌مانده درباره معلمان و پرستاران
در شهریور ۱۴۰۵، ادعاهایی مبنی بر تصویب مصوباتی درباره افزایش مزایای کارکنان مدارس اعلام شد. اما در عمل تاکنون تغییر ملموسی مشاهده نشده است. در حوزه پرستاری اما هیچ خبری از افزایش مزایا نیست. یعنی پرستاران همچنان بلاتکلیف هستند و شرایط‌شان مانند قبل روزبه‌روز بدتر می‌شود.
یکی از مقام‌های صنفی، بهره‌مندی واقعی پرستاران از مزایای مشاغل حاکمیتی مطابق قانون را مطالبه‌ای اصلی دانسته است. جبران تبعیض در کاهش ساعت کاری و تعطیلی‌ها و حل مشکل کمبود نیرو نیز در این فهرست قرار دارد. او همچنین از انگیزه ماندگاری و معیشت پرستاران سخن گفته است. این مطالبات، اجرای کامل مزایای قانونی را در کانون گلایه‌های پرستاران قرار می‌دهد.
آمار رسمی و کامل از شمار استعفای معلمان و پرستاران مانند دیگر آمار که بی‌کفایتی و سوء مدیریت حاکمیت ملایان را برملا می‌کند هرگز منتشر نمی‌شود. تحلیلها می‌گویند نگاه صرفاً اداری به این استعفاها، خطایی راهبردی است. به روایت همین تحلیلها، این تصاویر نشانه‌ی یک «بحران پنهان» است. بحرانی که آموزش و درمان مردم ایران را مستقیما هدف قرار داده، اما برای ملایان هیچ اهمیتی ندارد.
منابع
- ۱. سونامی استعفای معلمان؛ جاهای خالی را چه کسانی پر کنند آقای کاظمی؟ ایران‌وایر ۷ مهر ۱۴۰۵
- ۲. بحران معیشت پرستاران؛ استعفاها افزایش یافته و بیمارستان‌ها با کمبود نیرو مواجه‌اند ایران‌وایر ۷ مهر ۱۴۰۵
- ۳. پرستاران چرا استعفا می‌دهند؟ رئیس خانه پرستار کرمانشاه: یک ماه کار می‌کنیم اما حقوقمان فقط هزینه پنج روز زندگی است. پزشک تعرفه یک میلیاردی می‌گیرد، سهم پرستار ۲ تا ۸ میلیون تومان است. رکنا ۷ مهر ۱۴۰۵
- ۴. از ویدئوی استعفای معلم‌ها تا سقوط آزاد کیفیت آموزش در ایران. امروزه ماشین و کفش و لباس معلم ملاک بررسی شاگردان شده و این یعنی خط پایان. رکنا ۷ مهر ۱۴۰۵
- ۵. انتشار فیلم‌های دومینویی از استعفای معلمان و پرستاران در فضای مجازی. نگاه به این استعفاها صرفا در ابعاد اداری، خطایی استراتژیک است. فیلم. رکنا. ۶ مهر ۱۴۰۵
- ۶. پرستاران در ۶ ماه آینده، ۴۵۹ ساعت بیشتر از کارمندان کار می‌کنند. دبیرکل خانه پرستار: اگر مسئولان با حقوق ۲۵ میلیونی پرستاران زندگی می‌کردند، دو روز هم دوام نمی‌آوردند. رکنا. ۴ مهر ۱۴۰۵
- ۷. اضافه کاری پرستاران صرفه اقتصادی ندارد. با چه دستاوردی قرار است به استقبال روز پرستار برویم؟ رکنا. ۷ مهر ۱۴۰۵
- ۸. کدام ارگان‌ها در انتظار افزایش حقوق‌اند؟ آخرین وضعیت فوق‌العاده خاص در مهر ۱۴۰۵. نبض قیمت. ۶ مهر ۱۴۰۵
- ۹. شکاف عمیق میان حقوق پرستاران و نرخ تورم. فرارو. ۵ مهر ۱۴۰۵
- ۱۰. شورای هماهنگی تشکل‌های صنفی فرهنگیان نسبت به «موج استعفای معلمان» هشدار داد. اخبار روز. ۶ مهر ۱۴۰۵
- ۱۳. مشکل پرستاری نبود «اراده» است؛ از کمبود نیرو تا مهاجرت. خبرگزاری مهر. ۱ مهر ۱۴۰۵
