استعفای پاک‌نژاد علامت پایان راه یک دولت؟
محسن پاک‌نژاد، وزیر نفت پزشکیان روز یکشنبه ۱۲ مهر ۱۴۰۵، استعفا داد. این استعفا در شرایطی صورت گرفت که فشار تحریم‌ها و محاصره دریایی آمریکا صادرات نفت ایران را به‌شدت محدود کرد. بر اساس داده‌های منتشرشده، طی ماه سپتامبر حتی یک بشکه نفت خام از بنادر ایران روی نفتکش‌ها بارگیری نشده است.
معاون ارتباطات و اطلاع‌رسانی دفتر مسعود پزشکیان روز یکشنبه اعلام کرد استعفای محسن پاک‌نژاد پذیرفته شده و حمید بورد، معاون وزیر و مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران، به‌عنوان سرپرست وزارت نفت منصوب شده است.
این استعفا در یکی از بحرانی‌ترین مقاطع صنعت نفت ایران صورت می‌گیرد. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، هفته گذشته اعلام کرده بود که ایران در ماه سپتامبر «صفر بشکه نفت خام» روی نفتکش‌ها بارگیری کرده است. داده‌های اولیه مؤسسات ردیابی نفتکش‌ها از جمله کپلر و ورتکسا و همچنین اطلاعات منتشرشده توسط بلومبرگ نیز توقف کامل بارگیری نفت خام از بنادر ایران را تأیید می‌کند.
بیشتر بخوانید
جمع‌بندی سرکوب و نقض حقوق بشر در ایران – سپتامبر ۲۰۲۶
وزیر خزانه‌داری آمریکا پیش‌تر گفته بود دولت دونالد ترامپ در حال قطع «حیاتی‌ترین منبع درآمدی» رژیم ایران است. به گفته بسنت، حدود ۱۵ میلیون بشکه نفت ایران همچنان در مسیر تحویل، عمدتاً به چین، قرار دارد و پس از تحویل این محموله‌ها، توان تهران برای کسب درآمد از صادرات نفت به‌شدت محدود خواهد شد.
استعفای پاک‌نژاد تنها ساعاتی پس از آن اعلام شد که او در ویدئویی منتشرشده در رسانه‌های ایران تلاش کرد درباره وضعیت درآمدهای نفتی اطمینان‌بخشی کند. او در این ویدئو مدعی شده بود که پول نفت فروخته‌شده همچنان در حال وصول است.
در همین حال، فشار بر صادرات نفت ایران هم‌زمان با ادامه محاصره دریایی آمریکا و تشدید تحریم‌های اقتصادی واشینگتن افزایش یافته است. در مقابل، داده‌های ردیابی کشتیرانی نشان می‌دهد صادرات نفت و گاز سایر کشورهای منطقه از مسیرهای جایگزین و خطوط لوله دورزننده تنگه هرمز تا حد زیادی ادامه یافته است. کارشناسان اکنون بر این باور هستند که رژیم ایران تنها کشوری است که تنگه هرمز به رویش بسته است.
هم‌زمان با این تحولات، ارزش پول ایران سقوط کرده و دلار در بازار آزاد روز یکشنبه از مرز ۲۷۰ هزار تومان عبور کرده است. افزایش تورم و تشدید بحران اقتصادی، فشار مضاعفی بر دولت پزشکیان وارد کرده است.
استعفای پاک‌نژاد در حالی رخ می‌دهد که وزارتخانه‌های دفاع و اطلاعات نیز پس از کشته شدن وزیران این دو وزارتخانه در جریان جنگ ۴۰ روزه، همچنان بدون وزیر و با سرپرست اداره می‌شوند.
چرا وزیر نفت استعفا کرد؟
اگرچه علت رسمی استعفای پاک‌نژاد اعلام نشده، اما زمان‌بندی این استعفا معنادار است. توقف کامل بارگیری نفت خام، کاهش شدید درآمدهای ارزی و دشوارتر شدن دسترسی رژیم ایران به بازارهای صادراتی، وزارت نفت را به یکی از کانون‌های اصلی بحران اقتصادی تبدیل کرده است.
از سوی دیگر، اظهارات پاک‌نژاد درباره ادامه وصول درآمدهای نفتی، تنها چند ساعت پیش از پذیرش استعفای او، می‌تواند نشان‌دهنده شکاف میان تلاش دولت برای نمایش کنترل اوضاع و واقعیت فشارهای فزاینده بر صنعت نفت باشد.
در چنین شرایطی، کنار رفتن وزیر نفت را می‌توان بیش از یک جابه‌جایی مدیریتی، نشانه‌ای از تشدید بحران در یکی از حیاتی‌ترین منابع درآمدی رژیم ایران دانست؛ بحرانی که در صورت ادامه توقف صادرات نفت، می‌تواند مستقیماً بر تأمین ارز، بودجه دولت و توان حکومت برای مدیریت بحران اقتصادی اثر بگذارد.
