بازار خودرو قفل شد؛ جهش ارز، انتظارات تورمی و افت عرضه چه نقشی دارند؟
بازار خودرو در میانه مهر ۱۴۰۵ وارد موج تازه‌ای از افزایش قیمت‌ها شده است. جهش نرخ ارز، انتظارات تورمی و کاهش عرضه، این بازار را دوباره متلاطم کرده‌اند. فروشنده در انتظار قیمت بیشتر است و خریدار منتظر ارزانی. با این حال، معاملات کم است و نوسان همچنان بالاست.
جهش ارز و بازار خودرو
دلار در آستانه ۲۷۰ هزار تومان قرار گرفته و بازار خودرو بخشی از این جهش را منعکس کرده است. بر پایه گزارش‌های ۱۴ مهر، نرخ ارز به ۲۶۸ هزار تومان رسیده است. قیمت طلا نیز از مرز ۲۶ میلیون تومان عبور کرده است. خودرو در ایران هم‌زمان کالای مصرفی و دارایی مقاوم در برابر تورم محسوب می‌شود. به همین دلیل، التهاب بازارهای موازی سریعا به قیمت‌های پیشنهادی منتقل می‌شود. این انتقال معمولاً پیش از معامله واقعی رخ می‌دهد.
از نظر اقتصادی، ارز بر دو مسیر اثر می‌گذارد. نخست، هزینه قطعات وارداتی و مواد اولیه خودروسازان بالا می‌رود. دوم، فروشندگان هزینه جایگزینی خودرو را با نرخ جدید ارز می‌سنجند. وقتی بازار جایگزینی گران‌تر شود، فروشنده حاضر نیست با قیمت قبلی بفروشد. به گفته فعالان بازار، قیمت برخی خودروها ظرف چند روز ده‌ها تا صدها میلیون تومان بالا رفته است. بازار خودرو بدین ترتیب به تغییرات ارز بسیار حساس شده است. این حساسیت، پایه‌ریزی قیمت را دشوارتر می‌کند.
قیمت‌ها بر پایه انتظار نیز تعیین می‌شود، نه فقط هزینه. بازار خودرو به شاخص‌های موازی نگاه می‌کند و آینده نرخ ارز را پیشاپیش در قیمت لحاظ می‌کند. بنابراین حتی بدون افزایش هزینه تولید، قیمت پیشنهادی بالا می‌رود. چنین سازوکاری، افزایش‌های سریع و پیاپی را توضیح می‌دهد. ارزش پول در این وضعیت، مبنای ثابتی برای قیمت‌گذاری نیست. فروشنده با هر جهش ارز، حد پایین قیمت قابل‌قبول خود را بالا می‌برد. این حد پایین، کف روانی قیمت در بازار را تعیین می‌کند.
کاهش عرضه و فشار بر قیمت‌ها
عرضه خودرو از سمت کارخانه‌ها محدود شده است. بر پایه آمار کدال، تولید ایران‌خودرو، سایپا و پارس‌خودرو در شش ماه نخست سال ۳۱ درصد افت کرده است. فروش مجموع این سه شرکت نیز ۲۹ درصد کاهش یافته و به ۲۷۰ هزار و ۷۴۴ دستگاه رسیده است. فروش ایران‌خودرو از ۲۵۳ هزار و ۷۱۲ دستگاه به ۱۹۲ هزار و ۹۷۸ دستگاه رسیده است. فروش سایپا نیز از ۹۸ هزار و ۸۸۲ دستگاه به ۶۵ هزار و ۴۶۴ دستگاه رسیده است.
بیشتر بخوانید
اقتصاد سیاسی ایران؛ شکاف میان دانش و اراده سیاسی – فصل چهل و سوم
کاهش عرضه، قدرت چانه‌زنی فروشنده را بالا می‌برد. وقتی خودرو کمیاب‌تر می‌شود، خریدار کمتر امکان مقایسه و جایگزینی دارد. فروشندگان بازار خودرو نیز انتظار دارند کمبود، قیمت‌های بعدی را بالاتر ببرد. به همین دلیل، نگه‌داشتن خودرو برایشان بر فروش فوری ترجیح پیدا می‌کند. این تصمیم عرضه بازار آزاد را بیش از پیش کاهش می‌دهد. فروشندگان با توجه به نگرانی از افزایش بیشتر قیمت‌ها، تمایلی به عرضه با نرخ‌های پایین‌تر ندارند. این رفتار، نمونه‌ای از تأثیر انتظارات بر عرضه است.
کانال رسمی فروش نیز شکاف قیمتی را نشان می‌دهد. بر پایه جدول ۱۴ مهر، قیمت بازار سورن TU5P ۲ میلیارد و ۵۵۱ میلیون تومان است. قیمت کارخانه همین مدل ۱ میلیارد و ۸۷۰ میلیون تومان است. این اختلاف حدود ۳۶ درصد است. قیمت بازار دنا پلاس MT6 ۲ میلیارد و ۵۲۰ میلیون تومان و قیمت کارخانه آن ۲ میلیارد و ۸۲ میلیون تومان است. چنین شکاف‌هایی انگیزه واسطه‌گری و دست‌به‌دست‌شدن خودرو را بالا می‌برد. در مقابل، وانت آریسان حتی اندکی زیر قیمت کارخانه عرضه می‌شود.
قفل معاملات؛ شکاف خریدار و فروشنده
در بازار خودرو، فروشنده در انتظار قیمت بیشتر است و خریدار در انتظار کاهش قیمت. نتیجه، شکافی بزرگ میان قیمت پیشنهادی و قیمت قابل‌پرداخت است. گزارش‌های ۱۴ مهر از رکود معاملاتی و حجم پایین خرید و فروش خبر می‌دهند. کاهش قدرت خرید خانوارها و نگرانی از آینده قیمت‌ها، بخشی از خریداران را از بازار دور کرده است. افزایش قیمت‌ها نیز نتوانسته این خریداران را به معامله بازگرداند. این وضعیت، بیش از آنکه از نبود نیاز باشد، از ناهم‌خوانی انتظارات ناشی می‌شود.
در چنین شرایطی، کشف قیمت در بازار خودرو دشوار می‌شود. یکی از فعالان بازار می‌گوید: «قیمت‌ها آن‌قدر سریع تغییر می‌کند که گاهی نرخ ثبت‌شده در سایت‌ها فقط چند ساعت اعتبار دارد. حتی تعیین قیمت واقعی برای معامله هم دشوار شده است.» برخی سایت‌های تخصصی خرید و فروش خودرو از به‌روزرسانی لحظه‌ای قیمت‌ها عقب مانده‌اند. در مواردی نرخ درج‌شده با قیمت واقعی معاملات فاصله قابل توجهی دارد. به گفته نمایشگاه‌داران، فروشندگان فعلاً حاضر به فروش نیستند.
حجم اندک معاملات، نوسان را تشدید می‌کند. وقتی تعداد معامله کم است، هر معامله یا آگهی می‌تواند مبنای قیمت تازه‌ای شود. آگهی‌های بالاتر سقف انتظار را بالا می‌برند و آگهی‌های پایین‌تر ممکن است کمتر دیده شوند. به این ترتیب، قیمت بیشتر از آنکه حاصل توافق باشد، حاصل ادعاست. این ساختار بازار را هم‌زمان راکد و پرنوسان نگه می‌دارد. رکود در اینجا به معنای ثبات قیمت نیست. کم‌حجمی و نوسان بالا، دو روی یک سکه‌اند. بازار خودرو از این منظر با بازارهای کم‌عمق دیگر شباهت دارد.
انتظارات تورمی و رفتار هم‌زمان طرفین
انتظارات تورمی، خریدار و فروشنده را به دو رفتار متضاد می‌کشاند. فروشنده انتظار دارد قیمت‌ها بالاتر برود و فروش را به تعویق می‌اندازد. خریدار بر پایه همین نگرانی، گاهی خرید را جلو می‌اندازد و گاهی کنار می‌کشد. نتیجه، رفتار ناهماهنگ و جهش‌های ناگهانی در حجم معامله است. این ناهماهنگی، پیش‌بینی مسیر قیمت را برای هر دو طرف دشوار می‌کند. قیمت‌های ۱۴ مهر در بازار خودرو نیز همین ناهماهنگی را نشان می‌دهد. برخی مدل‌ها بالا رفته‌اند و برخی بدون تغییر مانده‌اند.
چند عامل ساختاری، نوسان را در بازار خودرو حفظ می‌کند. نخست، فاصله قیمت کارخانه و بازار، سیگنال قیمتی متناقضی می‌فرستد. دوم، افت تولید عرضه را از تقاضای بالقوه عقب نگه می‌دارد. سوم، نرخ ارز و طلا همچنان در حال حرکت‌اند. تا زمانی که هر سه عامل فعال باشند، قیمت تعادل پایداری پیدا نمی‌کند. این عوامل بر یکدیگر اثر می‌گذارند و اثر هم را تقویت می‌کنند. ارز گران‌تر هزینه تولید را بالا می‌برد و تولید کمتر، عرضه را محدودتر می‌کند. عرضه محدودتر نیز دوباره انتظار قیمت بالاتر را تقویت می‌کند.
در کنار بازار آزاد، فروش رسمی نیز ادامه دارد. سایپا ثبت‌نام فروش مهر ۱۴۰۵ را از ساعت ۱۱ روز ۱۴ مهر آغاز کرده است. متقاضیان تا ساعت ۲۴ روز ۱۶ مهر فرصت ثبت درخواست دارند. قیمت قطعی کوییک S یک میلیارد و ۳۲ میلیون تومان و موعد تحویل آن ۹۰ روز اعلام شده است. تفاوت قیمت و زمان تحویل میان دو کانال، انتخاب خریداران را پیچیده‌تر می‌کند. بازار خودرو در عمل از دو کانال متفاوت قیمت‌گذاری می‌شود.
منابع
- ۱. قیمت محصولات ایران‌خودرو و سایپا امروز ۱۴ مهرماه ۱۴۰۵/ افزایش قیمت خودرو ادامه دارد+ جدول، اقتصادآنلاین، ۱۴ مهر ۱۴۰۵
- ۲. قیمت خودرو امروز ۱۴ مهر ۱۴۰۵ / موج شدید گرانی در بازار ادامه دارد، آفتاب‌نیوز، ۱۴ مهر ۱۴۰۵
- ۳. قیمت خودرو امروز ۱۴ مهر ۱۴۰۵ | افزایش قیمت پژو ۲۰۷ و تیگو ۸، جام‌جم آنلاین، ۱۴ مهر ۱۴۰۵
- ۴. موج گرانی خودرو به اوج رسید؛ بازار اما همچنان خالی از خریدار است، توسعه برند، ۱۴ مهر ۱۴۰۵
- ۵. سقوط ۲۹ درصدی فروش خودرو در نیمه نخست سال، فرارو، ۱۴ مهر ۱۴۰۵
- ۶. ثبت نام قرعه‌کشی سایپا از امروز شروع شد/ اعلام زمان تحویل و قیمت+ لینک، برنا، ۱۴ مهر ۱۴۰۵
