هاشم خواستار؛ معلم ۷۵ ساله‌ای که سکوت در برابر ظلم را خیانت می‌داند
هاشم خواستار، معلم بازنشسته و فعال صنفی، در ۷۵ سالگی همچنان در زندان بدنام وکیل آباد مشهد محبوس است. او از سال ۱۳۸۳ تاکنون ۱۶ سال را در زندان و تبعید گذرانده است. فشار نهادهای امنیتی ادامه دارد و پرونده جدیدی علیه وی گشوده شده و صدور حکم جدید محتمل است. با وجود این، وی تأکید کرده که سکوت برای گرفتن مرخصی و آزادی، خیانت است.
پرونده‌ی تازه، فشار تازه
اخبار منتشره در روزهای اخیر حاکی از آن است که نهادهای امنیتی در سناریویی تکراری، پرونده جدیدی را علیه هاشم خواستار در دوران سپری کردن محکومیت فعلی‌اش به جریان انداخته‌اند. این اقدام که در راستای ممانعت از آزادی وی پس از پایان دوره حبس قبلی صورت می‌گیرد، نشان‌دهنده هراس از حضور و فعالیت او در خارج از دیوار‌های زندان است. صدور اتهامات جدید علیه یک زندانی سیاسی ۷۵ ساله، مصداق بارز اعمال فشار مضاعف بر دگراندیشان است.
پرونده‌سازی از داخل زندان برای او ناآشنا نیست. در اردیبهشت ۱۴۰۲، دادگاهی در شعبه‌ی هفت دادگاه انقلاب مشهد علیه او برگزار شد. این جلسه به‌صورت آنلاین و بدون حضور وکیل انجام گرفت. اتهام‌ها شامل ارسال ۳۰ نامه و ۶ پیام صوتی از زندان بود. هاشم خواستار این اتهام را رد کرد. قاضی اتهام‌های او را توهین به خامنه‌ای و تبلیغ علیه نظام اعلام کرد. او گفت پس از هفت ماه انفرادی، فقط دو بار با خانواده دیدار حضوری داشته است.
یکی از محورهای اصلی مواجهه نهادهای امنیتی با پرونده هاشم خواستار، اعمال سانسور شدید خبری و قطع ارتباطات وی با خارج از زندان است. محدود ساختن تماس‌های تلفنی، ممنوعیت ملاقات با خانواده و ممانعت از انتشار بیانیه‌ها و یادداشت‌های او، ابزارهایی هستند که برای خاموش کردن صدای او به کار گرفته می‌شوند. هدف از این ایزوله‌سازی، ممانعت از آگاهی جامعه از وضعیت جسمانی و مواضع شفاف وی است.
سابقه‌ی زندان و تبعید هاشم خواستار
سابقه‌ی بازداشت‌های این فعال صنفی به دو دهه‌ی پیش بازمی‌گردد. در مهر ۱۳۸۳ و در پی اعتصاب‌های معلمان، او پس از هشت روز بازداشت به اتهام «اقدام علیه امنیت ملی» به دو سال حبس محکوم شد. این حکم بعدها به سه سال حبس تعلیقی تبدیل شد. در ۲۵ خرداد ۱۳۸۸ دوباره بازداشت شد. او در ۲۱ خرداد ۱۳۹۸ یکی از ۱۴ امضاکننده‌ی نامه‌ی درخواست استعفای علی خامنه‌ای بود. او پیش‌تر نیز در ۳۱ تیر ۱۳۹۷ در تجمع سکوت معلمان بازداشت شده بود. فعالیت صنفی او در کانون صنفی معلمان مشهد سابقه‌ای طولانی دارد.
بیشتر بخوانید
۴۶ کشور در شورای حقوق بشر موج اعدام‌ها در ایران را محکوم کردند
دادگاه در سال ۱۳۸۸ او را به شش سال حبس محکوم کرد. دادگاه تجدیدنظر این حکم را به دو سال کاهش داد. هاشم خواستار این دو سال را بدون یک روز مرخصی در زندان وکیل‌آباد مشهد گذراند. به دلیل افشاگری درباره‌ی وضعیت زندان، ۴۵ روز حبس اضافه نیز بر او تحمیل شد. سرانجام در سال ۱۳۹۰ با وثیقه آزاد شد. این دوره نشان داد که حبس نتوانسته او را از فعالیت بازدارد.
در مهر ۱۳۹۷ نیز ۱۹ روز بازداشت شد و به بخش روانی یک بیمارستان منتقل گردید. بازداشت پایانی در ۲۰ مرداد ۱۳۹۸ رخ داد. اتهام‌های کیفرخواست شامل توهین به علی خامنه‌ای، تشویش اذهان عمومی و شرکت در تجمعات غیرقانونی بود. حکم نخستین در بهمن ۱۳۹۸ شامل ۱۶ سال حبس، ۳ سال تبعید به نیکشهر و ۳ سال ممنوعیت خروج بود. تجدیدنظر، تبعید و ممنوعیت خروج را به ۲ سال کاهش داد، اما ۱۶ سال حبس باقی ماند.
محرومیت از مرخصی و ملاقات، چرا هاشم خواستار سکوت را خیانت می‌داند؟
محرومیت از مرخصی یکی از برجسته‌ترین بخش‌های این پرونده است. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، هاشم خواستار از زمان بازداشت در سال ۱۳۹۸ حتی یک روز مرخصی نگرفته است. این وضعیت در حالی ادامه دارد که قانون، مرخصی را حق زندانی می‌شمارد. نهادهای قضایی اما آن را به شرایط امنیتی گره می‌زنند. نتیجه، سال‌ها انتظار و نگرانی برای او و خانواده‌اش بوده است. مرخصی درمانی او نیز بارها با مخالفت روبه‌رو شده است. او ۱۸۵ روز از این مدت را در انفرادی بازداشتگاه اطلاعات گذرانده است.
بخشنامه‌ی قوه‌ی قضاییه در اسفند ۱۳۹۸ زندانیان امنیتی دارای محکومیت بیش از ۵ سال را از مرخصی مستثنی کرد. محکومیت ۱۶ ساله‌ی او دقیقاً در همین دایره قرار می‌گیرد. همسرش نیز گفته بود در چهار سال تنها دو بار او را حضوری دیده‌اند. این محدودیت، برای هاشم خواستار و خانواده‌اش، تنبیهی مضاعف است. این رویکرد پرسش‌هایی درباره‌ی تناسب مجازات و وضعیت زندانیان سالمند و بیمار ایجاد می‌کند. در تیر ۱۴۰۲ هم حکم ۲ سال و ۶ ماه حبس در پرونده‌ای دیگر برای او صادر شد.
دبیرکل آموزش بین‌الملل نیز در نامه‌ای سرگشاده آزادی اعضای زندانی اتحادیه‌های معلمان را خواسته بود. نام او در میان این افراد آمده بود. این موضوع نشان می‌دهد پرونده‌ی او به دغدغه‌ای صنفی و بین‌المللی تبدیل شده است. همچنین شمار قابل‌توجهی از معلمان و فعالان صنفی با اتهام‌های امنیتی در بندند. او بدون رعایت تفکیک جرائم، محکومیت‌های خود را می‌گذراند.
این معلم زندانی پیش‌تر نوشته بود که هیئت‌هایی از قوه‌ی قضاییه بارها نزدش آمده‌اند. آنان از او خواسته‌اند از مواضعش کوتاه بیاید تا مرخصی بگیرد. پاسخ او روشن بود: «من از حق و حقوق و آزادی مردمم کوتاه نخواهم آمد». این موضع با اظهار تازه‌‌ی هاشم خواستار درباره‌ی خیانت‌بودن سکوت هماهنگ است. او همواره منافع مردم را بر منفعت شخصی ترجیح داده است. نامه‌های او نیز بر همین ایده تکیه دارند.
منابع
- هاشم خواستار دوباره محاکمه شد: «به قاضی گفتم روزهای آخر نظام‌تان است»» رادیو فردا ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۲
- «گزارشی از آخرین وضعت هاشم خواستار در زندان وکیل آباد مشهد» خبرگزاری هرانا ۲۷ خرداد ۱۴۰۱
- «هاشم خواستار، معلم زندانی، بار دیگر محاکمه شد» صدای آمریکا ۴ مهر ۱۴۰۲
- کانون حقوق بشر ایران – تشدید فشارهای قضایی و امنیتی علیه هاشم خواستار با پرونده‌سازی تازه در زندان
