مذاکرات روز جمعه، ۳۰ خرداد ۱۴۰۴، میان تروئیکای اروپا (انگلیس، فرانسه، آلمان) و حکومت ایران در ژنو، بدون دستیابی به نتیجه‌ای ملموس به پایان رسید. این گفت‌وگوها، که در سایه تنش‌های فزاینده منطقه‌ای و حملات اخیر اسرائیل به ایران برگزار شد، بار دیگر ناتوانی حکومت ولایت فقیه در پیشبرد دیپلماسی مؤثر و پایبندی به تعهدات بین‌المللی را آشکار کرد. با وجود ابراز تمایل ظاهری طرفین برای ادامه مذاکرات، فقدان پیشرفت مشخص و اظهارات متناقض، عمق بحران در سیاست خارجی حکومت را به نمایش گذاشت.
تمرکز بر برنامه هسته‌ای، نگرانی‌های اروپا و انکار حکومت
وزرای خارجه تروئیکای اروپا و کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، در بیانیه‌ای مشترک نگرانی عمیق خود را از گسترش برنامه هسته‌ای ایران ابراز کردند و آن را «فاقد هدف غیرنظامی معتبر» و نقض آشکار برجام دانستند. دیوید لَمی، وزیر خارجه بریتانیا، تأکید کرد که ایران «نباید به سلاح هسته‌ای دست یابد»، در حالی که یوهان واده‌پول، همتای آلمانی او، مذاکرات را «بسیار جدی» توصیف کرد. ژان نوئل بارو، وزیر خارجه فرانسه، نیز از حکومت خواست «بدون تأخیر» برای توقف حملات اسرائیل وارد مذاکره شود. این موضع‌گیری‌ها نشان‌دهنده فشار فزاینده اروپا بر حکومت برای بازگشت به تعهدات هسته‌ای است.
پاسخ‌های مبهم حکومت، دیپلماسی یا وقت‌کشی؟
عباس عراقچی، وزیر خارجه حکومت، پس از مذاکرات اعلام کرد که تا زمان ادامه حملات اسرائیل، ایران «با هیچ طرفی» مذاکره نخواهد کرد. وی مدعی شد برنامه هسته‌ای ایران «صلح‌آمیز» و تحت نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی است، ادعایی که با گزارش‌های آژانس مبنی بر غنی‌سازی ۶۰ درصدی اورانیوم – تنها یک گام تا سطح تسلیحاتی – در تناقض است. عراقچی مذاکرات را «محترمانه و جدی» خواند و از آمادگی برای دیدارهای آتی سخن گفت، اما تأکید کرد که «توقف تجاوز» پیش‌شرط دیپلماسی است. این اظهارات، به اعتقاد ناظران، تلاشی برای وقت‌کشی و فرار از پاسخگویی به فشارهای بین‌المللی است.
سایه تنش‌های منطقه‌ای و نقش اسرائیل
مذاکرات ژنو در حالی برگزار شد که یک هفته پیش، درگیری‌های نظامی میان اسرائیل و ایران تشدید شده بود. اسرائیل حملات خود را «پیشگیرانه» و برای جلوگیری از دستیابی حکومت به سلاح هسته‌ای توجیه کرده، در حالی که عراقچی این حملات را «جنایت جنگی» خواند و بر «دفاع از تمامیت ارضی» تأکید کرد. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، نیز هشدار داده که تل‌آویو «هر کاری» برای مهار برنامه هسته‌ای ایران انجام خواهد داد. این تنش‌ها، مذاکرات را تحت‌الشعاع قرار داده و شانس دستیابی به راه‌حل دیپلماتیک را کاهش داده است.
در همین زمینه
آیا مذاکرات بین رژیم ایران و آمریکا به سوی بن‌بست می رود؟
فشار آمریکا و بن‌بست دیپلماتیک
در حالی که اروپا از آمریکا خواسته به مذاکرات بپیوندد، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، اعلام کرده که طی دو هفته آینده درباره دخالت مستقیم نظامی در درگیری تصمیم خواهد گرفت. اظهارات استیو ویتکاف، نماینده ویژه آمریکا، مبنی بر لزوم توقف کامل غنی‌سازی، با واکنش تند عراقچی و تکذیب هرگونه مذاکره با واشنگتن تا توقف حملات اسرائیل مواجه شد. این بن‌بست، همراه با تهدیدات اروپا برای بازگرداندن تحریم‌های پیشین، حکومت ولایت فقیه را در تنگنای دیپلماتیک قرار داده است.
چشم‌انداز مبهم، ادامه بحران یا گشایش دیپلماتیک؟
مذاکرات ژنو، هرچند با وعده ادامه گفت‌وگوها پایان یافت، اما فقدان نتیجه ملموس و تناقضات در مواضع حکومت ایران، چشم‌انداز دیپلماسی را تیره کرده است. تروئیکای اروپا بر ضرورت همکاری حکومت با آژانس و توقف فعالیت‌های هسته‌ای مشکوک تأکید دارد، در حالی که حکومت آخوندی با اتهام‌زنی و شرط‌گذاری، از پذیرش مسئولیت شانه خالی می‌کند. این وضعیت، همراه با تشدید تنش‌های منطقه‌ای، حکومت ولایت فقیه را در برابر انتخابی دشوار قرار داده است: یا تن دادن به دیپلماسی یا انزوای بیشتر در صحنه جهانی و یا اتفاقاتی که ممکن است در ادامه این جنگ برای حکومت ایران در چشم انداز باشد.
