آیا سیاست مماشات دوباره باز خواهد گشت؟
با پیرزوی دمکرات‌ها در انتخابات آمریکا، این پرسش بار دیگر مطرح شده است که آیا این نتیجه و احتمال کاهش تنش‌های نظامی، به بازگشت سیاست مماشات در قبال رژیم ایران منجر خواهد شد؟ آیا واشینگتن و متحدان غربی آن بار دیگر به دادن امتیازهای کلان به تهران روی می‌آورند و فرصتی برای بازسازی توان نظامی، موشکی و هسته‌ای رژیم فراهم می‌کنند؟ و مهم‌تر از همه، چنین تحولی چه تأثیری بر چشم‌انداز قیام و مقاومت مردم ایران خواهد داشت؟
چند واقعیت اساسی
نخست؛ منافع راهبردی آمریکا فراتر از رقابت‌های حزبی است. در حفظ منافع بلندمدت و راهبردی ایالات متحده در خاورمیانه، تفاوت بنیادینی میان دموکرات‌ها و جمهوری‌خواهان وجود ندارد؛ اختلاف اصلی بر سر شیوه و ابزار تأمین این منافع است. هیچ دولتی در واشینگتن نمی‌تواند به‌سادگی بپذیرد که رژیم ایران، پس از تحمل ضربات سنگین و گرفتار شدن در مجموعه‌ای از بحران‌های داخلی و خارجی، بار دیگر فرصت یابد ظرفیت‌های هسته‌ای، موشکی، نظامی و شبکه نیروهای نیابتی خود را بازسازی کند و در آینده به تهدیدی بزرگ‌تر تبدیل شود.
دوم؛ کاهش تنش به معنای پذیرش برتری منطقه‌ای رژیم نیست. تمایل دموکرات‌ها به پایان دادن جنگ و کاستن از تنش‌های نظامی، لزوماً به معنای چشم‌پوشی از اهداف راهبردی آمریکا نیست. ممکن است این حزب در چارچوب مذاکرات، مشوق‌های اقتصادی یا امتیازهایی را به‌عنوان ابزار دیپلماسی به کار بگیرد؛ اما پرونده هسته‌ای، توان موشکی، نیروهای نیابتی و امنیت تنگه هرمز همچنان از موضوعات اصلی اختلاف میان واشینگتن و تهران باقی خواهند ماند و تحولات چند سال گذشته ثابت کرده است که خط قرمزهای هر دو طرف سفت و محکم هستند.
سوم؛ پیروزی دموکرات‌ها در کنگره به معنای در اختیار گرفتن قوه مجریه نیست. حتی اکنون که دموکرات‌ها کنگره، شامل هر دو مجلس نمایندگان و سنا را در اختیار گرفته‌اند، این پیروزی به‌خودی‌خود اختیارات رئیس‌جمهور را از میان نمی‌برد. دونالد ترامپ تا پایان دوره ریاست‌جمهوری خود در ژانویه ۲۰۲۹ در کاخ سفید باقی خواهد ماند و همچنان از اختیارات قانونی خود در حوزه سیاست خارجی، مذاکره و فرماندهی نیروهای مسلح برخوردار خواهد بود. البته کنگره می‌تواند با ابزارهایی مانند نظارت، تصویب بودجه، قانون‌گذاری و بررسی هزینه‌های نظامی، بر تصمیمات دولت فشار وارد کند و دامنه مانور آن را محدود سازد.
چهارم؛ تفاوت دو حزب بیشتر در روش اعمال فشار است. دموکرات‌ها معمولاً دیپلماسی، مذاکره، توافق، تحریم‌های هدفمند و نظارت بین‌المللی را در اولویت قرار می‌دهند. در عوض جمهوری‌خواهان بیشتر بر فشار حداکثری، تهدید نظامی، تحریم‌های گسترده و محدودیت‌های سخت‌گیرانه تکیه می‌کنند. با این حال، هیچ‌یک از این دو رویکرد به معنای صرف‌نظر کردن از منافع راهبردی آمریکا نیست.
پنجم؛ مسئله اصلی فقط میزان امتیازهای غرب نیست، بلکه ظرفیت رژیم برای عقب‌نشینی است. پرسش تعیین‌کننده این است که آیا تهران حاضر است در برابر امتیازهایی که دریافت می‌کند، از مؤلفه‌های اصلی قدرت و بقای خود، یعنی برنامه هسته‌ای، توان موشکی و شبکه نیروهای نیابتی، دست بکشد؟ تجربه مذاکرات دوره جو بایدن نیز نشان داد که حتی با وجود تلاش برای احیای توافق هسته‌ای و ارائه پیشنهادهای دیپلماتیک، توافقی حاصل نشد. از این منظر، مشکل فقط کمبود امتیاز یا انعطاف طرف مقابل نیست؛ ساختار و منطق بقای رژیم نیز مانعی جدی در برابر هرگونه مصالحه پایدار است.
بن‌بست راهبردی؛ فراتر از نتیجه انتخابات
برآیند این ملاحظات نشان می‌دهد که نتایج انتخابات آمریکا، حتی اگر احتمال رویارویی نظامی را کاهش دهد، مسئله اصلی جهان و منطقه با رژیم ایران را حل نخواهد کرد.
آمریکا و کشورهای غربی طی دهه‌های گذشته، با سیاست مماشات و امتیازدهی، بارها منافع مردم ایران و نیروهای خواهان تغییر را قربانی ملاحظات سیاسی و اقتصادی خود کرده‌اند. اما اکنون پیامدهای منطقه‌ای و بین‌المللی سیاست‌های رژیم، دامنه تحمل این وضعیت را برای همان کشورها نیز از بین برده است. به‌ویژه پس از حمله ۷ اکتبر و پیامدهای منطقه‌ای آن، ابعاد تهدیدهای ناشی از سیاست‌های تهران بیش از گذشته در کانون توجه قرار گرفته است.
بیشتر بخوانید
از سوی دیگر، رژیم ظرفیت عقب‌نشینی از مؤلفه‌هایی را که آن‌ها را تضمین بقای خود می‌داند، ندارد. در مقابل، طرف‌های منطقه‌ای و بین‌المللی نیز نمی‌توانند بدون نگرانی از پیامدهای آن، تداوم همین وضعیت را بپذیرند. حاصل این تقابل، نوعی بن‌بست راهبردی است: رژیم حاضر به عقب‌نشینی اساسی نیست و طرف مقابل نیز نمی‌تواند با حفظ تمام ظرفیت‌های تهدیدآمیز آن به یک صلح و امنیت پایدار دست یابد.
بنابراین، نه جنگ، نه تحریم و نه تغییر ترکیب سیاسی سنا و کنگره آمریکا، به‌تنهایی قادر به گشودن این بن‌بست نیستند. پیروزی دموکرات‌ها، با هر میزان تأثیر بر سیاست خارجی واشینگتن، کلید حل این معادله نخواهد بود.
نتیجه آن‌که صلح و امنیت پایدار در منطقه، با بازسازی و تقویت ساختار سرکوبگر و مداخله‌گر رژیم ایران تأمین نمی‌شود. راه‌حل نهایی، تغییر بنیادین این وضعیت است؛ تغییری که تحقق آن در درجه نخست به مردم ایران و مقاومت سازمان‌یافته آنان وابسته است. اگر جامعه جهانی واقعاً خواهان صلح و امنیت در خاورمیانه است، باید به‌جای تکرار تجربه شکست‌خورده مماشات، در کنار حق مردم ایران برای تعیین سرنوشت و دستیابی به آزادی قرار بگیرد.
منابع
- ۱. گزارش «نقش آمریکا در جهان؛ پیشینه و مسائل پیش روی کنگره»، سرویس پژوهشی کنگره آمریکا (CRS)؛ درباره اختیارات کنگره در بودجه، قانون‌گذاری و نظارت بر سیاست خارجی.
- ۲. گزارش سرویس پژوهشی کنگره آمریکا درباره اختیارات رئیس‌جمهور در سیاست خارجی و حدود اختیارات قانون‌گذاری کنگره، ۲ مه ۲۰۲۵.
- ۳. گزارش شورای روابط خارجی آمریکا درباره تقسیم اختیارات سیاست خارجی میان رئیس‌جمهور و کنگره؛ شامل نقش رئیس‌جمهور در مذاکره و نقش کنگره در نظارت و محدودسازی سیاست‌ها.
