بازار ارز ایران در روز چهارشنبه دوم مهر ۱۴۰۴ شاهد رکوردی بی‌سابقه بود. قیمت دلار در معاملات آزاد از مرز ۱۱۰ هزار تومان گذشت و به ۱۱۰ هزار و ۳۴۰ تومان رسید. این جهش قیمتی در آستانه فعال شدن مکانیسم ماشه و بازگشت تحریم‌های بین‌المللی، نشانه تازه‌ای از بحران اقتصادی و بن‌بست سیاسی رژیم ایران است.
به گزارش وب‌سایت «نوسان»، که نرخ لحظه‌ای ارز و طلا را رصد می‌کند، روند افزایش قیمت دلار در هفته‌های اخیر شتاب گرفته و اکنون رکوردی تازه در سقوط ارزش ریال به ثبت رسانده است. بسیاری از فعالان اقتصادی این جهش را ناشی از ترکیب عوامل خارجی و داخلی می‌دانند؛ از یک‌سو چشم‌انداز بازگشت تحریم‌ها و از سوی دیگر انکار و لجاجت رهبران رژیم در پذیرش واقعیت‌های سیاسی و اقتصادی. سخنرانی دیشب خامنه‌ای تمامی امیدهای جریان‌های نزدیک به دولت را برباد داد.
یک تحلیلگر بازار در گفت‌وگو با رسانه‌های داخلی تصریح کرد: «وقتی رهبر جمهوری اسلامی مذاکره را مطلقاً بی‌فایده می‌خواند، معنایش این است که چشم‌انداز رفع تحریم‌ها وجود ندارد. بازار ارز این پیام را خیلی سریع ترجمه می‌کند: افزایش تقاضا برای دلار و سقوط بیشتر ریال.»
این سقوط همزمان شده با حضور پزشکیان، رئیس دولت سیزدهم در نیویورک و سخنرانی روز سه‌شنبه خامنه‌ای، که بار دیگر مذاکره با آمریکا را رد کرد. ناظران معتقدند سخنان خامنه‌ای در واقع اعترافی بود به بن‌بست کامل سیاست خارجی رژیم. او مدعی شد مذاکره با آمریکا «هیچ فایده‌ای برای ملت ندارد» اما کارشناسان تأکید می‌کنند همین بن‌بست است که فشار اقتصادی را به مرز انفجار رسانده است.
بازسازی تاسیسات موشکی
از سوی دیگر، خبرگزاری آسوشیتدپرس با انتشار تصاویر ماهواره‌ای گزارش داد که رژیم ایران بازسازی بخشی از تأسیسات موشکی تخریب‌شده در جنگ اخیر با اسرائیل را آغاز کرده است. با این حال، این خبرگزاری افزود رژیم هنوز به تجهیزات کلیدی از جمله میکسرهای بزرگ برای تولید سوخت جامد موشک دسترسی ندارد. کارشناسان غربی هشدار داده‌اند تلاش تهران برای خرید این تجهیزات از چین می‌تواند فصل تازه‌ای از تقابل با جامعه جهانی را رقم بزند.
همزمان در نیویورک، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل گفت: «بزرگترین حامی تروریسم در جهان نباید خطرناک‌ترین سلاح را داشته باشد.» او با اشاره به رژیم ایران افزود: «سه ماه قبل عملیات چکش شب انجام شد و تأسیسات هسته‌ای رژیم نابود شد. کاری را کردیم که ۲۲ سال مردم می‌خواستند انجام دهند.»
کارشناسان سیاسی این اظهارات را نشانه‌ای از رویکرد سخت‌گیرانه‌تر آمریکا می‌دانند. یکی از پژوهشگران اندیشکده‌های آمریکایی تأکید کرد: «بازار ایران دقیقاً به همین سیگنال‌ها واکنش نشان می‌دهد. وقتی احتمال بازگشت تحریم‌ها قطعی شود، سرمایه‌ها به سمت ارزهای خارجی فرار می‌کنند.»
در همین زمینه
افشاگری نماینده مجلس حکومتی درباره دلایل افزایش قیمت دلار
بی نتیجه ماندن مذاکرات
این بحران در شرایطی رخ می‌دهد که وزیر خارجه رژیم طی روزهای اخیر در حاشیه مجمع عمومی دیدارهایی با مقامات اروپایی داشت، اما منابع آگاه اعلام کرده‌اند که این تلاش‌ها به نتیجه‌ای نرسیده است. یک دیپلمات اروپایی به شرط ناشناس‌ماندن گفت: «حکومت ایران هیچ طرح جدی برای بازگشت به توافق هسته‌ای ندارد و فقط وقت می‌خرد.»
فعال شدن مکانیسم ماشه که بر اساس آن تحریم‌های شورای امنیت علیه رژیم ایران بازمی‌گردد، از پنجم مهر اجرایی خواهد شد. کارشناسان هشدار داده‌اند این اقدام عملاً دسترسی حکومت به منابع مالی خارجی را مسدود خواهد کرد.
یک کارشناس ایرانی مقیم خارج کشور در این باره نوشت: «آنچه سقوط ریال را شتاب می‌دهد، نه فقط تحریم‌ها، بلکه بی‌اعتمادی کامل به حاکمیت است. مردم می‌دانند هیچ اصلاح اقتصادی در کار نیست و در نتیجه دارایی‌هایشان را به دلار و طلا تبدیل می‌کنند.»
اقتصاد ایران در سال‌های اخیر زیر فشار تحریم‌ها، فساد ساختاری و سوءمدیریت فلج شده است. عبور دلار از مرز ۱۱۰ هزار تومان تنها نماد دیگری از بحران عمیق است. ناظران می‌گویند ادامه این روند می‌تواند به موج تازه‌ای از اعتراضات اجتماعی دامن بزند، چرا که سفره‌های مردم هر روز کوچک‌تر می‌شود و رژیم نه توان پاسخگویی دارد و نه راه‌حلی برای خروج از بن‌بست سیاسی و اقتصادی.
