خاموشی در ایران دارای ذخایر عظیم انرژی؛ ایران و افغانستان در دو مسیر متفاوت
ایران با وجود ذخایر عظیم نفت و گاز، در پاییز ۱۴۰۵ همچنان با کمبود برق روبه‌رو است. خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده و نشده در شهرهای مختلف ادامه دارد و تعرفه‌ها بالا رفته است. آمار منتشره در روزهای جاری، یک تصویر دوگانه از وضعیت برق در ایران نشان می‌دهد. در همین زمان، افغانستان با قراردادهای تازه با همسایگان، جایگاه خود را در شبکه برق منطقه تقویت می‌کند.
آمار ناترازی و تداوم خاموشی در مهر ۱۴۰۵
مرکز پژوهش‌های مجلس ناترازی توان برق کشور را در اوج تابستان ۱۴۰۵ حدود ۱۳.۶ هزار مگاوات برآورد کرده بود. حداکثر توان هم‌زمان شبکه به ۶۸ هزار و ۴۲۰ مگاوات می‌رسید. تقاضا اما از ۸۱ هزار مگاوات عبور کرد. این فاصله، پایه‌ی خاموشی‌های پی‌درپی در ماه‌های گرم بود. در کشوری با ذخایر عظیم گاز و نفت، چنین تفاوتی پرسش‌های جدی در مورد مدیریت انرژی ایجاد می‌کند.
با پایان گرما، فشار بر شبکه کم شده است، اما خاموشی کاملاً از بین نرفته است. روز ۱۸ مهر ۱۴۰۵، برق بخش‌هایی از فردیس و مشکین‌دشت در چهار بازه زمانی قطع می‌شود. در این اطلاعیه، به ناترازی تولید و مصرف اشاره شده است. خاموشی خانگی نیز در شرایط اضطراری تا اطلاع ثانوی ممکن است اجرا شود. تفاوت وضعیت استان‌ها، تصویر یکدست از شبکه را دشوار می‌کند.
ادعای کاهش ناترازی و نقد کارشناسان
مدیرعامل توانیر می‌گوید اوج ناترازی تابستان ۱۴۰۵ از حدود ۲۰ هزار مگاوات به ۱۰ هزار مگاوات رسید. تعداد قطع و وصل کلیدها نیز از حدود ۸۵۰ هزار مورد به ۳۸۹ هزار مورد کاهش یافته است. این رقم، افتی حدود ۵۴ درصدی را نشان می‌دهد. اما اظهارات شهروندان و قطعی‌های مداوم برق خانگی و صنایع روایت حاکمیت را زیر علامت سوال می‌برد.
تحلیلگران هشدار می‌دهند که کم‌شدن خاموشی، به معنای پایان ناترازی نیست. ظرفیت اعلام‌شده نیروگاه‌های تجدیدپذیر با برق واقعی تولیدشده برابر نیست. بخشی از کاهش خاموشی‌ها به پایان فصل گرما و کاهش مصرف شهروندان برمی‌گردد. بنابراین ارزیابی عملکرد تابستان، با یک برچسب موفق ممکن نیست.
بیشتر بخوانید
استعفای دسته‌جمعی در دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه؛ اعتراض به ریاست دانشگاه
رئیس هیئت‌مدیره سندیکای صنعت برق نیز درباره زمستان هشدار داده است. به گفته او، ناترازی گاز نسبت به سال‌های گذشته شدیدتر شده است. خاموشی نیروگاه‌ها به‌دلیل کمبود سوخت، «یک واقعیت محتمل» توصیف شده است. این هشدار، دوره پیش‌رو را برای شبکه برق چالش‌برانگیز نشان می‌دهد. به گفته مسئولان صنعت برق، تأمین سوخت نیروگاه‌ها تعیین‌کننده خواهد بود. اما این ادعا فقط در سطح حدس و گمان است.
تعرفه برق و فشار بر خانوارها
تعرفه‌های برق ۱۴۰۵ از ابتدای اردیبهشت اجرایی شده و ساختار قبض همچنان پلکانی است. در مناطق معمولی، الگوی مصرف ماهانه در مهر ۱۴۰۵ به میزان ۲۰۰ کیلووات‌ساعت می‌باشد. مصرف بالاتر از این مرز، خانوار را وارد پله‌های گران‌تر می‌کند. برای بخش ۲۰۰ تا ۳۰۰ کیلووات‌ساعت، نرخ این پله ۱۹۸۸ تومان اعلام شده است. آبونمان ماهانه مشترکان با قدرت کمتر از ۳۰ کیلووات ۱۶۵۱ تومان تعیین شده است.
یک مقام توانیر می‌گوید تغییر تعرفه به‌تنهایی نباید قبض را بیش از ۴۰ درصد بالا ببرد. این در شرایطی است که مصرف مشترک نسبت به سال قبل تغییر نکرده باشد. با این حال، سقف ۴۰ درصدی خود افزایش قابل‌توجهی برای بودجه خانوار است. پس از تجربه خاموشی تابستان، خانوارها با قبض‌های سنگین‌تر هم روبه‌رو هستند. خانوارهای پرمصرف تابستان ممکن است قبض پاییزی سنگین‌تری دریافت کنند.
فشار بر خانواده‌ها تنها محدود به قبض برق نیست. نرخ پول افغانستان از ۲۴۵۰ تومان در شروع ۱۴۰۵ به بالای ۴ هزار تومان رسیده است. این جهش بیش از ۶۳ درصدی، افت ارزش ریال را نشان می‌دهد. با وجود تزریق ۲ میلیارد دلار ارز از سوی بانک مرکزی، فشار تورمی همچنان شدید گزارش شده است.
افغانستان؛ واردات برق و پل انرژی آسیا
افغانستان حدود ۷۵ درصد برق مورد نیاز خود را از همسایگان، به‌ویژه آسیای مرکزی، وارد می‌کند. افغانستان از ازبکستان، تاجیکستان، ترکمنستان و ایران برق وارد می‌کند. تاجیکستان در شش ماه نخست ۲۰۲۶ حدود ۷۰۲ میلیون کیلووات‌ساعت برق به این کشور فروخته است. افغانستان در این دوره بزرگ‌ترین خریدار برق تاجیکستان بود. یعنی سمت‌وسوی اصلی جریان برق در این بستر، از تاجیکستان به افغانستان است.
شرکت برق افغانستان اخیراً با یک شرکت تاجیک برای تأمین برق مناطق مرزی بدخشان قرارداد امضا کرده است. شرکت برق تاجیکستان نیز پذیرفته است حجم صادرات را افزایش دهد. هم‌اکنون تاجیکستان حدود ۳۰۰ مگاوات برق به افغانستان صادر می‌کند. گفت‌وگو درباره خط انتقال ۵۰۰ کیلوولت نیز انجام شده است.
در مذاکرات اخیر، تعرفه‌ها، کیفیت ولتاژ و توسعه خطوط انتقال نیز بررسی شده است. تحولات اخیر اما از گسترش همکاری‌های برق در آسیای مرکزی حکایت دارد. برق مازاد قرقیزستان و تاجیکستان از طریق افغانستان به پاکستان ترانزیت می‌شود و افغانستان را به پل انرژی آسیا تبدیل کرده است در حالی که نسبت به ایران منابع انرژی بسیار پایین‌تری دارد.
صادرات برق به افغانستان در میانه کمبود داخلی و خاموشی‌ها
وزیر نیرو ایران در رأس هیئتی ۱۸۰ نفره از تجار و صنعتگران به افغانستان سفر کرد. هیئت ایرانی در پنجمین نمایشگاه بین‌المللی امام ابوحنیفه حضور یافت. وی با وزیر صنعت و تجارت افغانستان در مورد صادرات ۲ هزار مگاوات برق گفت‌وگو نمود!
این پیشنهاد در حالی مطرح می‌شود که ایران خود با ناترازی و خاموشی روبه‌رو است. منتقدان می‌پرسند ۲ هزار مگاوات برق چگونه میان مصرف داخلی و صادرات تقسیم خواهد شد؟
به بیان دیگر، بی‌کفایتی و سوء مدیریت حاکمیت ملایان، ایران روی اقیانوس نفت و گاز را که نباید کمترین کمبود برقی داشته باشد را تبدیل به کشوری کرده است که بیشترین ناترازی و خاموشی را دارد و تناقض اینجاست که با وجود کمبود برق شهروندان و صنایع، حاکمیت ملایان برای جبران کسری بودجه و کسری‌های ناشی از کلان‌دزدی‌هایش برق را به برخی کشورهای همجوار صادر می‌کند. ظاهرا چراغ در حاکمیت ملایان به خانه و شهروندان ایرانی روا نیست!!!
منابع
- ۱. چابهار؛ و معمای تکریم بی‌شائبه طالبان، سرپوش، ۱۸ مهر ۱۴۰۵
- ۲. ایران از افغانستان بابت صادرات برق طلبی ندارد، باشگاه خبرنگاران جوان، ۱۸ مهر ۱۴۰۵
- ۳. برق مناطق فردیس و مشکین‌دشت ۱۸ مهر قطع می‌شود، خبرگزاری دانشجو، ۱۸ مهر ۱۴۰۵
- ۴. برشنا: تاجیکستان پذیرفته است که برق صادراتی خود به افغانستان را افزایش دهد، اطلاعات روز، ۸ مهر ۱۴۰۵
- ۵. خاموشی‌های مازندران در ۱۵ مهر برنامه قطعی برق آمل، بابل، ساری و شهرهای دیگر منتشر شد علت خاموشی‌ها چیست؟ ، نبض قیمت، ۱۵ مهر ۱۴۰۵
