در سالهای اخیر، بحرانهای اقتصادی ایران تشدید شده و با آغاز دوره جدید ریاستجمهوری ترامپ در آمریکا، این مشکلات ابعاد گستردهتری پیدا کرده است. فشارهای اقتصادی از جمله بحران ارزی و تضعیف ارزش ریال، موجب شده که دولت ایران در مواجهه با تحریمها و بحرانهای داخلی، به راهحلهای کوتاهمدت و ناکارآمد تکیه کند.
۱. بحران ارزی و خروج از بازار دلار
در دوره قبلی با روی کار آمدن ترامپ، دولت ایالات متحده آمریکا تحریمهای جدیدی را علیه ایران وضع کرد که باعث شد رژیم ایران عملاً از بازار دلار جهانی حذف شود. این تغییرات اقتصادی باعث شد تا ایران برای تأمین مالی خود به کشورهای دیگر، نظیر روسیه و چین، چشم بدوزد.
رئیس کل بانک مرکزی ایران در اظهاراتی گفته است که ایران و روسیه «پیمان پولی» امضا کردهاند و دیگر نیازی به دلار در مبادلات تجاری نیست. اما این راهحل هم به نظر نمیرسد که راهگشا باشد، چرا که دل بستن به روبل روسیه مشابه دل بستن به سراب است. تجربههای گذشته نشان داده که چنین پیمانهایی نمیتوانند از وابستگی اقتصادی ایران به دلار رهایی بخشند.
۲. مشکلات با یورو و تلاشهای شکستخورده برای ایجاد سیستم مالی مستقل
در کنار این مشکلات، رژیم ایران تلاشهایی نیز برای جایگزینی دلار با یورو در تجارت بینالمللی انجام داده است. اما این اقدام نیز تاکنون به نتیجه مطلوب نرسیده است، زیرا سیستم مالی جهانی همچنان بهشدت به دلار وابسته است و راهاندازی یک سیستم مالی مستقل با یورو برای ایران بهدلیل تحریمها و مشکلات ساختاری ممکن نبوده است.
۳. بحران در سیستمهای پولشویی و سرپلهای مالی
یکی دیگر از چالشهای بزرگ رژیم ایران در شرایط جدید، مشکلات مربوط به شبکههای پولشویی و سرپلهای مالی آن در کشورهای همجوار نظیر عراق و حاشیه خلیجفارس است. این شبکهها بهشدت از سیاستهای ترامپ و احتمال بازگشت آن به قدرت در آینده، نگران هستند. تحریمهای جدید علیه بانکهای عراق و ممنوعیتهای مالی از سوی آمریکا میتواند فشار سنگینی بر این شبکهها وارد کند.
۴. بحران انرژی و تأثیرات آن بر جامعه
بحران اقتصادی رژیم تنها به بازارهای ارز و پول محدود نمیشود. بحران انرژی یکی دیگر از مشکلات جدی است که رژیم ایران با آن مواجه است. افزایش قیمت حاملهای انرژی و احتمال قطعی گاز، بر زندگی روزمره مردم تأثیر مستقیم گذاشته است. به گفته میرزایی، رئیس مرکز پژوهشهای اتاق بازرگانی ایران، در بودجه سال ۱۴۰۴، افزایش ۳۰ تا ۴۰درصدی قیمت بنزین پیشبینی شده است. این افزایش قیمتها میتواند فشار مضاعفی بر اقشار کمدرآمد جامعه وارد کند که در حال حاضر نیز با مشکلات اقتصادی فراوانی دستوپنجه نرم میکنند.
همچنین، به گفته برخی از نمایندگان مجلس، قطعی برق در ایران بهزودی به قطعی گاز نیز خواهد رسید. ذخیره سوخت نیروگاهها بهشدت کاهش یافته و برخی مقامات دولت سعی دارند علت بحران انرژی را به عواملی همچون استهلاک شبکه توزیع برق نسبت دهند. اما واقعیت این است که مشکلات بزرگتری در پشت این بحران نهفته است.
در همین زمینه
بحران انرژی در ایران و دست بردن در جیب مردم!
۵. فساد و سوء مدیریت در صنعت نفت
یکی از عوامل کلیدی در بحران انرژی، سوءمدیریت و فساد در صنعت نفت ایران است. مدیر پیشین شرکت پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران فاش کرده است که پالایشگاه آبادان به جای ذخیره سوخت برای زمستان، مقادیر زیادی از گازوئیل را در بازار بورس به فروش رسانده است. این تصمیمات، که ناشی از فساد و مدیریت ضعیف است، باعث کاهش ذخایر سوخت نیروگاهها و بحرانهای انرژی شدید در کشور شده است.
این سیاستها همچنین نشاندهنده تلاش رژیم برای تبدیل منابع طبیعی کشور به ارزهای معتبر و استفاده از آنها برای تأمین هزینههای جنگ، تروریسم و سرکوب داخلی است. نفت و گاز ایران که باید به مردم خدمت کند، به کالاهایی تبدیل شدهاند که در بازارهای جهانی به فروش میرسند تا تأمینکننده اهداف سیاسی و نظامی رژیم باشند.
نتیجهگیری
بحرانهای اقتصادی و سیاسی ایران نهتنها از هم جدا نیستند، بلکه بهشدت به یکدیگر وابستهاند. رژیم ایران با سیاستهای ناکارآمد اقتصادی، سیاست خارجی پرتنش و فساد ساختاری در درون کشور، وارد یک دور باطل از بحرانهای اقتصادی و اجتماعی شده است. در حالی که سیاستگذاران در داخل کشور تلاش میکنند که علل واقعی مشکلات را پنهان کنند، بحرانها همچنان بهشدت ادامه دارند و آینده اقتصاد ایران، در سایه تحریمها، فساد و سوءمدیریت، بسیار تاریک به نظر میرسد.
