روش ابداعی جدید برای خالی کردن جیب مردم
بانک مرکزی ایران در تازه‌ترین اقدام در حوزه مالی و پنهان نگاه داشتن تراکنش‌های خود، قصد دارد ابزاری را تحت عنوان «رمزریال» راه‌اندازی کند. بانک مرکزی حکومت ایران در توجیه فنی این ابزار، اعلام کرده است که افراد می‌توانند رمزریال را از این بانک خریداری و به جای اسکناس از آن استفاده کنند؛ با این حال، این نهاد مالی توضیح بیشتر و شفاف‌تری را درباره کاربرد این ابزار مالی آن هم در حالی که سهولت استفاده از همراه بانک بیشتر به نظر می‌رسد، ارائه نکرده است.
رمزریال؛ ترفندی برای گریز از شفافیت مالی؟
حکومت ایران یکی از چند حکومتی در جهان است که علاقه‌ای به شفافیت مالی ندارد و همواره تلاش می‌کند تراکنش‌های خود را از دید سازمان‌های بین‌المللیِ ناظر پنهان نگاه دارد. گروه ویژه اقدام مالی، کشورهای ایران و کره شمالی را به دلیل عدم تصویب قانون «سی اف تی» که مربوط به مبارزه با تأمین مالی تروریسم است، در فهرست سیاه خود قرار داده است.
گروه ویژه اقدام مالی که مقر آن در پاریس است سازوکاری را در دست دارد که طی آن اطمینان حاصل می‌کند که دولت‌ها از منابع مالی خود در جهت تأمین مالی تروریسم، قاچاق انسان و قاچاق اسلحه استفاده نمی‌کنند. اما حکومت تهران به دلیل حمایت از گروه‌های تروریستی همواره از تن دادن به چنین سازوکارهای بین‌المللی گریزان است.
به نظر می‌رسد حکومت خامنه‌ای همزمان با تشکیل یک سیستم پنهانی مالی در سطح بین‌المللی برای دور زدن تحریم‌ها، حالا قصد دارد چنین سیستمی (رمزریال) را در داخل مرزهای جغرافیایی ایران پیاده‌سازی کند تا تراکنش‌هایش را در محدوده‌ای کوچک و میان شبکه خودی‌ها مخفی نگاه دارد و راهی برای نهادهای حکومتی هموار کند تا به پول‌شویی خود ادامه دهند.
رمزریال یا تکرار تجربه تلخ مؤسسات مالی؟
با توجه به سوابق بانک مرکزی در برخورد با مردم، هر اقدام این نهاد حکومتی را باید به دیده تردید نگاه کرد و نسبت به آن بدبین بود؛ به ویژه اینکه حاکمیت ولایت فقیه در شرایط کنونی بی‌پول است و از کسری شدید بودجه رنج می‌برد؛ بنابراین، این تردید وجود دارد که رمزریال، محلی برای جذب سرمایه‌های خرد و کلان مردم با هدف تأمین هزینه ریخت و پاش حکومت است.
پیش از این، بانک مرکزی ایران به ده‌ها مؤسسه مالی و اعتباری مجوز تأسیس داد و این مؤسسه‌ها با راه‌اندازی «بازی پانزی»، هزاران میلیارد تومان از سرمایه‌های مردم را به سرقت بردند. پس از اینکه مؤسسه‌های مالی مانند «ثامن‌الحجج» «فرشتگان» و… دچار ورشکستگی شدند، مقامات بانک مرکزی به دوربین‌های صداوسیمای حکومتی زُل زدند و مدعی شدند که این مؤسسه‌ها مجوز فعالیت داشتند اما کلاهبرداری آن‌ها به ما ارتباطی ندارد.
رمزریال نیز که اگرچه کپی‌برداری ابتدایی از بیت‌کوین، اتریوم و سایر رمزارزهای بین‌المللی است، برای شهروندان ایرانی پدیده‌ای ناشناخته محسوب می‌شود که هدف از ایجاد آن مشخص نیست. بعید نیست حکومت علاوه بر استفاده‌های نامشروع خود از این ابزار مالی، مردم را نیز در سطح گسترده به خرید آن ترغیب و بعداً از زیر بار مسئولیت آن شانه خالی کند؛ درست مانند آنچه در سال‌های گذشته درباره مؤسسه‌های مالی اتفاق افتاد. [مروری کوتاه به وضعیت اقتصاد ایران درسال ۱۴۰۰]
انحراف بانک مرکزی از وظایف خود
بانک‌های مرکزی در سراسر جهان به طور کلی موظف به تنظیم سیاست‌های پولی مناسب، چاپ سامان‌مند اسکناس و تعامل مناسب با دولت برای حفظ ارزش پول ملی است. در ایران اما بانک مرکزی به طور کامل تحت اختیار و کنترل حکومت است و از آن به عنوان قلک و محل جبران کسری بودجه خود استفاده می‌کند.
حکومت هرگاه دچار کسری بودجه شده، بانک مرکزی را مجبور به خلق نقدینگی و افزایش پایه پولی کرده است. این نهاد مالی نقش پررنگی در رشد فزاینده تورم داشته و مسئول اصلی فقر میلیون‌ها ایرانی است. بانک مرکزی به جای پرداختن به تنظیم سیاست‌های پولی به منظور حفظ یا برگرداندن ارزش ریال، به فکر ایجاد رمزارزی است که برای مردم هیچ‌گونه کاربردی ندارد؛ چه‌بسا همراه بانک و اعداد دیجیتالیِ در آن، دقیقا همان کارکرد رمزریالی را دارد که بانک مرکزی در صدد اجرایی کردنش است. [اقتصاد ایران چگونه توسط خامنه ای ونزوئلایی شد؟!]
بسیاری از کارشناسان اقتصادی بارها تأکید کرده‌اند که می‌بایست بانک مرکزی را به حال خودش رها کرد تا با استفاده از متخصصان امور مالی به وظایف ذاتی خود بپردازد و دولت نباید سبب انحراف این نهاد از کارهای اصلی‌اش شود.
اساساً ریشه‌ها و علل فروپاشی نظام مالی ایران را می‌توان در دخالت‌های حکومت ایران در بانک مرکزی جست‌وجو کرد؛ جایی که حکومت اراده خود را به آن تحمیل می‌کند تا خواسته‌هایش جدا از اینکه منطقی یا غیرمنطقی است، برآورده شود. در چنین فضا و شرایطی نه‌فقط امیدی به رفع فقر و توزیع عادلانه ثروت‌ها نیست، بلکه باید منتظر در هم کوبیده شدن نظام مالی کشور و طوفانی از ورشکستگی بنگاه‌های اقتصادی باشیم.
مجتبی احمدی | تحلیلگر مسائل ایران
