آتش بی‌کفایتی ملایان در جنگل‌های هیرکانی ایران
جنگل‌های هیرکانی شمال ایران به‌دلیل تنوع زیستی، یکی از ارزشمندترین اکوسیستم‌های جنگلی جهان محسوب می‌شوند. این جنگل‌ها که به‌عنوان فسیل زنده شناخته می‌شوند، در معرض تهدیدهای جدی قرار دارند.
طبق نشریه سازمان جنگل‌ها در سال ۱۳۲۰، مساحت جنگل‌های ایران حدود ۱۹میلیون هکتار تخمین زده شد. اما اکنون این مساحت به ۱۷.۵میلیون هکتار کاهش یافته است. جنگل‌های هیرکانی زیستگاه ۱۸۰گونه پرنده و ۵۸گونه پستاندار هستند. برخی درختان این جنگل‌ها ۳۰۰ تا ۵۰۰ سال عمر دارند.
بهره‌برداری بی‌رویه از این جنگل‌ها باعث کاهش منابع چوبی در هر هکتار شده است. در گذشته هر هکتار از این جنگل‌ها ۲۲۰ مترمکعب چوب داشت. این رقم اکنون به حدود ۱۹۰مترمکعب در هر هکتار کاهش یافته است. بسیاری از گونه‌های جانوری و گیاهی در این منطقه در معرض انقراض هستند. جنگل‌های هیرکانی از تراز منفی ۲۶متر تا ارتفاع ۲۸۰۰متر از سطح دریا امتداد دارند. اما توسعه انسانی به نابودی جنگل‌های پایین‌دست و تخریب جنگل‌های بالادست منجر شده است. درختان بلوط، شمشاد و ممرز تقریباً از بین رفته‌اند و تنها لکه‌های کوچکی از آن‌ها باقی مانده است.
جنگل‌های هیرکانی ایران قدمتی بین ۲۵ تا ۵۰ میلیون سال دارند و به دوران سوم زمین‌شناسی بازمی‌گردند. این جنگل‌ها تمامی حوادث تاریخی و جوی را پشت سر گذاشته‌اند. زمان طولانی حیات این جنگل‌ها باعث تطابق ژنتیکی آن‌ها با شرایط محیطی شده است. این ویژگی توانایی بقای آن‌ها را افزایش داده و امکان عبور از تغییرات اکولوژیکی را فراهم کرده است. این جنگل‌ها به‌صورت نوار جنگلی پیوسته هستند. اگر این پیوستگی از بین برود، این اکوسیستم‌ها دیگر قادر به تبادل ژنتیکی نخواهند بود. چنین روندی باعث تحلیل ژنتیکی و در نهایت انقراض می‌شود.
طرح‌های حفاظتی جنگل‌های هیرکانی که هیچگاه اجراء نشد
درخت زربین یکی از گونه‌های خاص جنگل‌های هیرکانی است که به دوران گرم زمین بازمی‌گردد. این درخت متعلق به دوران سوم زمین‌شناسی است و به کوه‌ها و مناطق سنگلاخی پناه برده است. این جنگل‌ها از آخرین یخبندان زمین، ۱۶هزار سال پیش، جان سالم به‌در برده‌اند. درختان این جنگل‌ها بدون دخالت انسان رشد کرده و می‌توانند ۲۰۰ تا ۳۰۰سال عمر کنند. موقعیت منحصربه‌فرد جنگل‌های هیرکانی بین دریای خزر و کوه‌های البرز، اقلیمی ویژه ایجاد کرده است. این منطقه به‌دلیل رطوبت و بارش‌های مناسب، شرایط مطلوبی برای بقای جنگل‌ها فراهم کرده است.
جنگل‌های ایرانی هیرکانی یکی از مهم‌ترین نقاط تنوع زیستی جهان هستند. کمتر جنگلی در دنیا به این میزان طبیعی و اندمیک یافت می‌شود. جنگل‌های اروپا حداکثر ۳هزار سال قدمت دارند، اما جنگل‌های هیرکانی ایران میلیون‌ها سال تکامل را طی کرده‌اند. اقلیم هیرکانی توانایی بازسازی رویشگاه‌های تخریب‌شده را با تلاشی اندک فراهم می‌کند. این اقلیم امکان بازگرداندن جنگل‌های از دست رفته به‌وضعیت سابق را می‌دهد. این جنگل‌ها زیستگاه حیات وحش هستند. نابودی این جنگل‌ها باعث از دست رفتن تنوع زیستی و تغییر اقلیم منطقه می‌شود.
شتاب تخریب این جنگل‌ها آینده شمال ایران را به‌خطر انداخته است. طرح تنفس جنگل‌های شمال کشور در سال ۹۶ برای حفاظت از جنگل‌های هیرکانی اجرا شد. این طرح بهره‌برداری و قطع درختان را ممنوع کرد. سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری موظف به اجرای طرح جایگزین برای جنگل‌داری منطقه شد. با این حال، الزامات این طرح به‌طور کامل اجرا نشد و طرحی جایگزین نیز معرفی نشد. تغییر کاربری اراضی، شکار، بهره‌برداری و تعارض جمعیت انسانی از تهدیدات اصلی جنگل‌های هیرکانی هستند.
درهمین زمینه
رئیس جدید سازمان محیط زیست عملا مجوز تخریب جنگل‌های هیرکانی را صادر کرد
تخریب و تخریب و باز هم تخریب
در سال‌های اخیر گزارش‌های متعددی از تخریب این جنگل‌ها توسط کارگزاران حکومت ایران منتشر شده است. جنگل‌های هیرکانی به‌دلیل موقعیت ویژه خود به یکی از مهم‌ترین منابع زیست‌محیطی جهان تبدیل شده‌اند. با این حال، مدیریت ناکارآمد و تخریب‌های گسترده این میراث طبیعی را تهدید می‌کند. اگر روند تخریب این جنگل‌ها متوقف نشود، پیامدهای جبران‌ناپذیری برای محیط‌زیست و زندگی انسان‌ها به‌دنبال خواهد داشت.
تغییرات اقلیمی و فعالیت‌های انسانی باعث تسریع تخریب جنگل‌های هیرکانی شده‌اند. این جنگل‌ها که زمانی زیستگاهی پایدار برای گونه‌های مختلف بودند، اکنون در معرض نابودی قرار دارند. حفظ این جنگل‌ها نیازمند برنامه‌ریزی جامع و اقدام فوری است. جلوگیری از بهره‌برداری غیرمجاز، مدیریت پایدار منابع و آگاهی‌بخشی عمومی می‌تواند به حفاظت این گنجینه ارزشمند کمک کند. این جنگل‌ها با قدمت میلیون‌ها سال، شایسته توجه و حفاظت بیشتری هستند. نجات این جنگل‌ها به معنای حفظ بخشی از تاریخ طبیعی زمین است که نقش مهمی در تعادل اکوسیستم جهانی دارد.
اهمیت جنگل‌های هیرکانی تنها به‌تنوع زیستی محدود نمی‌شود. این جنگل‌ها نقشی حیاتی در تنظیم اقلیم، کاهش گازهای گلخانه‌ای و جلوگیری از فرسایش خاک دارند. حفاظت از این جنگل‌ها برای مقابله با تغییرات اقلیمی ضروری است. جنگل‌های هیرکانی نه‌تنها برای ایران بلکه برای کل جهان از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردارند. هرگونه کوتاهی در حفاظت از این جنگل‌ها، تهدیدی جدی برای آینده زمین خواهد بود.
