بحران کارگری؛ وقتی اشتغال دیگر تضمینکننده معیشت نیست
بحران کارگری هماکنون در حکومت ایران هم امنیت معیشتی خانوارها و هم آینده تولید را مورد تهدید قرار داده است. سقوط قدرت خرید و ناتوانی دستمزدها در تأمین هزینههای زندگی، کارگران را به سمت مشاغل غیررسمی، چندپیشگی و بیثبات سوق داده است.
گزارش رسانههای حکومتی از وضعیت بازار کار ایران، تصویری نگرانکننده از تعمیق بحران کارگری ارائه میدهد. کاهش قدرت خرید، تورم فزاینده، رکود اقتصادی و پیامدهای جنگ، شرایطی ایجاد کرده که داشتن شغل نیز دیگر تضمینکننده تأمین حداقلهای زندگی نیست. کارگری که تمام وقت خود را صرف کار میکند، برای تأمین هزینههای ضروری خانواده ناچار است به شغل دوم و سوم یا فعالیتهای اینترنتی و غیررسمی روی بیاورد.
این وضعیت نشان میدهد که مسئله فقط بیکاری نیست؛ بلکه پدیده خطرناکتری در حال گسترش است: اشتغال بدون امکان تأمین معیشت. به عبارت دیگر، بخش بزرگی از نیروی کار به جمعیت شاغلان فقیر تبدیل شده است.
بحران کارگری و کوچ کارگران؛ گسترش اقتصاد بیثبات و بدون حمایت
یکی از پیامدهای مستقیم بحران کارگری، خروج تدریجی نیروی کار از مشاغل رسمی است. فروش اینترنتی، کارهای موقت، فعالیتهای بدون قرارداد و چندشغلی، به راهی برای جبران کسری درآمد خانوار تبدیل شدهاند.
اما این جابهجایی به معنای بهبود وضعیت اشتغال نیست. کارگر در مشاغل غیررسمی معمولاً از بیمه، بازنشستگی، امنیت شغلی و حمایتهای قانونی محروم است. بنابراین، برای به دست آوردن درآمدی اندک، ناچار میشود ساعتهای بیشتری کار کند و در معرض فرسودگی جسمی و روانی قرار گیرد.
بیشتر بخوانید
در واقع، بحران کارگری بهجای آنکه با ایجاد فرصتهای شغلی باکیفیت مهار شود، نیروی کار را به حاشیه اقتصاد و مشاغل فاقد حمایت اجتماعی میراند.
۱۵۰ هزار فرصت شغلی بدون متقاضی؛ تناقض تلخ بازار کار
اظهارات سید مالک حسینی، معاون توسعه کارآفرینی و اشتغال وزارت کار، پرده دیگری از این بحران را کنار میزند. به گفته او، حدود ۱۵۰ هزار فرصت شغلی در سامانههای کاریابی بدون متقاضی باقی مانده است. دلیل این وضعیت را باید در شکاف میان دستمزد پیشنهادی و هزینه واقعی زندگی جستوجو کرد.
وقتی حداقل دستمزد حتی هزینههای ضروری یک خانوار را پوشش نمیدهد، طبیعی است که کارگر تمایلی به پذیرش شغلی با درآمد ناکافی نداشته باشد. از سوی دیگر، کارفرمایان نیز زیر فشار هزینههای تولید، بیمه و مالیات قرار دارند.
این تناقض نشان میدهد که بحران کارگری صرفاً نتیجه ناهماهنگی عرضه و تقاضای نیروی کار نیست؛ بلکه ریشه در ساختار اقتصادی دارد که نه دستمزد مکفی برای کارگر فراهم میکند و نه شرایط پایدار برای تولیدکننده.
خطر خروج یک میلیون نفر از بازار کار
هشدار معاون وزارت کار درباره احتمال خروج ۸۵۰ هزار تا یک میلیون نفر از بازار کار در شرایط رشد منفی حدود ۵ درصدی اقتصاد، ابعاد بحران کارگری را جدیتر میکند.
اگر این پیشبینی تحقق یابد، پیامد آن تنها افزایش آمار بیکاری نخواهد بود؛ بلکه شمار بیشتری از خانوارها با سقوط درآمد، کاهش مصرف، بدهکاری و فقر روبهرو خواهند شد. همزمان، خروج نیروی متخصص و باتجربه از بخش رسمی میتواند ظرفیت تولید و فعالیت اقتصادی را نیز تضعیف کند.
یارانه جای دستمزد را نمیگیرد
در چنین شرایطی، اتکا به یارانه و کالابرگ نمیتواند پاسخگوی بحران کارگری باشد. کمکهای مقطعی، حتی اگر پرداخت شوند، جایگزین دستمزد متناسب با هزینه واقعی زندگی، قراردادهای پایدار و بیمه اجتماعی نیستند.
بحران کارگری در ایران محصول مجموعهای از سیاستهای اقتصادی ناکارآمد، تورم مزمن، رکود تولید و بیتوجهی به حقوق نیروی کار است. وقتی کارگر با وجود اشتغال نمیتواند زندگی خود را تأمین کند، معنای واقعی آن شکست سیاست اشتغال و دستمزد است. ادامه این روند، نهتنها معیشت میلیونها خانواده را فرسوده میکند، بلکه با گسترش کار غیررسمی، تضعیف امنیت شغلی و کاهش انگیزه تولید، بنیانهای اقتصادی جامعه را نیز بیش از پیش آسیبپذیر خواهد کرد.
منابع
- رسانه حکومتی تسنیم ۲۹ آبانماه ۱۴۰۵ «بحران جدید بازار کار…»
- رسانه حکومتی اکونگار ۲۹ آبانماه ۱۴۰۵ «… کوچ کارگران به مشاغل غیررسمی»







