ایران در تکاپوی آزادی- قسمت دوم
در قسمت پیشین بررسی انقلاب مشروطه بصورت فشرده به نابسامانی های اقتصادی دوره ناصر الدین شاه و مظفرالدین شاه اشاره کردیم . اینکه چطور مسیو نوز بلژیکی با قوانین گمرکی سرمایه داری نو خاسته ایران رو تحت فشار قرار داده بود و قوانین گمرگیش کلا به نفع استعمار بود.
در ادامه آن وقایع در سالهای ۱۲۸۴ و۱۲۸۵ کمبود ارزاق وقند وشکر بیداد میکرد.خیلی از بازرگانان وتجار در معرض ورشکستگی قرار گرفتند. مردم هم بدلیل گرانی و کمبود مایتحاج عمومی بشدت تحت فشار بودند.جامعه در آستانه شورش و قیام بود.
در همین هنگام علالدوله حاکم تهران برای مقابله با نارضایتی ها عده ای از تجار و بازاریان را احضار و از آنها علت گران شدن قند رو جویا شد. آنان هم مشکلات را بیان کردند. ولی علاالدوله که طبعا در یک سیستم فاسد توانایی حل تضادهای موجود را نداشت سعی کرد با اعمال خشونت وادارشان کند که قیمت قند را پایین بیاورند.
درهمین زمینه بود که یکی از تجار خوشنام تهران بدست علاالدوله فلک شد. در اعتراض به این عمل سرکوبگرانه بازار بسته شد. و تجمعاتی علیه حکومت شکل گرفت. طبعا ماموران حکومتی هم برخورد کردند. عده ای از مردم و وروحانیون در حرم عبد العظیم متحصن شدند. آنان خواستار رسیدگی به این موضوع شدند. ولی در ادامه مطالبات صنفی مردم توسط روشنفکران حاضر درتحصن به خواسته های سیاسی ازجمله تاسیس عدالتخانه و برکناری مسیو نوز بلژیکی بالغ شد.
این تحصن چند روزی طول کشید و نهایتا با قول مساعد شاه خاتمه پیدا کرد. در هنگام برگشت متحصنان به تهران مردم از آنان استقبال کردند و شعار درود بر ملت ایران برای اولین بار شنیده شد. این وافعه در تاریخ مشروطه به مهاجرت صغری معروف است.
در همین زمینه
۱۴ مرداد سالروز صدور فرمان مشروطیت
امضای فرمان مشروطه توسط مظفرالدین شاه
ولی عمل نکردن شاه به وعده های داده شده از جمله تأسیس عدالتخانه و برکناری نوز، زمینهٔ شروع دوبارهٔ اعتراضات را فراهم کرد. در سال ۱۲۸۵، همزمان با ایام محرم و به‌دنبال دستگیری یکی ار روحانیون مشروطه خواه تجمعاتی برای آزادی وی شکل گرفت. نیروهای قزاق به مردم شلیک کردند یک طلبه کشته شد.روز بعد در تشیع جنازه این طلبه نیروهای قزاق با مردم درگیر شدند و به روی جمعیت آتش باز کردند. این تیراندازی ۲۰ کشته بر جای گذاشت.
بدنبال این کشتار روحانیون معترض به قم رفتند و مردم هم در سفارت انگلیس تحصن کردند. طبق اسناد سفارت انگلیس عدد متحصنین ۱۴ هزار نفر بود. مظفرالدین شاه وارد مذاکره با روحانیون ونمایندگان متحصنین شد. آنان هم از تاسیس عدالتخانه و برکناری نوزکوتاه نیامدند. نهایتا مظفراالدین شاه زیر فشار مردم فرمان مشروطیت ر ا امضا کرد که با استقبال عمومی مواجه شد.
واغلب مناطق تهران چراغانی شد و مردم پیروزی اولین مرحله از انقلاب اجتماعی خودشان رو جشن گرفتند. در مهر ماه اولین انتخابات پارلمانی برگزار و مجلس اول تاسیس شد.متن قانون اساسی فرانسه وبلژیک به فارسی ترجمه وقانون اساسی ایران با مقداری تعدیلات تصویب شد. متمم قانون اساسی به تشکیل انجمن های ایالتی و ولایتی رای داد.
در همین زمینه
نگاهی به انقلاب مشروطه و خاستگاه آن
مجلس اول مشروطه
به این ترتیب حضور همه مردم در تصمیم گیری های سیاسی و قانونی تضمین شد. در این ایام مظفرالدین شاه بیمار بود. چون مشروطه خواهان می دانستند ولیعهد یعنی محمد علی شاه به شدت مخالف مشروطه است تلاش کردند تا قبل از فوت مظفرالدین شاه قانون اساسی رو تدوین کنند. قانون اساسی نهایتا به امضای مظفرالدین شاه رسید.
در این قانون اختیارات شاه کمتر شده ومرجع نهایی تصمیم گیری مجلس بود. در این میان روحانی مرتجع وسلف خمینی شیخ فصل الله با علم مشروعه خواهی ونجات شرع به مخالفت علیه مشروطه برخاست و نوچه هاش بارها با مشروطه خواهان درگیر شدند.
حتی در چند درگیری جوانان مشروطه خواه را به قتل رساندند. نهایتا هم قانونی را به مجلس تحمیل کردند که چند روحانی قوانین مصوبات مجلس رو به لحاظ عدم مغایرت با شرع چک کنند . که در واقع شورای نگهبانی فعلی هم از همین مصوبه الگو گرفته. ولی در عمل چون کفه تعادل قوا به سمت عناصر مترقی بود کاری از پیش نبردند.
مجلس اول شورای ملی آزادترین مجلس در تاریخ ایران بود. افراد و گروه های مختلف گاهی با عقاید متضاد در کنار هم در مجلس انجام وظیفه میکردند علیرغم حضور نمایندگان دربار و فئودالیزم در مجلس موتور و نوک پیکان حرکت به سمت دموکراسی دست نمایندگان سرمایه داری ملی ایران بود و روحانیت ارتجاعی به حاشیه رفته بود.
تا اینجا شاهد پیروزی مرحله اول انقلاب مشروطه به رهبری سرمایه داری ملی ایران و تشکیل مجلس اول بودیم. ولی این پیروزی متاسفانه زیاد طول نکشید و تحت تاثیر وقایعی که بعدا اتفاق افتاد خیلی زود سرکوب و خفه شد. در قسمت آینده به ادامه این روند و نشیب و فرازهای آن خواهیم پرداخت.
