همزمان با تداوم خاموشی اینترنت، ساختار امنیتی جدیدی شکل گرفت
همزمان با ادامه اختلال گسترده و خاموشی اینترنت در ایران، گزارشها از تشکیل ساختاری تازه با عنوان «ستاد ساماندهی و راهبری فضای مجازی» خبر میدهند. این تحول در شرایطی رخ داده که قطع و محدودسازی اینترنت وارد هشتاد و یکمین روز خود شده و میلیونها شهروند همچنان با محدودیت شدید در دسترسی به اینترنت جهانی روبهرو هستند.
روز سهشنبه ۲۹ اردیبهشتماه ۱۴۰۵، روزنامه حکومتی «شرق» در گزارشی از تشکیل این ستاد جدید پرده برداشت. بر اساس این گزارش، مقامهای دولتی و اعضای هیئت دولت از گفتوگو با رسانهها درباره جزئیات این ساختار منع شدهاند. همین سکوت رسمی، ابهامها درباره اهداف و اختیارات این نهاد تازه را افزایش داده است.
گزارشها نشان میدهد این ستاد از ترکیبی گسترده از نهادهای حکومتی، امنیتی و نظامی تشکیل شده است. دادستان کل کشور، نمایندگان مجلس، وزارتخانههای ارتباطات، اطلاعات، ارشاد و علوم، معاونت علمی ریاستجمهوری، دبیران شورای عالی فضای مجازی و شورای عالی امنیت ملی، اطلاعات سپاه و چند نماینده از بخش خصوصی در این ساختار حضور دارند.
خاموشی اینترنت و گسترش ساختارهای موازی امنیتی
تشکیل این ستاد در حالی انجام میشود که طی سالهای گذشته نهادهای مختلفی مسئول سیاستگذاری اینترنت و فضای مجازی بودهاند. اکنون ایجاد یک ساختار تازه، بار دیگر بحث موازیکاری و نبود شفافیت در مدیریت اینترنت را مطرح کرده است.
بیشتر بخوانید
برخی رسانههای داخلی نوشتهاند که همزمانی تشکیل این ستاد با تداوم اختلال و خاموشی اینترنت، نگرانیها درباره افزایش نقش نهادهای امنیتی در کنترل فضای آنلاین را تشدید کرده است. فعالان حوزه فناوری نیز نسبت به تمرکز بیشتر قدرت در مدیریت اینترنت هشدار دادهاند.
در هفتههای اخیر، کاربران در شهرهای مختلف از قطع مداوم اینترنت، کاهش شدید سرعت و اختلال در دسترسی به شبکههای اجتماعی و پیامرسانها خبر دادهاند. بسیاری از کسبوکارهای اینترنتی نیز از خسارتهای سنگین ناشی از این وضعیت سخن گفتهاند.
در همین حال، نهاد ناظر «نتبلاکس» اعلام کرده خاموشی اینترنت در ایران پس از ۱۹۲۰ ساعت وارد هشتاد و یکمین روز شده است. این نهاد تأکید کرده سطح دسترسی عمومی به اینترنت جهانی همچنان در پایینترین وضعیت قرار دارد.
اینترنت طبقاتی و افزایش محدودیتها
همزمان با محدودسازی گسترده و خاموشی اینترنت، گزارشهایی درباره ارائه دسترسی ویژه به برخی نهادها و افراد خاص منتشر شده است. بر اساس این گزارشها، اینترنت طبقاتی برای برخی شرکتها، سازمانها و چهرههای نزدیک به حکومت برقرار شده است؛ موضوعی که واکنشهای گستردهای در میان کاربران فضای مجازی به دنبال داشته است.
منتقدان میگویند حکومت در حالی دسترسی عمومی به اینترنت را محدود کرده که برای بخشهای خاص، مسیرهای دسترسی پایدار و بدون محدودیت فراهم شده است. این وضعیت شکاف تازهای میان شهروندان و نهادهای حکومتی ایجاد کرده است.
طی ماههای اخیر، همزمان با اعتراضات گسترده و افزایش فضای امنیتی، فشار بر فعالان رسانهای و کاربران فضای مجازی نیز شدت گرفته است. گزارشها حاکی است دهها شهروند در شهرهای مختلف به دلیل فعالیت آنلاین، استفاده از ابزارهای عبور از فیلترینگ یا انتشار محتوا در شبکههای اجتماعی بازداشت شدهاند.
نهادهای حقوق بشری بارها هشدار دادهاند که خاموشی اینترنت در ایران تنها یک اقدام فنی نیست، بلکه ابزاری برای کنترل اعتراضات، محدود کردن گردش آزاد اطلاعات و افزایش سرکوب رسانهای محسوب میشود.
اینترنت در سایه سیاستهای امنیتی
تشکیل «ستاد ساماندهی و راهبری فضای مجازی» در شرایط فعلی، بار دیگر نقش اینترنت در تحولات سیاسی و اجتماعی ایران را برجسته کرده است. ادامه خاموشی اینترنت، افزایش بازداشت کاربران و گسترش نهادهای امنیتی فعال در حوزه فضای مجازی، تصویری از تشدید کنترل حکومتی بر جریان آزاد اطلاعات ارائه میدهد.
در حالی که مقامهای جمهوری اسلامی هنوز توضیح شفافی درباره وظایف این ستاد ارائه نکردهاند، بسیاری از ناظران این اقدام را بخشی از سیاست گستردهتر حکومت آخوندی برای کنترل کامل اینترنت و محدودسازی بیشتر فضای آنلاین ارزیابی میکنند؛ سیاستی که طی سالهای گذشته همزمان با اعتراضات مردمی، ابعاد گستردهتری پیدا کرده است.
