به قلم پیچا
“دلش یک اتصال می خواست، اتصال به چیزی بزرگ تر از خودش. فشار را دید، تکه پاره شدن ها، انفجار و گلوله ها، و دویدن آدم ها را. نه برای فرار، که برای جلو رفتن. با حیرت به آدم هایی خیره بود که رفیق شان دو قدمی شان تیر می خورد. گلوله ها در هیاهوی انفجارها، سینه یا مغزِ هم رزم و هم جبهه ایِ شان را می شکافت و پروانه های قرمز خون را به هوا پرواز می داد ولی چشم ها تنها جلو را می دید. او بود که می ترسید؛ آن آدم ها جلو می دویدند. فیلم بود، اما داستانِ واقعی شجاعت ها و تصمیم های نفس گیرِ آدم هایی که حتی تصورِ بار مسؤولیتِ جان هایی که به خاطر تصمیم یا صحبت شان نجات پیدا می کرد یا از دست می رفت، چنان سنگین بود که او در تصورش هم نمی توانست روی شانه اش تحملش کند و زمینش می گذاشت.
شجاعت، حتی در قالب تصویر و فیلم، حسِ گرمی از زندگی را در بدنش می دواند… شجاعت، تحریک کننده بود. ناگهان مچ خودش را زمانی گرفت که آدم هایی که هدف و اتصال شان به چیزی عظیم تر از خودشان نترس شان کرده بود، گلوله که می خوردند و پروانه ها از رگ ها و بدن شان بیرون می لغزید، او بود که بغض می کرد. خیره به بدن هایی که از تپه می افتادند یا روی خاک می غلتیدند، بغضِ غم را در گلو و قلبش حس می کرد.
چقدر دلش، این اتصال به چیزی واقعی و بزرگ تر از خودش را می خواست؛ چیزی که از ترس بزرگتر بود، و چنان قدرتی بزرگتر از ترس، به آدم میبخشید که دیگر گلوله، عزیز و گرامی بودن جان را یادآور نمی شد. قدرتِ همان اتصال بود که به پاها فرمانِ دویدن میداد، وقتی غریزه، ایستادن را فریاد میزد.
میدانست باید بدود، به جلو. از کوچک و میانگین و متوسط، حالش به هم می خورد. از کارهایی که انگار کاری نکردن بود، خسته بود. چیزی که جلوی دویدنش را می گرفت چه بود؟ “آن ها” و زور و قدرتِ ترس آورشان نبود. “دیگری” بود. آدم یا آدم هایی که برایش دیگری شده بودند، شادی و غم و خشم را با هم تجربه کرده بودند، دوست شان داشت، در قلبش، در زندگی اش، و در قلبِ زندگی اش بودند و آرامش و شادی را برایشان می خواست، محدود کننده هایش بودند. و این، غمگین ترین و عجیب ترین پارادوکس و تناقض فکری و زندگی را برایش ساخته بود. شجاعت و دویدن و پشت پا زدن به مرسومات و بایدها، به “دیگران”اش آسیب می زد. بیماری قلبی، پیری، و دوست داشتنِ “دیگری”ها محدود کننده شان کرده بود و دوگانه ی دردناکی را در ذهن و عواطف او ساخته بود: یا باید دیگران و سلامت شان برایش مهم بود، یا خودش و افکار و خواسته های خودش را! انتخاب با او بود!
در همین زمینه
و چه انتخاب غمناکی بود وقتی مقصر نه او بود نه دیگری ها. چه می کرد؟ کل زندگی اش از واقعیتِ مقصر، بغض کرده بود. از اقتصاد و فرهنگ که آن اوایل به شکلِ “فقر” و “شرایط این طوریه؛ مثل همه رفتار کن” به او فهمانده شده بود. بعد ها منبع اصلی مشکل را خودش پیداکرده بود: سیاست. فکرها و خواسته ها و اهدافی در ذهن و قلبش ساخته شده بود که بغض “دیگری” را برایش اضافه کرده بود و کنار بغض از واقعیت نشانده بود. بغضِ آسیب زدن به دیگری هایش از طرفی باعث می شد شجاعت یا رفتارِ شجاعانه، “ظلم یا فقط به فکر خود بودن و خودپسندی” باشد!، و از سوی دیگر برای او که هر محدودیتی، میل و تشنگی اش به عظمت و بزرگی را لگدمال می کرد انتخابِ “دیگران” با این شک و حسرت همیشگی همراه بود که: چه چیز بزرگ تر و مهم تری را از دست دادم؟
این ها کافی ست دکتر؟!”
فروید نوشته را خواند. کاغذ ها را با چنان مکث و آرامش و طمأنینه ای روی میز برمی گرداند که نفس دختر بند آمده بود. سرش را که بالأخره از کاغذها بالا گرفت و به چشم های دختر نگاه کرد، دختر تازه یادش آمد باید نفس بکشد.
-بزرگ دوست داری؟
دختر جا خورد، به اثرِ دست خودش روی دسته ی مبلی که بر آن نشسته بود خیره مانده بود و دو فکر همزمان در ذهنش نوشته شدند: “چیزا رو محکم چنگ می زنم؟!” و “روانپزشک ها این طوری هم حرف می زنن؟!”
-دو تا فکر بی ربط به هم هم زمان توی ذهنم اومد و حالا نمی دونم جواب حرفت کدوم یکی شونه.
– دوست داری کدوم جواب باشه؟
-این که بزرگی رو باید محکم چسبید.
فروید جلیقه ی بالا آمده اش را کمی پایین کشید و بلند شد و کنار تنها پنجره ی اتاق رفت و آن جا ایستاد، اما بیرون را نگاه نکرد. گفت: برای همین اسمم رو فروید گذاشتی؟
دختر می دانست پاسخ خودِ فروید یه این سؤال چه می توانست باشد. پس همان پاسخ را داد؛ گفت: دوست داری این طور فکر کنی؟
فروید لبخند زد، لب گوشتی اش کمی سبیل نازک اما پرپشت خاکستری اش را با خودش به دو طرف کشید.
دختر گفت: فکر می کنی یه نقطه ی اتصالِ بزرگ مهم نیست؟
-نه فکر من مهمه نه فکر تو! واقعیت چیه؟
فروید بی آن که یک بار هم از پنجره بیرون را نگاه کند با دو دست در جیبِ جلیقه ی مشکی اش روی صندلی خودش نشست، دختر گفت: واقعیت بغض نیست؟ و به او خیره ماند. فروید برایش هوشِ مصنوعی واقعی شده ای بود که حتی فیلترشکن هم لازم نداشت و در گرو اینترنت هم نبود. کتاب و فیلم تنها چیزهایی بودند که دختر دوست داشت وقتش را با آن ها بگذراند. رمان مجموعهای از شگفتیهای کوچک را ارائه می داد. و وقتی یک ساعت را کنار فروید میگذراند، دقیقا همین حال در او به وجود میآمد. این ها را نگفت. و نگفت علم و شجاعت تحریکش می کنند. گفت: روان شناسی از ما می خواد خودمون رو با این جامعه ی احمقانه وفق بدیم. من نمی خوام خودم رو باهاش وفق بدم. می خوام پس ام بزنه و این جهان رو پس بزنم؛ انقلاب، جای روان کاوی رو گرفته.
فروید چانه اش را روی دست های در هم گره کرده ی روی میزش گذاشته بود. دختر تیغه ی سردی را حس کرد که توی کمرش دوید.
فروید در جیب جلیقه اش دنبال چیزی بود. سیگار برگ باید می بود. اما از جاسیگاری سیاه براقش یک نخ سیگار معمولی بیرون کشید که به لبش نرسیده، روشن بود. گفت: از نتیجه ی جفت شون نمی شه مطمئن بود. انقلاب از روان کاوی وقتگیرتر و هزینه برتر هم هست!
و رفت کنار پنجره. گفت: چیزیه که باید ببینی.
دختر سر پا شد. و به حفره ای که در مبل ساخته بود خیره شد. فکر کرد شاید مسأله همین است؛ حضورهای خلأ ساز. کنار فروید ایستاد. فکر کرده بود از خوشبوییِ عطر فروید بگوید، حتی اگر عطری نزده بود. اما به پنجره نگاه که کرد ایستادن قلبش را حس کرد. منظره ی چنان عظیمی درهمان کوچکی چارچوب پنجره جا خوش کرده بود که دختر به وحشت افتاد که چگونه همه چیز را ببیند و چیزی از قلم نیفتد. هزاران نفر، تابلوهای چنان عظیمی در دست گرفته بودند که از همان جا می شد نوشته ی “آزادی” غول پیکر روی آن را خواند… هیاهو و سوت و رقص، بین انفجارِ کوهِ نورهای رنگی ای اتفاق می افتاد که از کل آسمان، رنگین کمانی از رنگ ساخته بود و سیلی از پرنده های سفید با بال های درخشان، بی خستگی در میانش پرواز می کردند. ناگهان سیل دیگری از مردم به جمعیت اضافه شد. مردمانی با لباسِ زندان سفید؛ زندانی های سیاسی آزاد شده. نمی شد فهمید سفیدیِ بال و پرهای چرخ زنِ آسمان بیشتر است یا سفیدی های روی زمین. درخشندگی و سفیدی دندان های دهان به لبخند باز شده ی زندانی های سیاسیِ آزاد شده، یک منحنیِ خنده ی سفید بین آن سیلِ رنگ ها ساخته بود. فریاد بلندِ بی وقفه ی شادی جشن پیروزی شان، گوش ها را به خارش می انداخت.
می رقصیدند. چنان می رقصیدند که گویی جشن پیروزیِ تمام آن رقص های سر گورِ به دردآورنده ی قلب اما معناداری بود که قلب آدم با تماشای آن، گویی تازه به شجاعت و قدرتِ غم پی می برد… اشکِ شادی پیشتر برایش فقط یک اصطلاح ادبی زیبا بود که تجربه ای از آن نداشت. اما دیگر تمام شده بود. آن بغض ها، آن عذاب وجدان پنهانِ تاریخیِ پشت هر لبخند، آن غم های آمیخته به خشم؛ تمام شده بود. گونه هایش خیس بود و هر لغزشِ قطره ها را با لذتی سرشار حس می کرد. اولین تجربه اش از آزادی، تجربه ی نابی بود که پیش از آن تجربه اش نکرده بود: شادیِ خیس…
صدای فروید را انگار از پشت پرده ی محوی می شنید که از لابه لای آن هیاهو و سر و صدای زندگیِ ناب و داغ بیرون می آمد: چی می بینی؟ پیروزی چه رنگیه؟
دختر به نورها خیره بود. گرمیِ لغزش یک قطره از شادی خیس را که روی گونه اش حس کرد گفت: رنگین کمونی… بألاخره رنگین کمون شد…
_ خانواده ت رو اون جا می بینی؟
_خانواده م؟
ناگهان جمعیت، دیگر خطوط سیاه نبودند. مثل این بود که ناگهان دوربین غول پیکر نامریی ای روی چهره ی آدم ها زوم کرده باشد. چهره ی هزاران نفر را ظرف چند ثانیه دید. یک نفر در مرکز یک میدان به تنهایی چمباتمه زده بود و صورتش را پایین گرفته بود.
حتما رنگش پریده بود که فروید با لحن مهربانی گفت: نبودن؟ “دیگری” ها چی؟
دختر باز چهره ها را کاوید. هیچکدام “دیگری” نبود. آن وقت خودش را در همان میدان دید. کسی که به تنهایی آن جا چمباتمه زده بود و شانه هایش از فرط غمِ گریه، می لرزید، سرش را بالا گرفت و با او چشم در چشم شد. دختر همان جا که ایستاده بود قدمی عقب پرید و نتوانست با او چشم در چشم بماند؛ با خودش. غمگین ترین حالتِ خودش. نفسش بالا نمی آمد. درست لحظه ای که حس می کرد دیگر زنده نیست، با صدای بشکنی به خودش آمد. فروید گفت: هنوز این جایی. آروم باش. دختر خواست نفس عمیقی بکشد بعد دید به قدری به تند نفس زدن افتاده که بالا و پایین رفتن سریع و بی وقفه ی شکمش را به چشم می بیند.
فروید گفت: آروم باش. تموم شد. می خواستی پیروزی رو ببینی، ولی به نظر نمی اومد شاد باشی. شاد بودی؟
دختر نفس عمیقی کشید و آب توی لیوان را چنان نوشید که گویی تازه از همان مرگی برگشته بود که به خاطرِ تشنگی بود. گفت: بقیه کجا بودن؟ خانواده م کجا بودن؟ بقیه چی؟
فروید پشتی صندلی را کمی خواباند تا دختر دوباره دراز بکشد. گفت: هیچ کدوم نبودن؟ دیگری ای در کار نبود؟
دختر نمی شنید. چشم های پر از دردِ خودش هنوز به او خیره بود. از آن چشم ها رهایی نداشت. و آن هیکل در هم پیچ خورده ی روی خاک، دست از سرش بر نمی داشت. دردی را که در قلبش دوید حس کرد.
_مگه همونی نبود که می خواستی… پس چرا با گریه فریاد می زدی؟
دختر اشک های جدیدش را پاک کرد. قلبش چنان با درد می کوبید که از سرعت کوبشش بهت زده بر جا ماند. آن وقت آن را حس کرد. صفیر گلوله ها را کنار گوشش شنید و پروانه های قرمزِ از رگ ها بیرون آمده ی در هوا مانده، روی دست های روی دسته ی مبل گذاشته اش نشستند. آن وقت بود که دانست. تمام غم و اشکِ چشم ها در جشن پیروزی را در قلبش حس کرد؛ و این بار می دانست چرا.
فروید مصرانه پرسید: مگه همونی نبود که می خواستی؟ پس چرا با گریه فریاد می زدی؟
دختر کیفش را از روی میز برداشت و بالأخره جلو رفت. با قدم های بلند خودش را به پنجره رساند و به آن خیره ماند. گفت: چون قبلش اون جا نبودم.
_قبلِ چی؟ قبل از جشن پیروزی؟ کجا بودی؟
دختر گفت: این جا پیشِ تو.
غمِ “دیر رسیدن” آن هم به جمعی که او را نمیشناخت را در قلبش حس می کرد؛ او هم خودش را در اتاقِ فروید شناخته بود، نه در خیابان. دختر به پنجره ای که به ساختمان بتونیِ رو به رو باز می شد خیره شد. چشم های از حسرت خیسِ خودِ چمباتمه زده از غم اش روی دیوار به او چشم دوخته بود. نقطه ی اتصالش را پیدا کرده بود.







