حقوق ماهانه معلمان؛ ده‌برابر شدن روی کاغذ، افت بیش از ۸۰ درصدی در قدرت خرید
حقوق ماهانه معلمان در ایران طی یک دهه گذشته روی کاغذ حدود ده برابر شده، اما همین رقم در عمل ارزش بسیار کمتری پیدا کرده است. بررسی گزارش‌های منتشرشده در روزهای اخیر نشان می‌دهد فاصله میان عدد درج‌شده در فیش و توان واقعی خرید به نقطه‌ای رسیده که دیگر نمی‌توان آن را یک نوسان گذرا دانست.
در سال ۱۳۹۵ یک معلم باسابقه ماهانه بین ۲ تا ۲.۵ میلیون تومان دریافت می‌کرد. نرخ ارز در آن زمان حدود ۳۵۰۰ تا ۳۸۰۰ تومان بود و حقوق ماهانه معلمان از نظر ارزش دلاری معادل حدود ۶۳۶ دلار می‌شد. در سال ۱۴۰۵، حقوق اسمی به حدود ۲۵ میلیون تومان رسیده؛ اما با جهش دلار به محدوده ۲۶۰ تا ۲۷۰ هزار تومان، ارزش دلاری آن بر اساس گزارش‌های منتشرشده به حدود ۱۰۹ دلار کاهش یافته است. به بیان ساده، افزایش اسمی ده‌برابری با افت نزدیک به ۸۳ درصدی قدرت خرید همراه بوده است.
افزایش ۲۰ درصدی حقوق ماهانه در برابر جهش دلار
طبق گزارش‌های منتشرشده، در ماه‌های اخیر نرخ ارز بیش از ۱۰۰ درصد بالا رفته، در حالی که حقوق معلمان و سایر کارمندان حدود ۲۰ درصد افزایش یافته است. مسئولان آموزش‌وپرورش از افزایش ضریب حقوق و فوق‌العاده‌های جدید سخن گفته‌اند، اما منتقدان می‌گویند این افزایش‌ها با شتاب هزینه‌ها همخوانی ندارد. نتیجه آن است که حقوق ماهانه، با وجود افزایش اسمی، بخش عمده‌ای از ارزش خود را از دست داده است. یکی از فعالان صنفی نیز تأکید کرده پایه حقوقی معلمان از گذشته هم پایین‌تر از دیگر بخش‌های دولتی بوده و آسیب وارده به آنان عمیق‌تر است.
در حالی که خط فقر در کلان‌شهرها بین ۸۵ تا ۹۰ میلیون تومان برآورد می‌شود، بسیاری از معلمان ماهانه ۲۰ تا ۲۵ میلیون تومان درآمد دارند. یک کارشناس حوزه کار نیز برآورد کرده که خط فقر دست‌کم سه برابر متوسط حقوق ماهانه است و حدود ۸۰ درصد کارکنان و کارگران زیر خط فقر قرار دارند. با این حساب، حقوق یک معلم تنها پاسخگوی چند روز از هزینه‌های ماهانه است. برآوردها از خط فقر البته یکسان نیستند و بسته به شهر و روش محاسبه تفاوت دارند، اما فاصله میان دریافتی معلمان و هزینه‌ها در همه برآوردها چشمگیر است.
شغل دوم، قرض و حذف نیازهای اولیه
معلمانی که در نشست‌های صنفی اخیر شرکت کرده‌اند، میانگین حقوق ماهانه خود را بین ۳۰ تا ۴۵ میلیون تومان و دریافتی تازه‌استخدام‌ها را حدود ۲۰ میلیون تومان توصیف کرده‌اند؛ رقمی که به گفته خودشان در برابر هزینه‌های جاری ناچیز است. طبق همین روایت‌ها، کاهش خرید غذا، تعویق درمان، قرض‌گرفتن و فروش وسایل بخشی از راه تأمین مخارج شده است. بسیاری از فرهنگیان نیز ناچار به اضافه‌کاری، شغل دوم و حتی سوم روی آورده یا از بخشی از نیازهای اولیه خود صرف‌نظر کرده‌اند.
بیشتر بخوانید
بحران عدالت آموزشی در حکومت ایران؛ چرا مدارس دولتی در حاشیه ماندند؟
تصویر برای گروه‌های کم‌درآمدتر معلمان تیره‌تر است. بسیاری از آنان با حقوقی کمتر از ۲۰ میلیون تومان کار می‌کنند و دریافتی برخی حتی به ۸ میلیون تومان در ماه هم نمی‌رسد. این مبلغ گاه با چند ماه تأخیر و نامنظم پرداخت می‌شود، حق بیمه آنان به‌طور کامل پرداخت نمی‌شود و فشار بر معلمان مناطق محروم از همه بیشتر است. بر پایه مصوبات وزارت کار، حداقل دستمزد ماهانه برای فرد مجرد حدود ۲۲ میلیون تومان و برای فرد متأهل دارای دو فرزند کمی بیش از ۲۵ میلیون تومان است.
اثر این شکاف بر مدرسه و خانواده
گزارش‌های اخیر نشان می‌دهند فشار معیشتی تنها به سفره معلمان محدود نمانده است. وقتی معلم برای تأمین اجاره و اقساط ناچار به دویدن میان چند شغل می‌شود، وقت و انرژی او برای کلاس درس کاهش می‌یابد. فعالان صنفی همچنین می‌گویند بسیاری از معلمان جوان به دلیل نگرانی از آینده یا فرزندی به دنیا نمی‌آورند یا حداکثر یک فرزند دارند. در سطح کلان، منتقدان به کاهش سهم آموزش‌وپرورش از بودجه عمومی، از حدود ۲۰ درصد به زیر ۹ درصد، اشاره می‌کنند. مقایسه‌ای هم با کشورهای همسایه مطرح شده و از دریافتی ۱۴۰۰ دلاری معلم در ترکیه در برابر ۱۰۹ دلار در ایران سخن رفته است؛ مقایسه‌ای که به روش محاسبه و نرخ تبدیل وابسته است.
در تفسیر این ارقام باید به تفاوت دریافتی‌ها توجه کرد؛ رتبه، سابقه و نوع استخدام باعث می‌شود حقوق ماهانه معلمان از ۸ میلیون تا بیش از ۴۰ میلیون تومان گزارش شود، و هر برآوردی از قدرت خرید به نرخ ارز و سبد هزینه انتخاب‌شده وابسته است. در این بین حاکمیت ملایان ثروت‌های ملی مردم ایران را خرج پروژه‌های توسعه‌طلبانه برای بقای خود می‌کنند و معلمان به حال خود رها شدهاند.
منابع
- ۱. فقر معلمان؛ بحرانی که آینده آموزش را ویران می‌کند، کولبر نیوز، ۲۰ آبان ۱۴۰۵
- ۲. سقوط آزاد حقوق معلمان از ۶۳۶ به ۱۰۹ دلار/ وقتی فقر از سفره‌ها به نیمکت کلاس می‌رسد، سایت ملیون ایران، ۱۹ آبان ۱۴۰۵
- ۳. سقوط آزاد حقوق معلمان از ۶۳۶ به ۱۰۹ دلار! ، آفتاب‌نیوز، ۱۹ آبان ۱۴۰۵
- ۴. سقوط آزاد حقوق معلمان و فرهنگیان +آمار، نواندیش، ۱۹ آبان ۱۴۰۵
- ۵. بیکاری در ایران؛ چگونه سیاست‌های غارتگرانه زندگی میلیون‌ها نفر را از هم می‌پاشد؟، سیمای آزادی، ۱۸ آبان ۱۴۰۵
