دانشجویان در تله گرانی گوشی و لپتاپ؛ چرا خرابی یک وسیله دیجیتال به بحران مالی خانوادهها بدل شده است؟
دانشجویان این روزها با معضلی تازه دستوپنجه نرم میکنند. قیمت گوشی، لپتاپ و تبلت آنقدر بالا رفته که خرابی ساده این وسایل دیگر یک دردسر فنی ساده نیست. برای بخش قابلتوجهی از خانوادهها، همین خرابی به یک بحران مالی واقعی تبدیل شده است. وقتی صفحه یک گوشی میشکند یا باتری یک لپتاپ از کار میافتد، تصمیمگیری برای دانشجویان بسیار سختتر از گذشته شده است؛ آنها باید میان تعمیرگران و خرید دستگاهی نو و گرانتر، یکی را انتخاب کنند.
تبدیل خرابی گوشی دانشجویان به یک بحران مالی
در نخستین روزهای مهر ۱۴۰۵، دامنه قیمت گوشی موبایل در بازار ایران بهشدت گسترده شده است. برخی مدلها چند ده میلیون تومان قیمت دارند و برخی دیگر از ۷۰۰ میلیون تومان هم عبور کردهاند. برای نمونه، در دوم مهر، سامسونگ گلکسی اس۲۶ اولترا ۳۱۴ میلیون و ۸۵۰ هزار تومان قیمت داشت، در حالی که مدل A17 با ۴۷ میلیون و ۳۹۰ هزار تومان فاصله زیادی با آن دارد. همین فاصله عظیم، انتخاب دانشجویان را بهسمت میانردهها سوق داده است.
بازار لپتاپ هم وضعیت مشابهی دارد. بررسی ۴۷ مدل در نخستین روز مهر نشان داد ۳۹ مدل افزایش قیمت داشتهاند؛ میانگین قیمت نسبت به هفته قبل ۰.۹ درصد و نسبت به ماه قبل ۱۵.۱ درصد افزایش یافته است. ارزانترین لپتاپ نو مناسب دانشجویان، مدل (AsusVivobookE410KA،) – ۵۲ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان قیمت دارد. برای مشخصات معمولتر، یعنی پردازنده Core i3 همراه با ۸ گیگابایت رم و ۵۱۲ گیگابایت حافظه SSD، بودجه لازم از حدود ۱۰۸ میلیون تومان آغاز میشود.
بازار تبلت نیز از این قاعده مستثنی نیست. مدلهای اقتصادی مناسب دانشجویان و دانشآموزان از حدود ۳۲ میلیون تومان شروع میشوند و تا ۶۴ میلیون تومان و بالاتر ادامه مییابند. در ردههای میانرده و بالاتر، برخی مدلها حتی از ۲۰۰ میلیون تومان هم عبور میکنند. برای بسیاری از دانشجویان، حتی گزینههای بهظاهر «ارزان» نیز به پسانداز چندماهه نیاز دارد.
مسیر اجباری دانشجویان به بازار دستدوم و تعمیرات پرهزینه
با چنین قیمتهایی، طبیعی است که بسیاری از خانوادهها و دانشجویان بهسمت گزینههای جایگزین حرکت کنند. بخشی از تقاضا بهسمت گوشیها و لپتاپهای دستدوم رفته و گروهی دیگر ترجیح میدهند دستگاه فعلی خود را تعمیر کنند تا هزینه خرید یک دستگاه نو را تحمل نکنند. این رفتار، واکنشی منطقی به کاهش قدرت خرید خانوارهاست.
بیشتر بخوانید
اما مشکل اینجاست که هزینه تعمیر نیز دیگر ارزان نیست. افزایش قیمت قطعات، ناشی از همان عواملی است که قیمت دستگاههای نو را بالا برده است؛ یعنی نوسان ارز و محدودیت واردات. در نتیجه، حتی تعمیر یک گوشی قدیمی هم میتواند بخش قابلتوجهی از بودجه ماهانه یک دانشجو را ببلعد.
نتیجه این وضعیت، زنجیرهای از جایگزینیهای اجباری است: از نو به دستدوم، از دستدوم به تعمیرشده، و از تعمیرشده به «کمی بیشتر دوام بیاور». برای دانشجویانی که درآمد ثابتی ندارند، این زنجیره فشار مضاعفی ایجاد میکند و برنامهریزی مالی آنها را دشوارتر میسازد.
چرا قیمت گوشی و لپتاپ در ایران اینقدر بالا رفته است؟
مهمترین عامل، بر اساس اظهارات فعالان صنفی، توقف طولانی ثبتسفارش واردات است. مهدی اسدی، رئیس انجمن تلفن همراه، تیرماه ۱۴۰۵ اعلام کرد که چهار ماه از سال گذشته و هنوز هیچ سیاست مشخصی برای واردات تلفن همراه، لوازم جانبی و حتی مواد اولیه تولیدکنندگان داخلی اعلام نشده است. به گفته او، همین ابهام باعث شده قیمت گوشی حدود ۴۰ درصد افزایش یابد.
عامل دوم، نوسان نرخ ارز است. هر کالایی که وابسته به ارز باشد، با تغییر نرخ دلار متأثر میشود؛ این موضوع فقط شامل کالاهای وارداتی نیست. حتی محصولات تولید داخل نیز از طریق مواد اولیه وارداتی، تحت تأثیر جهش ارزی قرار میگیرند. برای نمونه، حتی هزینه لوازمالتحریر یک دانشآموز کلاس اولی نیز اکنون به یک تا یکونیم میلیون تومان رسیده است.
این دو عامل در کنار هم اثری تشدیدکننده دارند. توقف واردات، عرضه بازار را محدود میکند؛ کاهش ارزش پول ملی، هزینه تمامشده را بالا میبرد؛ و تقاضا بهناچار بهسمت بازار دستدوم و تعمیرات هدایت میشود. در نهایت، این فشار مضاعف به خانوادهها و بهویژه دانشجویان منتقل میشود.
کشوری با منابع عظیم، دانشجویانی در تنگنای مالی؛ چرا و مسئول کیست؟
ایران از نظر منابع طبیعی و نیروی انسانی جوان، کشوری ثروتمند بهشمار میرود. با این حال، بر اساس گزارش رسمی مرکز آمار که تیرماه ۱۴۰۵ منتشر شد، رشد اقتصادی سال ۱۴۰۴ با احتساب نفت تنها ۰.۲ درصد و بدون نفت منفی ۰.۳ درصد بوده است. این رکود عملی به معنای آن است که درآمد واقعی بسیاری از خانوادهها، از جمله خانوادههای دانشجویان، همگام با افزایش هزینههای زندگی رشد نکرده است.
بخشی از این وضعیت به تصمیمهای سیاستی حاکمیت مرتبط است. توقف چندماهه ثبتسفارش واردات تلفن همراه، بدون اعلام برنامه جایگزین، مستقیماً بر عهده نهادهای مسئول سیاستگذاری تجاری قرار دارد. کارشناسان اقتصادی نیز بر این نکته تأکید دارند که فاصله میان نرخ ارز دولتی و بازار آزاد، تقاضای سوداگرانه ایجاد میکند و تخصیص منابع را از نیازهای واقعی جامعه، از جمله نیاز آموزشی دانشجویان، دور میکند.
پرسش اینکه مسئولیت اصلی این وضعیت متوجه کدام نهاد یا سیاست است، واضح است. وقتی سیاستهای جنگافروزانه و… در حاکمیت ولایت فقیه در اولویت قرار میگیرند، آموزش و الزامات آن به ردیفهای پایین سقوط میکنند.
منابع
- ۱. قیمت گوشی موبایل امروز ۲ مهر ۱۴۰۵ موج خرید به میانردهها رسید، اما پرچمدارها برای فردا چه قیمتی دارند؟ نبض قیمت ۲ مهر ۱۴۰۵
- ۲. قیمت لپ تاپ در شروع مهر چه پیامی دارد بازار دانشجویی امروز آرام شد یا صبر چندروزه خرید مطمئنتری میسازد؟ نبض قیمت ۱ مهر ۱۴۰۵
- ۳. خرید لپ تاپ برای شروع سال تحصیلی ارزانترین مدل نو ۵۲ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان؛ برای لپ تاپ مناسب درس چقدر باید کنار گذاشت؟ نبض قیمت ۲ مهر ۱۴۰۵
- ۴. قیمت تبلت مناسب مطالعه در ۲ مهر ۱۴۰۵ ۲۰ مدل برای مطالعه، دانشجو و PDF از ۳۲ میلیون تومان نبض قیمت ۲ مهر ۱۴۰۵
- ۵. قیمت تبلت دانشآموزی در آستانه بازگشایی مدارس ۱۴۰۵ مدلهای اقتصادی از ۳۲ میلیون تومان شروع میشوند نبض قیمت ۳۱ شهریور ۱۴۰۵
- ۶. شوک لوازمالتحریر گران به خانوادهها هزینه یک دانشآموز کلاس اولی چقدر است؟ اقتصادنیوز ۳۱ شهریور ۱۴۰۵
- ۷. رئیس انجمن تلفن همراه: ۴ ماه است واردات متوقف شده و قیمت گوشی ۴۰ درصد بالا رفته است زومایت ۲۹ تیر ۱۴۰۵
- ۸. رشد اقتصادی ایران در سال ۱۴۰۴ بدون احتساب نفت منفی شد رادیو فردا ۱۵ مرداد ۱۴۰۵
