شبرنگ به تاریخ: بر تیمور لنگ در لرستان چه گذشت؟
قسمتی از خاطرات تیمور لنگ برگرفته از کتاب جهان گشای تیمور لنگ، تألیف مارسل بردون فرانسوی.
تیمور جهانگشان در نسک خودش (منم تیمور جهانگشا) در مورد مردان زاگرس نشین چنین نوشته است: درحالی که به سوی لرستان می رفتم در هر منزل از سکنه محلی، راجع به لرستان تحقیق می‌نمودم. همه مرا از رفتن به لرستان منع می‌کردند. به من می‌گفتند: که مرکز سکونت اتابکان لر در پشت کوه است و پشت کوه منطقه ای است که هر قشون در آن وارد شود نابود خواهد شد. در آنجا یکصد تن از سربازان اتابک افراسیاب یکصد هزارتن از سربازان ترا نابود خواهد کرد.
در آنجا رودخانه هایی وجود دارد «سیمره، کشکان، سزار» که هیچ قشونی نمی‌تواند از آن عبور نماید. در لرستان مردانی هستند که ارتفاع قامت شان از دو زرع بیشتر است و وقتی نعره می زنند، سنگ‌های بزرگ از کوه فرو می ریزند. آنها یکصد و پنجاه سال عمر میکنند و زنان لرستان تا سن ۸۰ سالگی بچه به دنیا می آورند!
تیمور لنگ و جنگ با اتابکان!
مردم به من می‌گفتند و نام جهانگشایان گذشته را بردند و اظهار کردند که اسکندر نتوانست وارد لرستان شود. تو چگونه می‌خواهی بروی و با اتابکان بجنگی…
زمانی که من شیراز را گرفتم و پوست حاکم شهر را زنده زنده کندم، هنگام بازگشت به سمرقند پایتخت خود خبری بگوشم رسید که پسر دومم را در شیراز به کشته و شیراز را غارت کردند. در حالی که نیم روز تا سمرقند نمانده بود تیمور سواران و لشکر (صد و بیست هزار نفر و دویست و چهل هزار اسب) خود را به راه شیراز برگرداند (تند روترین لشکر پیاده جهان از آن تیمور بود). هنگامی که به شیراز رسید شهر را غارت کرده دید و سر پسر خود را به دار آویز کرده بودند. از مردم شیراز پرسید آنها چه کسانی بودند گفتند: آنها مردم لر هستند از کوه های یاسوج کنونی (بویراحمدی ها) می‌باشند.
تیمور پس از دو ماه پی‌گیری و گریز در کوههای زاگرس و با از دست دادن هشت هزار تن از سربازان خود نتوانست آنها را شکست بدهد. نگاهبانان آتشکده زردشت به تیمور گفتند اگر دنبال آنها بروی همه‌ی سربازانت را از دست خواهی داد. تیمور راه خود را کج کرد و از آن بوم دورگشت.
جنگ در لرستان کنونی
یکی دیگر از نبردهای تیمور لنگ در لرستان بود که در آنجا به گفته خود تیمور لنگ به سخت ترین مردم ایرانی برخوردم. از درماندگی و شگفت، شیفته‌ی آنها شدم. آنها هنگام جنگ هیچوقت فرار نمی‌کردند تا کشته می‌شدند. بزرگ (خان) آنها در آن جنگ (که به رخ تن به تن بود) با گرز شانه‌ی راست تیمور لنگ را از جا درآورد و دست او را هم لنگ کرد (تیمور لنگ از پای چپ و دست راست لنگ بود و برای این نامش تیمور لنگ شد).
در جنگ تیمور لنگ با لرهای زاگرس نشین که در بخش لرستان (لرستان کنونی) لرها چنان جنگی سختی با تیمور کردند و او را زخمی کردند. تیمور در پایان زندگانی خود می‌گفت تنها جایی که دیدم مردمش پشت به جنگ نکردند و تا هنگام مرگ پایداری کردند لرها بودند. آنها قلوه سنگ های بزرگ را جوری پرتاب می‌کردند که هر کدامش جان سربازانم را میگرفت…
تیمور دیگر هرگز به لرستان لشکر نکشید
و اما هنگامی که تیمور با این دو تبار لر برخورد کرد حساب کار دستش آمده بود. هنگامی که از بخش مال امیر (ایذه کنونی در استان خوزستان) رد می‌شد به یک چوپان لر زبان دیگر برخورد. از او پرسید آیا در این بخش لرهای دیگری هم وجود دارد؟ او به تیمور گفت از این بخش تا به آنسوی کوه زرد ( زردکوه بختیاری کنونی) لرهای بسیاری هستند که در بلندی های دشوار و تیز رشته کوههای زاگرس زندگی میکنند.
هنگامی که تیمور داستان لرهای بویر احمدی و لرهای لرستان را برای چوپان گفت،
چوپان به تیمور گفت هرگز وارد این بخش مشو! چون هم یکصدوبیست هزار سرباز خود به همراه دویست و چهل هزار اسب خود و همه‌ی نوکران و ابزار جنگی خود را از دست خواهی داد.
مرگ خود را بچشم خواهی دید…
تیمور وقتی سخنان چوپان را شنید و با دلاوری که در آن جنگها از لرها دید با خود گفت اینک اگر لرهای بزرگ پیوستن این دو لر باشند هیچوقت پیروز نخواهم شد و اگر این ۳ تبار برادر لر با هم یکدست شوند چه میشود…
او راه بازگشت به خانه را در پیش گرفت و هرگز به زاگرس میانی لشکر نکشید… [کوروش چگونه کوروش کبیر شد؟]
