نگاهی به زندگی و میراث هنرمندی که نمایش ایران را دگرگون کرد
بیستودوم خردادماه، سالروز تولد بیژن مفید، نویسنده، نمایشنامهنویس، ترانهسرا و قصهنویس برجسته ایرانی است. هنرمندی که نام او با یکی از ماندگارترین آثار نمایشی ایران، یعنی «شهر قصه»، گره خورده است. بیژن مفید در طول زندگی هنری خود نقش مهمی در شکلگیری جریانهای نوین تئاتر ایران ایفا کرد و آثارش همچنان در حافظه فرهنگی چند نسل از ایرانیان حضور دارد.
بیژن در ۲۲ خرداد ۱۳۱۴ در تهران متولد شد. او از سالهای نوجوانی به هنر نمایش علاقهمند بود و در دوران دبیرستان فعالیتهای تئاتری خود را آغاز کرد. علاقه او به ادبیات و هنر سبب شد که در جوانی اشعار و نوشتههایش در مطبوعات منتشر شود. پس از پایان تحصیلات دانشگاهی و دریافت مدرک لیسانس ادبیات انگلیسی، بیژن مطالعات و تجربههای خود را در حوزه تئاتر گسترش داد و مسیر حرفهای خود را در این عرصه ادامه داد.
آغاز راه بیژن مفید در تئاتر
بیژن مفید پس از سالها مطالعه و تجربه، کارگاهی هنری با عنوان «آتلیه تئاتری» تأسیس کرد. او در این مجموعه به اجرای آثار تجربی و نمایشهای منظوم پرداخت. این فعالیتها زمینهساز خلق مهمترین اثر زندگی هنری او شد.
نمایشنامه «شهر قصه» نخستین اثر بزرگ و فراگیر بیژن بود. این نمایش در دومین جشن هنر شیراز به صحنه رفت و با استقبال گسترده مخاطبان و منتقدان روبهرو شد. موفقیت «شهر قصه» باعث شد این اثر در تهران و شهرهای مختلف ایران نیز اجرا شود.
بیشتر بخوانید
بحران آموزش در ایران؛ شاخصهای التهاب اجتماعی و آینده سیاستهای ملی
بیژن در «شهر قصه» با بهرهگیری از زبان نمادین، موسیقی و شخصیتهای حیوانی، روایتی متفاوت از جامعه ارائه کرد. همین ویژگیها سبب شد این نمایش به یکی از شاخصترین آثار تاریخ تئاتر معاصر ایران تبدیل شود.
بیژن مفید و فعالیت برای کودکان و نوجوانان
فعالیتهای بیژن مفید تنها به تئاتر بزرگسالان محدود نماند. او در سال ۱۳۵۰ همکاری خود را با کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان آغاز کرد. در این دوره، آثار متعددی برای کودکان و نوجوانان نوشت و تلاش کرد ادبیات نمایشی را برای نسلهای جوانتر نیز گسترش دهد.
بیژن علاوه بر نمایشنامهنویسی، در زمینههای هنری دیگری نیز توانایی چشمگیری داشت. او با موسیقی آشنا بود، نقاشی میکرد و در ترانهسرایی نیز استعداد قابل توجهی داشت. این ویژگیها در بسیاری از آثار او نمود پیدا کرد و به غنای هنری نمایشهایش افزود.
یکی از مهمترین عوامل ماندگاری نام بیژن انتشار نوار کاست و نسخه سینمایی «شهر قصه» بود. این اثر در دهههای پنجاه و شصت به بخشی از خاطرات مشترک کودکان و نوجوانان ایرانی تبدیل شد. بسیاری از ترانهها و اشعار این نمایش برای سالها در میان مردم زمزمه میشد و محبوبیت فراوانی داشت.
میراث ماندگار بیژن مفید
بیژن مفید را میتوان از تأثیرگذارترین چهرههای هنر نمایش در ایران دانست. آثار او مرزهای رایج تئاتر زمان خود را پشت سر گذاشت و راهی تازه در روایت داستان و استفاده از موسیقی و نمادپردازی گشود.
این هنرمند سرانجام در ۲۱ آبان ۱۳۶۳ در لسآنجلس درگذشت و در سن ۴۹سالگی چشم از جهان فرو بست. با این حال، آثار و اندیشههای او همچنان در فضای فرهنگی و هنری ایران زنده است. نام بیژن مفید برای بسیاری از علاقهمندان تئاتر و ادبیات نمایشی یادآور دورهای مهم از شکوفایی هنر معاصر ایران است.
امروز و در سالروز تولد بیژن، بسیاری از هنرمندان و دوستداران فرهنگ و هنر، یاد او و میراث ارزشمندش را گرامی میدارند. میراثی که پس از گذشت دههها همچنان الهامبخش نسلهای تازه هنرمندان ایرانی است.
