سید مجتبی بزرگ علوی، معروف به آقا بزرگ، نویسنده و فعال اجتماعی در۱۳ بهمن سال ۱۲۸۲ درتهران درخانواده ای روشنفکرمتولد شد. پدربزرگش از فعالان دوره انفلاب مشروطه بود. او درجوانی برای تحصیل به آلمان رفت. از دانشگاه مونیخ آلمان فارغ التحصیل شد و نوشتن داستان را به طور جدی از همان دوران آعازکرد. او با انتشارآثارش فضای داستان های فارسی را متحول کرد. او درکنار افرادی همچون صادق هدایت و صادق چوبک به عنوان پدران داستان نویسی نوین ایران قرارگرفت.
بزرگ علوی همواره در سراسر زندگی اش وضعیت اجتماعی و سیاسی جامعه را به تصویر میکشید و ازجمله نویسندگانی بود که بارها برای شرکت در جریانات سیاسی به زندان افتاد. او پس ازبازگشتش از آلمان، مدتی درتهران و شیراز به تدریس مشغول شد و روزنامه نگاری را دنبال کرد. او درآن روزگار با صادق هدایت آشنا شد و با فرزاد مسعود و مجتبی مینوی گروه ربعه را تشکیل دادند. آن ها در این دوران داستان های فارسی را به سبک جدید و متفاوتی از گذشته می نوشتند که بر پیشرفت ادبیات فارسی معاصر بسیار تأثیر گذاشتند.
در مورد مشاهیر جهان بیشتر بخوانید
برتولت برشت؛ دشمنان ما، دشمنان بشریتند!
فعالیت های سیاسی علوی
بزرگ علوی در اردیبهشت سال ۱۳۱۶ به دلیل توجه و پیروی ازکمونیسم محاکمه شد و حدود هفت سال را در زندان سپری کرد. او درکنار سایر روشنفکران از حقوق زحمتکشان جامعه دفاع می کرد و روحیه میارزه طلبی اش را در داستان هایش منتقل می کرد. او به همراه ۵۲ نفر دیگر در این دوران به زندان افتاد که به تأثیر از آن علوی کتاب «پنجاه وسه نفر» و «ورق پارهای زندان» را منتشرکرد.
بزرگ علوی درکتاب «پنجاه وسه نفر» دوره اختناق رضاشاه را شرح می دهد و با پیوند میان ادبیات و سیاست خفقان آن زمان را روایت می کند. او درباره ی مقصودش از نوشتن «پنجاه وسه نفر» گفته است «من می خواهم پیچ و مهره اجتماع دوره سیاه را به طور بارز به خوانندگان خود نشان دهم. محاکمه پنجاه وسه نفر با این وضع افتضاح آورکه یکی از اتفاقات ننگین تاریخ ایران به شمار می رود، محصول اوضاع و احوالیست که دوره سیاه را پا برجا کرده بودند.
درمحاکمه پنجاه وسه نفر و در گرفتاری و آزادی آن ها تمام طبقات اجتماع ایران شریک بودند. بنابر این اگرمن موفق شوم که حادثه ۵۳ نفررا به طوری که در حقیقت بوده و وقایعی را که اطراف آن رخ داده، چنانکه شاید و باید، شرح دهم، گمان می کنم توانسته ام اوضاع اجتماع ایران را در این بیست ساله اخیرتشریح کنم».
ورق پارههای زندان
کتاب ورق پاره های زندان، شرح حال دوران زندان این نویسنده و وضعیت اجتماعی و سیاسی آن روزگار است که آن ها را نویسنده روی کاغذ قند،کاغذ سیگار اشنو و پاکت های میوه وشیرینی می نوشت. این نویسنده تأثیرگذار از نخستین تحصیل کرده های خارج از ایران آن زمان بود و به زبان آلمانی تسلط داشت. او علاوه بر نوشتن آثار تأثیرگذار و ماندگارش چند اثر جهانی را نیز به فارسی ترجمه کرد.
بزرگ علوی پس از رهایی از زندان بار دیگر به اروپا سفرکرد وتا انقلاب ضد سلطنتی درآنجا سکونت داشت او در این دوران علاوه بر نوشتن داستان در دانشگاه «هومبولدت» آلمان مشغول به تدریس شد. او در دهه ی پنجاه به ایران بازگشت و پس ازمدتی بار دیگر به آلمان رفت و در۲۸ بهمن سال ۱۳۷۵ به علت سکته ی قلبی در «برلین» درگذشت. بزرگ علوی «سرآغاز جریانی جدید در داستان نویسی ادبیات فارسی معاصر بود و شخصیت برجسته وآثار ماندگارش پس ازچند دهه همچنان قابل مطالعه و بررسی است.
آثار بزرگ علوی
بزرگ علوی نویسنده ی واقع گرا با خلق داستان های ویژه، جایگاه ویژه و ارزشمند درمیان نویسندگان معاصر دارد. او از مشهورترین نویسندگان چپ آن زمان است که وقایع سیاسی و اجتماعی را در میان داستان های شیوا و جاودان روایت می کند. او مضامینی همچون عشق را درکنار اتفاق های سیاه و خاکستری دوران زندگی اش قرار می داد. او نخستین مجموعه داستان کوتاهش با عنوان «چمدان» را درسال۱۳۱۳ منتشرکرد.
بزرگ علوی پس از انتشار کتاب «گیله مرد» به عنوان نویسنده مطرح شناخته شد که داستان دهقانی است که همسرش را از دست داده بود و مأموران دولتی اورا از فرزندش دور می کنند و دستگیرش می کنند. این دهقان در تلاش برای فرار است که با مرد بلوچی که از خانواده اش دور است آشنا می شود. کتاب چشمهایش، یکی دیگر از آثار معروف و مشهور این نویسنده است و کتاب «میرزا» مجموعه داستان دیگر از این نویسنده است. رمان های «روایت» و «سالاری ها» نیز از دیگر آثار این نویسنده هستند.
