فقر و بحران اقتصادی در ایران دیگر فقط یک مشکل معیشتی یا نوسان معمول بازار نیست؛ به تصویری فشرده از فروپاشی ساختاری حکومتی تبدیل شده که ثروت ملی را در خدمت سرکوب داخلی، پروژه‌های امنیتی، فساد سازمان‌یافته و ماجراجویی‌های منطقه‌ای قرار داده است. امروز سفره مردم، صف نان، قبض برق، اجاره‌خانه، هزینه دارو، بیکاری جوانان و فرسودگی کارگران، همه به آینه‌ای تبدیل شده‌اند که حقیقت رژیم ولایت فقیه را بی‌پرده نشان می‌دهند.
اقتصاد ایران در شرایطی به نقطه انفجار نزدیک شده که تورم، قدرت خرید خانواده‌ها را درهم شکسته است. بر اساس داده‌های منتشرشده از مرکز آمار ایران که در گزارش‌های اقتصادی بازتاب یافته، نرخ تورم سالانه تا پایان مارس ۲۰۲۶ به حدود ۵۰ درصد رسیده و تورم مواد غذایی در برخی گزارش‌ها بسیار بالاتر از این رقم ارزیابی شده است.
این ارقام خشک آماری، در زندگی مردم معنایی روشن دارد: گوشت از سفره بسیاری از خانواده‌ها حذف شده، لبنیات به کالایی محاسبه‌شده تبدیل شده، درمان به تعویق افتاده، اجاره‌خانه به کابوس ماهانه بدل شده و حتی خریدهای روزمره با شرم و نگرانی همراه است. طبقه متوسطی که زمانی می‌توانست حداقلی از ثبات اقتصادی داشته باشد، اکنون با سرعت به سمت فقر رانده می‌شود. گزارش‌های اخیر از افزایش فشار بر بازار کار، اخراج‌ها، دستمزدهای پرداخت‌نشده و ناتوانی مردم در تأمین هزینه خوراک و درمان حکایت دارد.
در همین زمینه
«نان، اجاره، اضطراب؛ زندگی در اقتصاد بحران‌زده ایران»
فقر و کابوس قیام
اما بحران فقط در جیب مردم نیست؛ در زیرساخت‌های کشور نیز خود را نشان می‌دهد. قطع برق، کمبود آب، فرسودگی شبکه انرژی، بحران تولید و رکود واحدهای صنعتی، چهره دیگری از همین فروپاشی است. وقتی کارخانه برق ندارد، کارگر بیکار می‌شود؛ وقتی آب نیست، کشاورزی نابود می‌شود؛ وقتی اینترنت قطع یا محدود می‌شود، کسب‌وکارهای کوچک و خدمات دیجیتال زمین‌گیر می‌شوند. بحران آب نیز به مرحله‌ای رسیده که بنا بر گزارش‌های اخیر، میلیون‌ها نفر را در معرض کمبود قرار داده و دیگر نمی‌توان آن را صرفاً نتیجه خشکسالی دانست؛ سوءمدیریت، فساد، پروژه‌های رانتی و اولویت دادن به نهادهای ایدئولوژیک، بحران را به یک تهدید اجتماعی گسترده تبدیل کرده است.
ریشه این وضعیت در یک مسئله سیاسی نهفته است. رژیم ایران اقتصاد را نه برای رفاه مردم، بلکه برای حفظ قدرت سازمان داده است. بودجه‌های کلان برای سپاه، نهادهای سرکوب، تبلیغات ایدئولوژیک و شبکه‌های نیابتی هزینه می‌شود، در حالی‌که بیمارستان‌ها، مدارس، بازنشستگان، کارگران، معلمان و خانواده‌های فقیر زیر بار هزینه‌ها له می‌شوند. در چنین ساختاری، فساد یک انحراف نیست؛ بخشی از ذات حکومت است. غارت بانک‌ها، خلق پول، کسری بودجه، رانت‌خواری و انحصارهای وابسته به نهادهای حکومتی، همه حلقه‌های یک زنجیرند که فشار نهایی آن بر دوش مردم می‌افتد.
به همین دلیل، بحران اقتصادی در ایران را نمی‌توان با چند بسته حمایتی، کوپن کالا یا وعده افزایش دستمزد حل کرد. وقتی افزایش دستمزد از تورم عقب می‌ماند، وقتی ارزش پول ملی سقوط می‌کند، وقتی تولید زیر بار بحران انرژی و تحریم و فساد خم می‌شود، هر اقدام مقطعی فقط زخمی را می‌پوشاند که از عمق ساختار سیاسی خون‌ریزی می‌کند.
پیامد اجتماعی این وضعیت، شکل‌گیری جامعه‌ای خشمگین، خسته اما آماده انفجار است. فقر دیگر فقط یک درد خاموش نیست؛ به زمینه اعتراض تبدیل شده است. بازنشسته‌ای که فریاد می‌زند، کارگری که حقوق نگرفته، مادری که داروی فرزندش را نمی‌تواند بخرد، جوانی که آینده‌ای نمی‌بیند، همه بخشی از یک واقعیت واحدند: جامعه ایران دیگر ظرفیت تحمل این وضعیت را ندارد.
از همین‌جاست که رژیم به سرکوب، اعدام، قطع اینترنت و امنیتی کردن خیابان پناه می‌برد. حاکمیت می‌داند بحران اقتصادی اگر با خشم سیاسی پیوند بخورد، می‌تواند به قیامی سراسری تبدیل شود. بنابراین بحران معیشت در ایران امروز، فقط بحران نان و آب نیست؛ بحران مشروعیت رژیمی است که مردم را فقیر کرده تا دستگاه سرکوب خود را زنده نگه دارد. راه‌حل نیز در تغییر چند مدیر و چند سیاست نیست؛ در پایان دادن به سلطه رژیمی است که اقتصاد، جامعه و آینده ایران را گروگان بقای خود کرده است.
