گلوگاه صادرات در مرز دوغارون؛ بیش از ۲ هزار کامیون پشت دروازه متوقف شدند
توقف بخشی از صادرات، زنگ خطر تازه‌ای برای تجارت خارجی ایران به صدا درآورده است. معطلی ۲ هزار و ۲۷۱ کامیون در مرز دوغارون این نگرانی را تشدید کرده است. فعالان حمل‌ونقل از کندی تشریفات گمرکی، کمبود زیرساخت و ازدحام کامیون‌های ترانزیتی خبر می‌دهند.
صف کامیون‌ها در مرز دوغارون چه نشان می‌دهد؟
گزارش‌های اخیر نشان می‌دهد ۲ هزار و ۲۷۱ کامیون پشت مرز دوغارون در انتظار ورود به افغانستان مانده‌اند. احسان ملک‌زاده، رئیس هیئت‌مدیره انجمن صنفی شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی ایران، این رقم را اعلام کرده است. او می‌گوید میزان ایستایی کامیون‌ها در این گذرگاه بسیار بالاست. این وضعیت نشان می‌دهد توقف در مرزها هنوز از مهم‌ترین مشکلات صادرات و عبور کالا از کشور است.
ایران با افغانستان در سه حوزه صادرات، واردات و ترانزیت مبادله دارد. گذرگاه‌های مشترک دو کشور، از جمله میلک، در این مبادلات نقش مهمی ایفا می‌کنند. بخش عمده صادرات ایران به افغانستان را مشتقات نفتی و گاز تشکیل می‌دهد. در مقابل، حجم واردات از این کشور چندان زیاد نیست. بنابراین فشار اصلی بر مسیر خروج کالا متمرکز شده است.
همزمان، صادرات به پاکستان به دلیل موانع بانکی موقتاً متوقف شده است. رئیس کمیسیون حمل‌ونقل اتاق بازرگانی تهران می‌گوید تردد در دو سوی آن مرز کاملا قطع نشده و مشکل اصلی به کامیون‌های ایرانی مربوط است. به گفته او، این مشکل به موانع صدور بارنامه الکترونیکی و تبادلات مالی بازمی‌گردد. این رویدادها نگرانی درباره مبادلات تجاری ایران با همسایگان را افزایش داده است.
بیشتر بخوانید
حرکت اعتراضی بازنشستگان علیه فقر و گرانی
علل ازدحام و فاصله مصوبه تا اجرا
پیمان سنندجی، رئیس کمیسیون حمل‌ونقل اتاق بازرگانی تهران، کندی تشریفات گمرکی و فرایند تخلیه بار را عامل اصلی معطلی کامیون‌ها در مرز دوغارون می‌داند. به باور او، ازدحام کامیون‌های صادراتی و ترانزیتی نیز زمان توقف خودروهای باری را افزایش می‌دهد. او تأکید می‌کند که مرزها نباید به توقفگاه کامیون‌ها تبدیل شوند. ظرفیت جغرافیایی ایران برای گسترش تجارت با همسایگان، هنوز زیر سایه همین توقف‌ها قرار دارد. اگر چاره‌ای اندیشیده نشود، به تعبیر او این روند فرساینده ادامه خواهد یافت.
ملک‌زاده درباره طرح حمل یکسره کالا توضیح می‌دهد که کامیون در مبدأ بارگیری و در مقصد تخلیه می‌کند. به گفته او، اجرای این طرح به‌تنهایی به معنای حذف کامل توقف‌ها در مرزها نیست. این طرح نیز هنوز اجرایی نشده است. کنترل‌های مرزی و گمرکی هم در کاهش ایستایی نقش دارند.
مصوبات ستاد گذر برای تسهیل تجارت خارجی هم هنوز به مرحله اجرا نرسیده‌اند. ملک‌زاده فقط ابراز امیدواری کرده که مصوبات روی کاغذ عملیاتی شوند. تا آن زمان، صف‌های مرز دوغارون همچنان پابرجاست. فاصله میان مصوبه و اجرا، پرسشی جدی درباره کارآمدی سازوکار تصمیم‌گیری در مرز دوغارون پیش می‌کشد. پاسخگویی به رانندگان متوقف و صادرکنندگان فعال در بازارهای منطقه‌ای نیز بر عهده نهادهای تصمیم‌گیر است.
پیامد توقف کامیون‌ها برای معیشت درگیران
توقف این تعداد کامیون فقط به معنای ازدحام در محدوده مرز دوغارون نیست. هزینه حمل‌ونقل را بالا می‌برد و زمان تحویل بار را طولانی‌تر می‌کند. پیش‌بینی مسیرها و استمرار صادرات نیز دشوارتر می‌شود. صادرکنندگانی که برای حفظ بازارهای منطقه‌ای تلاش می‌کنند، با این وضعیت دست‌وپنجه نرم می‌کنند.
برای صادرکننده‌ای که با خریدار خارجی قرارداد زمان‌بندی‌شده دارد، تأخیر ناخواسته پیامد مستقیم دارد. برنامه تحویل تغییر می‌کند، هزینه حمل بالا می‌رود و اختلاف قراردادی پدید می‌آید. هرچه انتظار طولانی‌تر شود، این هزینه‌ها گسترده‌تر می‌شود. این هزینه‌ها هم مستقیم‌اند و هم غیرمستقیم. خواب سرمایه، افت اعتبار تجاری و فرصت‌های ازدست‌رفته از جمله آن‌هاست. در نهایت رقابت‌پذیری صادرات نیز تحت فشار قرار می‌گیرد.
در سطح معیشت، مالک کامیون، راننده و شرکت حمل‌ونقل هر روز بخشی از ظرفیت کاری خود را در صف از دست می‌دهند. سرمایه صاحبان کالا نیز تا عبور بار از مرز دوغارون راکد می‌ماند. رانندگان و شرکت‌های حمل‌ونقل داخلی ناچارند زیان انتظار را با افزایش نرخ حمل جبران کنند. این هزینه در نهایت به مصرف‌کننده می‌رسد.
به رغم طولانی‌بودن بسته‌بودن مرزهای زمینی از جمله مرز دوغارون که به دلیل جاه‌طلبی‌های نظامی ملایان تبادلات هوایی و دریایی را مختل کرد، حاکمیت ملایان هیچ چاره موثری برای حل این مشکل نیندیشیده است. در واقع خود عامل نمی‌تواند راه حل باشد یا راه حل ارائه دهد.
منابع
- ۱. ۲ هزار و ۲۷۱ کامیون در مرز دوغارون برای ورود به افغانستان معطل هستند، خبرگزاری مهر، ۲۵ مهر ۱۴۰۵
- ۲. توقف کامیون‌ها در مرزها هزینه مبادلات تجاری را بالا برد، روزنامه تعادل، ۳۰ مهر ۱۴۰۵
- ۳. توقف کامیون‌ها در مرزها هزینه مبادلات تجاری را بالا برد در حال حاضر مرزهای بازرگان، ارمنستان و ترکمنستان در مسیر تجارت قرار دارند، تجارت‌نیوز، ۳۰ مهر ۱۴۰۵
- ۴. توقف کامیون‌ها در مرزها هزینه مبادلات تجاری را بالا برد، ایران اکونومیست، ۳۰ مهر ۱۴۰۵
- ۵. حمل یکسره کالا؛ فاصله میان مصوبه و اجرا، روزنامه تعادل، ۲۵ مهر ۱۴۰۵
- ۶. تجارت، گرفتار صف‌های مرزی، روزنامه جهان صنعت، ۱ آبان ۱۴۰۵
