افتخارات اقتصادی در سایه تورم ۸۹.۸ درصدی؛ روایت رسمی و تجربه سفره مردم
ادعاهای رسمی درباره مهار شتاب گرانی، که در فضای عمومی روایت افتخارات اقتصادی خوانده می‌شود، با تجربه روزمره مردم فاصله دارد. بر پایه گزارش مرکز آمار، تورم نقطه‌ای شهریور ۱۴۰۵ به ۸۹.۸ درصد رسیده است. خانوارها هم‌زمان با فقر، گرانی خوراکی‌ها و فشار معیشت دست‌وپنجه نرم می‌کنند. همتی در ۱۹ مهر ۱۴۰۵ اعلام کرد: «واقعیت‌های اقتصادی را باید با شاخص‌های قابل اندازه‌گیری سنجید، نه با مواضع سیاسی.»
ادعای افتخارات اقتصادی؛ کاهش اندک تورم نقطه‌ای
عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی، اعلام کرد تورم نقطه‌ای که ۱۵ ماه روندی افزایشی داشت، از ۸۴.۴ درصد در مرداد به ۸۳.۸ درصد در شهریور رسیده است. او این کاهش را اندک، اما مهم توصیف کرد. همچنین گفت تورم ماهانه حدود ۴ درصد هم‌چنان رقمی بالاست. بانک مرکزی این روند را نتیجه کنترل رشد نقدینگی می‌داند.
همتی در گفت‌وگوی تلویزیونی ۱۴ مهر ۱۴۰۵ نیز تأکید کرد رشد نقدینگی کنترل شده است. او افزود کاهش نرخ تورم به معنای توقف افزایش قیمت‌ها نیست. به گفته او، مردم هم‌چنان آثار شرایط اقتصادی و جنگی را در زندگی روزمره حس می‌کنند. بنابراین حتی روایت رسمی نیز فشار معیشتی را انکار نکرده است.
در گزارش ۱۵ مهر ۱۴۰۵ آمده است که همتی در پاسخ به نبود احساس بهبود در سفره، از مهار شتاب تورم سخن گفت. منتقدان اما این ادعای افتخارات اقتصادی را کافی نمی‌دانند. ایلنا نوشت در کشوری با تورم بالای ۵۰ درصد در چند سال گذشته، چنین تغییری در سفره احساس نمی‌شود. این گزارش یادآور شد که قیمت‌ها هم‌چنان با شتابی تقریباً ثابت افزایش می‌یابند.
تورم ۸۹.۸ درصدی مرکز آمار و دو روایت از یک اقتصاد
اقتصاد۲۴ در ۱۲ مهر ۱۴۰۵ نوشت بانک مرکزی از کاهش جزئی تورم نقطه‌ای گفته بود. اما گزارش تازه مرکز آمار تورم شهریور را ۸۹.۸ درصد اعلام کرده است. به این ترتیب میان رقم ۸۳.۸ درصدی بانک مرکزی و رقم مرکز آمار حدود ۶ واحد درصد فاصله دیده می‌شود. این گزارش، تورم ماهانه ۴.۲ درصدی را نیز یکی از نگران‌کننده‌ترین بخش‌های آمار شهریور دانسته است.
فشار اصلی هم‌چنان بر خوراکی‌هاست. در ۱۱ مهر ۱۴۰۵، تورم نقطه‌ای روغن‌ها و چربی‌ها ۲۵۷.۵ درصد بوده است. تورم شیر، پنیر و تخم‌مرغ ۱۶۰.۶ درصد و گوشت قرمز و ماکیان ۱۲۸.۵ درصد ثبت شده است. چند گروه اصلی دیگر نیز بیش از دو برابر گران شده‌اند.
بیشتر بخوانید
افغانستان برق ترانزیت می‌کند؛ مردم ایران با خاموشی و گرانی چه کنند؟
در این گزارش، تورم ۹۰ درصدی فقط صورت‌حساب دولت یا بانک مرکزی دانسته نشده است. بهای آن به شکل کاهش قدرت خرید، کوچک‌تر شدن سفره، حذف بخشی از مصرف و آب رفتن پس‌اندازها بر مردم تحمیل می‌شود. برای خانوار، مسئله ساده‌تر است: قیمت دیروز دیگر قیمت امروز نیست. درآمد فردا هم معلوم نیست بتواند هزینه‌های امروز را پوشش دهد. همین تجربه، اعتبار هر روایت افتخارات اقتصادی را با آزمون دشواری روبه‌رو می‌کند.
فاصله روایت رسمی با معیشت خانوار
تابناک در ۱۹ مهر ۱۴۰۵ نوشت حدود یک سال و نیم از آغاز دو جنگ سنگین در ایران می‌گذرد. به نوشته این گزارش، بسیاری از مؤلفه‌های تعیین‌کننده اقتصاد ملی نسبت به پیش از جنگ تغییر کرده است. مردم می‌گویند تقویت قدرت خرید خانوار در شش ماه گذشته از سطح شعار در اظهارات مقامات فراتر نرفته است. در چنین فضایی، هر ادعای افتخارات اقتصادی با بی‌اعتمادی روبه‌رو می‌شود.
تابناک همچنین به عرضه کالا با تورم صفر درصد اشاره کرده است. این طرح فقط در شمار اندکی از فروشگاه‌های پایتخت اجرا می‌شود. به نوشته این گزارش، چنین اقدامی پاسخگوی ضربه‌ای نیست که جنگ به معیشت ملی زده است. خانوار ساکن شهرهای دیگر یا ناتوان از خرید در این فروشگاه‌ها، از این عرضه محدود بهره‌ای نمی‌برد. این محدودیت، فاصله میان گزارش رسمی و تجربه مصرف‌کننده را نشان می‌دهد.
تفاوت اصلی در مفهوم دو سنجه است. بانک مرکزی از کند شدن شتاب افزایش قیمت‌ها سخن می‌گوید، اما خانوار با سطح قیمت‌ها زندگی می‌کند. همتی خود پذیرفته است که تورم بالاست و تورم ماهانه حدود ۴ درصد هنوز رقم بالایی محسوب می‌شود. مرکز آمار نیز تورم ماهانه شهریور را ۴.۰۲ درصد و تورم نقطه‌ای را ۸۹.۸ درصد گزارش کرده است. در همین فاصله، روغن‌ها و چربی‌ها ۲۵۷.۵ درصد گران شده‌اند.
منابع
- ۱. وقتی «تورم صفر» هم حریف سفره‌ها نیست، تابناک، ۱۹ مهر ۱۴۰۵
- ۲. همتی: اجازه نمی‌دهیم فشارهای ناشی از جنگ اقتصادی به ناترازی تبدیل شود، تجارت‌نیوز، ۱۵ مهر ۱۴۰۵
- ۳. همتی: تورم نقطه به نقطه متوقف شده و به سمت کاهش حرکت می‌کند، خبرگزاری مهر، ۱۴ مهر ۱۴۰۵
- ۴. داغ تورم ۹۰ درصدی بر سفره‌های مردم/ شمارش معکوس برای دلاریزه شدن اقتصاد؟، اقتصاد۲۴، ۱۲ مهر ۱۴۰۵
- ۵. گرانی ۲۵۷ درصدی روغن و ۱۲۴ درصدی دخانیات؛ کدام کالاها بیشتر گران شدند؟ + اینفوگرافی، توسعه برند، ۱۱ مهر ۱۴۰۵
- ۶. همتی: تورم نقطه به نقطه پس از ۱۵ ماه کاهشی شد، اقتصادنیوز، ۴ مهر ۱۴۰۵
- ۷. کاهش نیم درصدی تورم سه رقمی افتخار نیست/ همه چیز هم‌چنان گران‌تر می‌شود!، ایلنا، ۸ مهر ۱۴۰۵
