شکاف در رأس حکومت؛ جنگ باندها بر سر توافق با آمریکا به خیابان کشیده شد

در حالی که زمزمه‌های نهایی شدن توافق میان  رژیم ایران و آمریکا بیش از هر زمان دیگری به گوش می‌رسد، نشانه‌های یک بحران عمیق سیاسی در درون حاکمیت نیز آشکارتر شده است. اختلافات بر سر مفاد توافق احتمالی، از پشت درهای بسته فراتر رفته و اکنون به صحنه تجمعات خیابانی، تریبون‌های حکومتی و رسانه‌های وابسته به جناح‌های مختلف رژیم کشیده شده است.

درشامگاه شنبه ۲۳خرداد، گروهی از نیروهای تندرو و حامیان حکومت در تهران و چند شهر دیگر با برگزاری تجمعات شبانه، به‌شدت علیه روند مذاکرات و مسئولان دخیل در آن موضع‌گیری کردند. در میدان ابن‌سینا در تهران، شعارهایی چون «قالیباف، عراقچی، پس خون رهبرم چی؟»، «عراقچی حیا کن، آمریکا را رها کن»، «مرگ بر عراقچی، بی‌شرف نفوذی» و «قالیباف، عراقچی، استعفا استعفا» فضای تجمع را تحت تأثیر قرار داد.

شدت خشم معترضان حکومتی تا آنجا بود که برخی سخنرانان و شرکت‌کنندگان در این تجمعات، مسئولان دولت و تیم مذاکره‌کننده را به «خیانت» متهم کرده و با الفاظ تند و بی‌سابقه مورد حمله قرار دادند. یکی از تجمع‌کنندگان در برابر وزارت خارجه با فریادهای خشم‌آلود، عباس عراقچی را هدف توهین قرار داد و او را عامل بن‌بست‌های سیاسی معرفی کرد.

همزمان، تعدادی از نمایندگان مجلس رژیم نیز به صف مخالفان توافق پیوسته‌اند. امیرحسین ثابتی، نماینده مجلس، از حضور ۱۶ نماینده در تجمع اعتراضی خبر داد و مدعی شد که متن توافق احتمالی حتی از برجام نیز ضعیف‌تر است و در آن «خطوط قرمز رهبری» نادیده گرفته شده است. وی هشدار داد که هرگونه عقب‌نشینی از مواضع حکومت در موضوعاتی همچون تنگه هرمز، «خیانت» محسوب می‌شود.

در همین راستا، محمود نبویان، نایب‌رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس، در یک برنامه زنده رسانه‌ای بخش‌هایی از آنچه متن توافق نهایی میان تهران و واشینگتن خواند را قرائت کرد و مدعی شد که طبق این متن،  رژیم ایران از بخشی از نفوذ و اختیارات خود در منطقه و تنگه هرمز عقب خواهد نشست؛ موضوعی که به گفته او با مواضع اعلام‌شده رهبر حکومت در تضاد است.

حمید رسایی، از چهره‌های تندروی مجلس، نیز عراقچی را به‌دلیل انتشار توییتی درباره نزدیک بودن توافق مورد حمله قرار داد. او با اشاره به بازنشر پیام عراقچی توسط دونالد ترامپ، این اقدام را نشانه‌ای از خطای سیاسی وزیر خارجه دانست و گفت: «چرا متنی منتشر می‌کنی که ترامپ از آن استقبال می‌کند؟»

در مقابل، بخشی از رسانه‌ها و جریان‌های نزدیک به سپاه پاسداران نسبت به گسترش این درگیری‌ها ابراز نگرانی کرده‌اند. روزنامه جوان، وابسته به سپاه، در یادداشتی هشدار داد که برخی تجمعات به بستری برای حمله به ارکان نظام تبدیل شده و سخنرانان آنها حتی خواستار انحلال شورای عالی امنیت ملی و برخورد با مسئولان ارشد کشور شده‌اند. این روزنامه از «بذر انشقاق و تفرقه» در میان نیروهای حامی حکومت سخن گفت.

همزمان با تشدید این کشمکش‌ها، محسنی اژه‌ای، رئیس قوه قضاییه رژیم، نیز نسبت به شکاف‌های درونی هشدار داد و خواستار جلوگیری از نفوذ «بدخواهان» در صفوف حکومت شد. او در عین حال بار دیگر بر بی‌اعتمادی کامل  رژیم ایران به آمریکا تأکید کرد؛ موضعی که نشان‌دهنده تلاش دستگاه حاکم برای مهار بحران درونی است.

از سوی دیگر، احمد علم‌الهدی، نماینده خامنه‌ای در مشهد، نیز وارد میدان شد و با حمله به هرگونه خوش‌بینی نسبت به آمریکا، تأکید کرد که «هیچ توافقی تا به تأیید رهبر نرسد، قابل قبول نخواهد بود». وی در سخنانی که رنگ‌وبوی هشدار به جناح مذاکره‌کننده داشت، رابطه  رژیم ایران و آمریکا را به داستان «موش و گربه» تشبیه کرد و هرگونه اعتماد به واشینگتن را فریب‌خوردگی دانست.

در همین حال، حسین شریعتمداری، مدیرمسئول روزنامه کیهان، نیز با حمله به دولت و تیم مذاکره‌کننده پرسید که بر چه اساسی قرار است  ایران از اهرم‌هایی مانند بستن تنگه هرمز چشم‌پوشی کند؛ موضعی که بازتاب نگرانی بخشی از جریان‌های تندرو از عقب‌نشینی‌های احتمالی در توافق جدید است.

این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که مقام‌های مختلف حکومت طی هفته‌های گذشته بارها نسبت به خطر «اختلاف و تفرقه» هشدار داده‌اند. مسعود پزشکیان نیز پیش‌تر خواستار خودداری از طرح اختلافات داخلی شده بود و در پیام منسوب به مجتبی خامنه‌ای در مراسم سالگرد خمینی نیز بر ضرورت حفظ انسجام درون حکومت تأکید شده بود.

با این حال، آنچه اکنون در خیابان‌ها، مجلس، رسانه‌های حکومتی و تریبون‌های رسمی مشاهده می‌شود، بیانگر واقعیتی متفاوت است. اعتراضات نیروهای نزدیک به جبهه پایداری، حملات متقابل رسانه‌های وابسته به سپاه، هشدارهای پی‌درپی مقامات ارشد و تلاش برای مهار بحران، همگی از تشدید شکاف‌ها در ساختار قدرت حکایت دارد.

نشانه‌ای از بحران عمیق‌تر

جنگ لفظی و سیاسی بر سر توافق احتمالی با آمریکا صرفاً اختلافی تاکتیکی درباره یک مذاکره نیست؛ بلکه بازتاب بحرانی عمیق‌تر در رأس حاکمیت است. فشارهای ناشی از جنگ، بن‌بست اقتصادی، نگرانی از پیامدهای امتیازدهی در مذاکرات و رقابت باندهای قدرت بر سر آینده نظام، اکنون به مرحله‌ای رسیده که دیگر پنهان کردن آن دشوار شده است. به همین دلیل، هرچه حکومت به نقطه تصمیم‌گیری درباره توافق نزدیک‌تر می‌شود، شکاف‌های درونی نیز آشکارتر و رویارویی جناح‌ها تندتر می‌گردد؛ وضعیتی که از دید بسیاری از ناظران، نشانه‌ای از فرسایش انسجام در ساختار قدرت  رژیم ایراناست.