تقریباً تمامی دمای کره زمین از خورشید تأمین میشود. بسیاری از ما خورشید را منبع اصلی آب و هوای زمین میدانیم، اما برای درک عمیقتر از پدیدههای جوی باید بدانیم که گرمای خورشید نه تنها بر سطح زمین اثر میگذارد، بلکه با توزیع یکنواخت گرما در سطح کره زمین، تأثیرات پیچیدهتری بر آب و هوا دارد.
شاید این موضوع به نظر برسد که زمین بهطور یکنواخت از گرمای خورشید بهره میبرد، اما واقعیت این است که برخی سطوح از جمله شن، جادههای آسفالت و بتن سریعتر از چمن گرم میشوند. این تفاوتهای دمایی باعث ایجاد کیسههای هوای گرم میشوند که به آنها ترومان یا ( thermal updraft) میگویند. این جریانهای هوای گرم، بادها را به حرکت درمیآورند و در نهایت ابرها تشکیل میشوند.
چگونه اثر ترومان را مشاهده کنیم؟
برای مشاهده این پدیده بهسادگی میتوان در یک صحرای خشک، دو میز آهنی تیرهرنگ قرار داد. رنگ تیره میزها باعث جذب گرمای بیشتری از خورشید میشود و این امر موجب میشود که هوا در اطراف میزها گرم شود. با گرم شدن میزها، کیسههای هوای داغ به سمت بالا حرکت میکنند و ترومان شکل میگیرد.
اما چگونه میتوان این پدیده را مشاهده کرد؟ این کار بسیار ساده است. بهیاد میآورید که در دوران کودکی هلیکوپترهای کاغذی میساختید؟ حالا همین هلیکوپترهای کاغذی را بر فراز میزهای گرم رها کنید. بهجای اینکه این هلیکوپترها آرام بر روی میز بنشینند، آنها در هوا معلق خواهند ماند. این دقیقاً همان اتفاقی است که برای ابرها و قطرات باران میافتد. جریان هوای گرم رو به بالا بهطور مداوم هلیکوپترهای کاغذی را در هوا نگه میدارد.
د ر همین زمینه
شگفتیهای باستان؛ سازههای آبی شوشتر در یک نگاه!
ترومان و تأثیر آن بر آب و هوا
یک جریان ترومان واقعی میتواند تا ارتفاعی معادل ۱۵۰۰ متر صعود کند. این جریانها نقش بسیار مهمی در تغییرات آب و هوایی دارند. برای مثال، در یک روز گرم، میتوان دید که زمینهای گِلی در حال خشک شدن هستند. اما این آب درون گِل به کجا میرود؟ جریان ترومان بخار آب را از سطح زمین به بالا میبرد. این بخار آب تا ارتفاعاتی بالا میرود که به مناطق سردتر میرسد و در آنجا تبدیل به ابر میشود.
در ارتفاعات بالا، هوا سردتر است و بخار آب موجود در آنجا بهتدریج به مایع تبدیل میشود و ابرها تشکیل میشوند. این پدیده یکی از مهمترین فرآیندها در شکلگیری آب و هوا و بارشهای جوی است.
نتیجهگیری
گرمای یکنواخت زمین که از خورشید به آن منتقل میشود، علاوه بر ایجاد ترومانها، اثرات گستردهتری نیز بر محیط زیست دارد. یکی از این اثرات، تأثیر آن بر تشکیل صخرهها و تغییرات مختلف جوی است که میتواند تأثیرات عمیقی بر وضعیت ابرها و شرایط جوی بگذارد. اینها تنها بخشی از نیروهای طبیعی قدرتمند هستند که در اطراف ما بهطور مستمر در حال رخ دادناند و ما آنها را در قالب پدیدههای مختلف آب و هوایی مشاهده میکنیم.







