کودتای ۲۸ مرداد و نقش استعمار در سرنگونی دولت دکتر مصدق
پیش از این ایالات متحده، برخی اسناد از رده‌بندی محرمانه خارج شده را منتشر کرد که بر نقش این کشور در کودتای ۲۸ مرداد و سرنگونی دولت مصدق صحه می‌گذاشت، حالا وزیر خارجه‌ی پیشین انگلستان نیز اعلام کرده است که دولت این کشور باید به نقش خود در این کودتا اذعان کند.
تنها دولت ملی ایران؛ این گزینه‌یی است که می‌‌توان به دولت دکتر محمد مصدق لقب داد، دولتی که صنعت نفت ایران را ملی و دست استعمار را از آن کوتاه کرد.
آن گونه که خود مصدق فقید اعلام کرد: «تنها گناه وی و گناه بسیار بزرگ وی، ملی کردن صنعت نفت و کوتاه کردن بساط استعمار بود و اعمال نفوذ سیاسی و اقتصادی عظیم‌ترین امپراطوری جهان را از این مملکت برچیدم…»
دولت ایالات متحده حدود ۱۱ سال پیش با آزادسازی برخی اسناد محرمانه‌ی اطلاعاتی و درآوردن آنها از رده محرمانه و بایگانی، در اقدامی کم‌سابقه بر نقش رسمی خود در کودتای ۲۸ مرداد و سرنگونی دولت دکتر مصدق اذعان کرد.
البته مادلین آلبرایت، نخستین زن وزیر خارجه آمریکا، ۳۵ سال پیش از این و در ۲۶اسفند ۱۳۷۸، به نقش فعال دولت ایالات متحده در کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و سرنگونی دولت دکتر محمد مصدق اعتراف کرده و افزوده بود که «آمریکا در سال ۱۹۵۳ در سرنگونی نخست وزیر ملی ایران، نقش چشم‌گیری داشت و دولت آیزنهاور به دلایل راهبردی، اقداماتش را موجه می‌دانست، اما کودتا برای توسعه‌ی سیاسی در ایران، به روشنی یک عقب‌گرد بود…»
با این وجود در آن زمان البرایت از عذرخواهی رسمی از مردم ایران خودداری کرد، کاری که بعدها نیز توسط ایالات متحده انجام نشد، هر چند در سال‌‌های بعد اسناد این کودتا و نقش آمریکا در این کودتا از طبقه‌بندی خارج و مشخص گردید.
شراکت آمریکا و انگلستان در کودتای ۲۸ مرداد
اسناد منتشر شده توسط آمریکا به روشنی مشخص می‌کرد که کشور انگلستان نیز نقش و شرکت فعالی در شکل‌دهی و انجام کودتای ۲۸ مرداد علیه دولت ملی دکتر مصدق داشته است.
اما دولت انگلستان تا کنون از هر گونه اظهار نظری در این مورد خودداری کرده است.
حالا دیوید اوئن وزیر خارجه‌ی سابق انگلستان (۱۹۷۷ تا ۱۹۷۹) اعلام کرده است که انگلستان باید به «نقش تاثیرگذار خود در کودتای ۲۸ مرداد علیه دولت دکتر مصدق اذعان کند».
وی که در روز ۲۴مرداد ۱۴۰۲ با گاردین سخن می‌گفت افزود که: «این پذیرش به نفع اعتبار انگلستان است…».
به نقل برخی رسانه‌ها، سازمان‌های جاسوسی غربی از جمله ایالات متحده و انگلستان «متهم» به این هستند که با عملیاتی موسوم به «عملیات چکمه» که بعدها به «آژاکس» تغییر نام داد، در کودتای ۲۸ مرداد و سرنگونی دولت دکتر مصدق نقش کلیدی را داشتند.
این کودتا و برکناری دولت دکتر مصدق راه را برای سلطنت، محمدرضا شاه پهلوی، دیکتاتور سابق ایران باز کرد و وی توانست به مدت ۲۵ سال دیگر بر کشور ایران سلطنت کند.
در همین زمینه
بازخوانی کودتای ۲۸ مرداد؛ مثلث شوم شاه، شیخ و استعمار
وی سرانجام توسط انقلاب و قیام مردم ایران در سال ۱۳۵۷ سرنگون شد.
دیوید اوئن که در زمان سرنگونی محمدرضا شاه پهلوی، وزیر خارجه انگلستان بود، افزوده است: «به قدرت رسیدن ملاها ویرانگرتر از حکومت شاه در حوزه حقوق بشر… بوده است».
به عبارت دیگر اظهارات اوئن مشخص می‌سازد که نقش استعمار در ایران در تثبیت آخرین شاه پهلوی به مدت ۲۵سال و در ادامه حکومت نزدیک به ۴۵ ساله ملایان در ایران، که در نتیجه‌ی کودتای ۲۸ مرداد و سرنگونی دولت دکتر مصدق انجام شد، نقشی کلیدی بوده است.
به عبارت دیگر کودتای ۲۸ مرداد مردم ایران را از داشتن یک دولت ملی و مردمی محروم کرد و در ادامه تغییر حکومتی را در ایران رقم زد و ملایانی را بر حکومت نشاند که وضعیت بسیار وخیمی را در ایران رقم زدند.
با انتشار اسنادی که پیش از این توسط ایالات متحده انتشار یافته و اظهارات دیوید اوئن، وزیر پیشین خارجه‌ی انگلستان، آشکارا مشخص می‌گردد که استعمار در جریان کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ آشکارا در مقابل دمکراسی در ایران ایستاده است؛ امری که تا به کنون نیز به دلیل سیاست مماشات با ملایان ادامه داشته است.
