کابل‌های اینترنت خلیج‌فارس و زیرساخت دیجیتال خاورمیانه در دستان کیست؟

کابل‌های اینترنت خلیج‌فارس؛ تهدید سپاه چه توانی دارد و چه پیامدی در پی می‌آورد؟

در روزهای اخیر، پاسدار جوانی، معاون سیاسی سپاه پاسداران، و پیش‌تر پاسدار محبی، سخنگوی سپاه، هشدار دادند در صورت حمله به زیرساخت‌های ایران، کابل‌های اینترنت خلیج‌فارس در تنگه هرمز هدف قرار می‌گیرند. این اظهارات در بحبوحه تنش‌های منطقه‌ای، پرسشی راهبردی را بار دیگر مطرح کرد. زیرساختی که اقتصاد دیجیتال خاورمیانه به آن وابسته است، در اختیار چه کسانی قرار دارد؟

شریان‌های دیجیتالی با وابستگی گسترده

بر اساس نقشه سال ۲۰۲۶ مؤسسه تله‌جئوگرافی، ۶۹۴ سامانه کابل زیردریایی فعال یا برنامه‌ریزی‌شده و ۱۸۹۳ نقطه فرود در جهان ثبت شده است. به اعلام کمیته بین‌المللی حفاظت از کابل‌ها، پنج بخش فعال از تنگه هرمز عبور می‌کنند. سامانه‌های AAE-1، FALCON و GulfBridge International از مهم‌ترین آن‌ها هستند. مقام‌های ایرانی اما از هفت کابل اصلی سخن گفته‌اند.

این پنج بخش، بخشی از زیرساخت ارتباطی شش اقتصاد عربی خلیج‌فارس را تشکیل می‌دهند. تولید ناخالص داخلی این اقتصادها حدود ۲.۴ تریلیون دلار است. اختلال در کابل‌های اینترنت خلیج‌فارس می‌تواند هزینه تراکنش‌های بانکی، مبادلات تجاری، عملیات بندری و خدمات ابری را افزایش دهد. بحرین، قطر و کویت بیشتر در معرض آسیب‌اند. امارات و عربستان مسیرهای جایگزین دارند، اما از اختلال شرکای منطقه‌ای خود متأثر می‌شوند.

مالکیت این شبکه‌ها در انحصار یک بازیگر نیست. بر پایه فهرست تله‌جئوگرافی در سپتامبر ۲۰۲۶، نام گوگل در ۳۷ سامانه، مایکروسافت در ۱۰ سامانه، آمازون در ۹ سامانه و متا در ۶ سامانه ثبت شده است. شرکت‌های چینی، فرانسوی و ژاپنی نیز در ساخت و تأمین تجهیزات نقش دارند. پنتاگون هم در دسامبر ۲۰۲۲ قراردادی ۹ میلیارد دلاری برای رایانش ابری نظامی با چهار شرکت فناوری بست.

توان ایران برای هدف قرار دادن کابل‌های اینترنت خلیج‌فارس

دو مقام ارشد امنیتی ایران اعلام کرده‌اند تهران برای چنین حمله‌ای طرح مشخص دارد. به گفته آنان، در صورت حمله مجدد، دیگر خط قرمزی وجود نخواهد داشت. یکی از آن‌ها مدعی شد ایران به کابل‌ها دسترسی کامل دارد و می‌تواند آن‌ها را نابود کند. گزارش‌ها از احتمال ممانعت از تعمیر نیز حکایت دارند. جزئیات عملیاتی و هویت دقیق هفت کابل مورد اشاره منتشر نشده است.

یک کارشناس مسائل دریایی می‌گوید کابل‌ها معمولاً در آب‌های کم‌عمق قرار می‌گیرند. بنابراین دسترسی به آن‌ها در تنگه هرمز دشوار نیست. یک مقام ایرانی نیز گفته است موضوع قطع کابل‌ها در جریان جنگ چند بار مطرح شد. به گفته او، تهران برای پرهیز از ایجاد دشمنان تازه دستور حمله نداده است. این گزینه در صورت تشدید تنش همچنان باقی می‌ماند.

بیشتر بخوانید

چرا دعوت رضا پهلوی به آلمان و بلژیک با طوفان اعتراض ایرانیان مواجه شد؟!

از منظر اقتصادی، حکومت ایران بازیگر اصلی این بازار نیست. کریدور زمینی «ای‌پگ» از دسامبر ۲۰۱۲ با حدود ۱۰ هزار کیلومتر طول و ظرفیت طراحی ۳.۲ ترابیت ‌بر ثانیه از ایران می‌گذرد. در مقابل، پروژه «فیگ» با ظرفیت ۷۲۰ ترابیت ‌بر ثانیه، هفت کشور منطقه را بدون ایران به هم وصل می‌کند. «ورلدلینک» عراق نیز ۷۰۰ میلیون دلار سرمایه‌گذاری اعلام‌شده دارد. حضور ایران در این رقابت بیشتر در قالب موقعیت جغرافیایی و تهدید مطرح می‌شود.

پیامدهای اختلال برای منطقه و جهان

بر پایه داده‌های اتحادیه بین‌المللی مخابرات، حدود ۹۹ درصد ترافیک اینترنت جهان از کابل‌های زیردریایی می‌گذرد. با این حال، کمتر از ۱ درصد پهنای باند بین‌المللی جهان از تنگه هرمز عبور می‌کند. مسیر اصلی داده میان اروپا و شرق آسیا از دریای سرخ می‌گذرد. بنابراین قطع اینترنت جهانی بعید است، اما اختلال در کابل‌های اینترنت خلیج‌فارس برای کشورهای حاشیه این آبراه محتمل است.

تجربه آفریقای غربی در مارس ۲۰۲۴ ابعاد اقتصادی چنین اختلالی را نشان داد. آسیب به چهار کابل زیردریایی، ارتباطات ۱۳ کشور را مختل کرد. ترافیک کابل جایگزین Equiano چهار برابر شد و دسترسی به Microsoft Teams و Office 365 دچار اختلال شد. زیان چهار روز اختلال اینترنت نیجریه، بر اساس مدل نت‌بلاکس، ۵۹۳.۶ میلیون دلار برآورد شد. هزینه تعمیر چهار کابل حدود ۸ میلیون دلار بود.

اما باید این نکته را در نظر داشت که هرگونه اقدام برای کابل‌های اینترنت خلیج‌فارس کشورهای عربی را به جدی، خیلی جدی‌تر از اکنون و موضوع حملات به کشتی‌ها در مقابل حاکمیت ملایان و هم‌جبهه با آمریکا قرار می‌دهد. ازاین‌رو اظهارات فرماندهان سپاه به‌نظر بیشتر تهدیدی بی‌خطر برای پرهیز از هدف قرار گرفتن زیرساخت‌های خودش توسط آمریکاست. یعنی این تهدید امری پیش‌دستانه محسوب می‌شود که کارایی چندانی ندارد، مانند تاکتیک حلقه‌های انسانی حول زیرساخت‌ها در اواخر جنگ ۴۰ روزه که تاثیری مادی نداشت. هرچند عملا آمریکا بالفعل به زیرساخت‌ها حمله نکرد.

منابع

• _{۱. رویترز: ایران در صورت وقوع دوباره جنگ قصد حمله به کابل‌های اینترنت در خلیج‌ فارس را دارد، دیجیاتو، ۲ آبان ۱۴۰۵}
• _{۲. تهدید ایران علیه کابل‌های اینترنت خلیج فارس؛ جنگ احتمالی به زیر دریا می‌رسد، یورونیوز فارسی، ۲ آبان ۱۴۰۵}
• _{۳. معاون سیاسی سپاه: اگر زیرساخت‌های ما هدف قرار بگیرد، کابل‌های اینترنتی در تنگه هرمز از بین می‌رود، زومیت، ۲ آبان ۱۴۰۵}
• _{۴. رویترز: ایران برای حمله به کابل‌های زیردریایی خلیج فارس برنامه‌ریزی کرده است، ایران‌وایر، ۲ آبان ۱۴۰۵}
• _{۵. کابل‌های اینترنت در تنگه هرمز؛ اهرم تازه بازدارندگی ایران، ایمنا، ۳ آبان ۱۴۰۵}
• _{۶. سلاح تازه در تنگه هرمز؛ چه بر سر اینترنت و بانکداری جهان می‌آید؟، زومان، ۱ آبان ۱۴۰۵}
• _{۷. کابل‌های اینترنت خلیج‌فارس در دست کیست؟ فرهیختگان، ۳ آبان ۱۴۰۵}

ما را در ایکس ایران آزادی دنبال کنید

ما را در تلگرام ایران آزادی دنبال کنید