سربازی اجباری، از کسب درآمد تا استفاده در سرکوب اعتراضات مردمی
حکومت ایران در دهههای اخیر از سربازی اجباری جوانان، بهعنوان اهرمی برای سرکوب، اخاذی مالی و… بهره میبرد.
روز شنبه اول دی ۱۴۰۳، اتوبوس حامل سربازان وظیفه در جاده لرستان واژگون شد. در این حادثه ۹نفر جان باختند و ۲۲نفر دیگر مجروح شدند. این رویداد، بحث «سربازی اجباری» را دوباره به موضوعی داغ تبدیل کرد.
سینا کلهر، جامعهشناس، معتقد است زندگی بسیاری از افراد برای فرار از «سربازی اجباری» مختل میشود.
او توضیح میدهد که تناسب میان هزینهها و نتایج حاصل از این روش، ناچیز است. این وضعیت از نگاه او کاملاً غیرمنطقی به نظر میرسد.
کلهر به مثال ارتش سوریه اشاره میکند. او توضیح میدهد که اجرای طولانیمدت سربازی در این ارتش نتایج نامطلوبی داشته است.
او تأکید میکند پیامدهای منفی این روش بهوضوح قابل مشاهده هستند.
هیچ علاقهمندی در جامعه نسبت به سربازی اجباری دیده نمیشود
وی در خصوص چالشهای سربازی میگوید: «چالشهای واقعی متعددی از سوی این نظام وجود دارد. هیچ علاقهمندی در جامعه نسبت به سربازی اجباری دیده نمیشود. در گفتمان عمومی، سربازی سخت و غیرقابلتحمل به نظر میرسد.»
کلهر میافزاید، حوادثی که برای سربازان رخ میدهد، بهویژه در مناطق مرزی، به نارضایتیها دامن میزند.
او معتقد است سالانه یکی دو مورد از این اتفاقات رسانهای میشود و اعتراضات مردمی اوج میگیرد.
او درباره دیگر آثار منفی «سربازی اجباری» توضیح میدهد: «هزینههای هنگفتی بابت اختلال در زندگی افراد پرداخت میکنیم. بسیاری از افراد برای فرار از سربازی زندگیشان مختل میشود. در حال حاضر، حدود سه تا چهار میلیون سرباز فراری در کشور وجود دارد. این افراد حتی نمیتوانند زندگی عادی داشته باشند.»
فروش سربازی اجباری و اخاذی حاکمیت از شهروندان ایرانی
وی میگوید «سربازی اجباری» بر اشتغال و تحصیلات نیز تأثیرات منفی دارد.
او توضیح میدهد که متغیر سربازی مانع ازدواج و اشتغال مردان میشود.
تا زمانی که سربازی به پایان نرسد، بسیاری از مردان به این موضوعات فکر نمیکنند. این مسئله تأخیر در اشتغال را بهدنبال دارد.
کلهر میافزاید برخی افراد برای فرار از «سربازی اجباری»، تحصیلات دانشگاهی را ادامه میدهند، حتی اگر این تحصیلات غیرکاربردی باشد.
وی تأکید میکند که این وضعیت یک دهه طلایی زندگی افراد را تحتتأثیر قرار میدهد.
این دوره که از ۲۰ تا ۳۰ سالگی است، زمان مشارکت و بهرهوری محسوب میشود.
مجلس ملایان در سال ۱۴۰۰ برای جلوگیری از ورشکستگی مالی، قانونی در بودجه ۱۴۰۱ تصویب کرد.
این قانون به جوانان اجازه میدهد با پرداخت مبالغ هنگفت، «سربازی اجباری» خود را خریداری کنند.
سخنگوی کمیسیون تلفیق بودجه ۱۴۰۱ در نهم بهمن همان سال این موضوع را اعلام کرد.
بر اساس این قانون، افراد با مدرک کاردانی و پایینتر باید ۲۵۰میلیونتومان پرداخت کنند.
افرادی با مدرک کارشناسی و کارشناسی ارشد باید مبلغ ۴۰۰میلیونتومان بپردازند.
پزشکان عمومی و دارندگان دکترای تخصصی نیز با پرداخت ۶۰۰میلیونتومان میتوانند از «سربازی اجباری» معاف شوند.
این تصمیم با انتقادات شدید جوانان و خانوادههای آنان روبهرو شد.
دلیل اصلی این اعتراضات، مشکلاتی مانند آمار بالای خودکشی سربازان وظیفه و اتلاف وقت است.
مسائل دیگری مانند بیگاری، تبعیض جنسیتی، افسردگی و محرومیت از حقوق شهروندی نیز مطرح هستند.
در همین زمینه
فروش سربازی؛ اخاذی حکومتی از جوانان بیکار و بیپول
استفاده ابزاری از جوانان کشور
نخستینبار در آذر ۱۳۷۷، امکان خرید سربازی برای دورهای سهساله فراهم شد.
در این دوره، حدود ۳۵۰هزارنفر با پرداخت مبلغی از خدمت سربازی معاف شدند.
در سال ۱۳۹۳ نیز دولت ملایان اجازه یافت غایبان بیش از ۱۰سال را با جریمه مالی معاف کند.
در سال ۱۴۰۰، ابوالفضل ابوترابی، نماینده مجلس یازدهم ملایان، به مشکلات «سربازی اجباری» در حکومت ایران اشاره کرد.
او گفت این سیاست به «کارخانه دشمنسازی» برای حکومت ایران تبدیل شده است. طبق آمار، سالانه ۸۰۰هزار مشمول به «سربازی اجباری» اعزام میشوند. از این تعداد، حدود ۲۰درصد متأهل هستند و با مشکلات بسیاری مواجهاند. غایبان از «سربازی اجباری» نیز با محدودیتهای زیادی روبهرو میشوند. این محدودیتها شامل ممنوعیت دریافت وام بانکی، مدرک تحصیلی و گذرنامه است.
افرادی که وضعیت سربازی خود را مشخص نکردهاند، اجازه ادامه تحصیل ندارند. همچنین نمیتوانند در دانشگاهها ثبتنام یا در کنکور شرکت کنند. غایبان از داشتن پروانه کسب، کارآفرینی و راهاندازی کسبوکار محروم میشوند. آنها نمیتوانند در وزارتخانهها یا مؤسسات دولتی و خصوصی استخدام شوند. حتی دریافت گواهینامه رانندگی و امضای اسناد رسمی نیز برایشان ممنوع است.
حکومت ایران از این سیاست برای سرکوب اعتراضات مردمی استفاده میکند. این اقدام، علاوه بر فشار اجتماعی، درآمد زیادی برای خزانه دولت ایجاد میکند. پول هنگفتی از طریق «سربازی اجباری» به دولت میرسد که به جای بهبود شرایط، صرف منافع حکومت میشود.
