زباله‌گردی، نماد پیشرفت در نظام ولایت فقیه!
زباله‌گردی در دل تاریکی ؛ در یک شب پاییزی بارانی، علی‌آقا با کیسه‌ای کهنه روی دوشش، زیر نور زرد چراغ‌های خیابان، سطل زباله‌ای را زیر و رو می‌کرد. دست‌های پینه‌بسته‌اش بطری‌های پلاستیکی و قوطی‌های فلزی را یکی یکی بیرون می‌کشید، انگار گنجی پنهان در میان آشغال‌ها جستجو می‌کرد. همسایه‌ها از پشت پنجره نگاهش می‌کردند و زیر لب می‌گفتند: «این دیگه چیه؟ مگه کشورمون فقیر شده؟» علی‌آقا اما فقط لبخندی تلخ می‌زد و به راهش ادامه می‌داد. او که روزگاری کارگر ساختمانی بود، حالا با جمع‌آوری زباله، نان شب خانواده‌اش را تأمین می‌کرد. این تصویر ساده، مثل آینه‌ای، چهره واقعی جامعه ما را نشان می‌دهد – جایی که برخی زباله‌گردی را نشانه ثروت می‌دانند، اما آمارها فریاد می‌زنند که سفره‌ها کوچکتر شده و شکاف فقر و ثروت، کشور را دوپاره کرده است.
آخوند محمدحسین طاهری، سرپرست ستاد امر به معروف و نهی از منکر، اخیراً گفته است که وجود زباله‌گردها در ایران یعنی کشور پیشرفت کرده و مردم ثروتمندند. به گفته او، وضع مالی ایرانی‌ها آنقدر خوب است که زباله‌ها ارزشمند شده‌اند، و این زباله‌گردها یک «مافیای قدرتمند» هستند که حتی با حقوق ماهی ۳۰ میلیون تومان، حاضر نیستند کار دیگری کنند. این حرف‌ها مثل یک شوخی تلخ به نظر می‌رسد، وقتی کنار آمارهای واقعی می‌نشینیم. مگر می‌شود زباله‌گردی را نشانه پیشرفت دانست، وقتی میلیون‌ها نفر برای تأمین حداقل معیشت، شب و روز در سطل‌ها دنبال لقمه‌ای می‌گردند؟ این دیدگاه، انگار واقعیت را وارونه جلوه می‌دهد و فقر را به عنوان یک فرصت اقتصادی توجیه می‌کند. اما بیایید عمیق‌تر نگاه کنیم: آیا این ماجرا واقعاً نشانی از ثروت است، یا فقط پوششی برای نابرابری‌های ساختاری؟
به سفره‌های مردم نگاه کنیم
طبق گزارش اکوایران، یک نفر در مهرماه ۱۴۰۴ برای تأمین حداقل خوراکی‌ها – مثل گوشت، مرغ، لبنیات، میوه و نان – به حدود ۴ میلیون و ۱۶۱ هزار تومان نیاز دارد. این رقم برای یک خانوار متوسط ۳.۱ نفره، به ۱۲ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان می‌رسد. جالب اینجاست که این هزینه‌ها نسبت به شهریور همین سال ۵.۷ درصد و نسبت به مهر سال گذشته ۶۸.۷ درصد افزایش داشته. تورم رسمی مرکز آمار می‌گوید تورم ماهانه ۵ درصد و نقطه‌به‌نقطه ۴۸.۶ درصد بوده، اما رشد هزینه معیشت خوراکی خیلی بیشتر از این‌هاست. یعنی تورم واقعی روی میز غذا، سبقت گرفته و سفره‌ها را کوچکتر کرده. اقشار فرودست، که بخش بزرگی از درآمدشان را صرف خوراک می‌کنند، بیشترین ضربه را می‌خورند. اکوایران این سبد را بر اساس الگوی «سبد غذایی بهینه» از انستیتو تحقیقات تغذیه و دانشگاه علوم پزشکی تهران طراحی کرده است سبدی که حتی در شرایط سخت، حذف نمی‌شود چون مستقیم به سلامت مربوط است. اما وقتی قیمت مرغ و گوشت سر به فلک می‌کشد، مردم چاره‌ای جز حذف پروتئین یا میوه ندارند. این فشار، در اقتصاد تورمی ما عادی شده، اما عادی بودنش درد را کم نمی‌کند.
بیشتر بخوانید
یورش وحشیانه ۳۰۰ مأمور سرکوب به کمپ چابهار، خانه‌ها بر سر فقرا آوار شد!
تورم مهرماه ۱۴۰۴ رکوردهای تازه‌ای زده. تورم ماهانه به ۵ درصد رسیده – بالاترین از خرداد ۱۴۰۱ – و خوراکی‌ها با ۶.۴ درصد افزایش، موتور اصلی این جهش بوده‌اند. ماهی و صدف‌داران، سبزیجات و حبوبات رکورد زده‌اند؛ تورم نقطه‌به‌نقطه خوراکی‌ها به ۶۴.۲ درصد رسیده، نزدیک به قله تاریخی. نان و غلات ۹۸.۱ درصد، میوه و خشکبار ۹۴ درصد گران‌تر شده‌اند. حتی آموزش با تورم ماهانه ۲۳ درصد، خانواده‌ها را شوکه کرده – والدینی که پارسال با یک میلیون تومان لوازم مدرسه می‌خریدند، حالا به سه چهار میلیون نیاز دارند. اینها نه فقط عدد نیستند؛ که زندگی روزمره را فلج می‌کنند. رئیس اتحادیه میوه و سبزی می‌گوید گرانی از مبدأ و واسطه‌هاست، نه خرده‌فروشان. اما نتیجه‌اش یکی است: فشار روی فقرا بیشتر می‌شود، در حالی که برخی مسئولان زباله‌گردی را مافیا می‌خوانند.
جغرافیای نابرابر ایران
این تناقض‌ها ریشه در جغرافیای نابرابر ایران دارد. مهدی حسین‌پور مطلق، پژوهشگر جغرافیای سیاسی، توصیف می‌کند که ایران چهره‌های متفاوتی از ثروت و فقر دارد. برج‌های تهران و اصفهان در برابر روستاهای شرقی و جنوبی که آب سالم و مدرسه درست ندارند. سه استان تهران، اصفهان و خراسان رضوی ۴۷ درصد تولید ناخالص داخلی را دارند، اما هشت استان محروم جنوب و شرق کمتر از ۹ درصد. شاخص توسعه انسانی (HDI) بین استان‌ها تا ۰.۲۵ واحد تفاوت دارد – در کشورهای پیشرفته کمتر از ۰.۰۵ است. این شکاف، مهاجرت گسترده ایجاد کرده و مناطق محروم را خالی می‌کند. سیستان‌وبلوچستان با موقعیت استراتژیک، هنوز از زیرساخت‌ها محروم است، در حالی که البرز پر از صنعت وخدمات جانبی. به قول ادوارد سوجا، فضا عرصه سیاسی است؛ تمرکز قدرت از دهه ۴۰ در مرکز، این نابرابری را تثبیت کرده.
از منظر پژوهش کیفی، مصاحبه‌های ضمنی با زباله‌گردها یا خانواده‌های فرودست نشان می‌دهد که زباله‌گردی نه انتخاب، بلکه اجبار است. آن‌ها مافیا نیستند؛ قربانی سیستم‌اند. ادعای حقوق ۳۰ میلیونی توهین‌آمیز است وقتی حداقل دستمزد کارگری زیر ۱۱ میلیون تومان است. این دیدگاه رسمی، فقر را پنهان می‌کند و مسئولیت را به گردن افراد می‌اندازد. در مقابل، آمارها فریاد می‌زنند که تورم خوراکی از تورم کلی سبقت گرفته و عدالت فضایی غایب است. پیشرفت واقعی وقتی است که زباله‌گردی ناپدید شود، نه اینکه نماد ثروت شود.
در نهایت، این تناقض‌ها – زباله‌گردی به عنوان پیشرفت در برابر سفره‌های خالی و شکاف جغرافیایی – جامعه را دوگانه نشان می‌دهد. یکی ثروت را جشن می‌گیرد، دیگری برای بقا می‌جنگد. این نه پیشرفت، که هشدار است: بدون توجه به ریشه‌ها، چرخه ادامه می‌یابد.
آرمین بهاری
