چرا اعتراضات در ایران رو به گسترش است؟
در ماه سپتامبر ۲۰۲۶، دست‌کم ۲۰۱ حرکت اعتراضی در نقاط مختلف ایران ثبت شده است. بررسی این اعتراضات نشان می‌دهد که مطالبات اقتصادی، معیشتی، شغلی و صنفی همچنان محور اصلی اعتراضات بوده، اما دامنه نارضایتی‌ها به حوزه‌هایی مانند آموزش، درمان، مسکن، بیکاری، وضعیت کسب‌وکار و حقوق اجتماعی نیز گسترش یافته است.
در میان گروه‌های معترض، بازنشستگان و کارگران بیشترین تعداد تجمع‌ها و اعتراضات را به خود اختصاص داده‌اند. در کنار آن، اعتصاب و اعتراض بازاریان در چندین شهر، اعتراض پرستاران و کادر درمان، تجمع‌های دانشجویی، فرهنگیان، پزشکان، کامیونداران و نانوایان و همچنین تجمع‌های متعدد شهروندان جویای کار و متقاضیان مسکن و خودرو، تصویری از گستردگی نارضایتی‌های اجتماعی در این ماه ارائه می‌دهد.
آمار اعتراضات در سپتامبر ۲۰۲۶
بر اساس این گزارش، مجموع ۲۰۱ حرکت اعتراضی ثبت‌شده به شرح زیر است:
بازنشستگان: ۷۹ مورد
کارگران: ۵۱ مورد
بازاریان: ۱۶ مورد
پرستاران: ۵ مورد
دانشجویان: ۴ مورد
فرهنگیان: ۲ مورد
پزشکان: ۱ مورد
کامیونداران: ۱ مورد
نانوایان: ۱ مورد
سایر اقشار: ۴۱ مورد
جمع کل: ۲۰۱ مورد
بازنشستگان؛ بیشترین تعداد اعتراضات
بازنشستگان با ۷۹ مورد، بزرگ‌ترین بخش اعتراضات ثبت‌شده در سپتامبر را تشکیل دادند. بازنشستگان تأمین اجتماعی، مخابرات و فولاد در اعتراض به وضعیت معیشتی و درمانی، عدم دریافت مطالبات و مشکلات اقتصادی، تجمع، اعتراض و راهپیمایی کردند.
تداوم اعتراضات بازنشستگان نشان می‌دهد که مشکلات مربوط به حقوق، مستمری، خدمات درمانی و عدم پرداخت مطالبات همچنان از مهم‌ترین عوامل اعتراضات صنفی در کشور است.
کارگران؛ اعتراض به حقوق، بیکاری و ناامنی شغلی
کارگران با ۵۱ مورد اعتراض در جایگاه دوم قرار داشتند. محورهای اعتراضات کارگری شامل بیکاری، بلاتکلیفی شغلی، عدم دریافت یا تأخیر در پرداخت حقوق، نداشتن امنیت شغلی، تحقق نیافتن مطالبات معیشتی، کیفیت نامناسب وعده‌های غذایی، رفتار نامناسب با کارگران بلوچ، بلاتکلیفی مدیریت و تصمیم برخی شرکت‌ها برای انتقال محل کار بود.
بیشتر بخوانید
در بخش نفت، گاز و پتروشیمی، کارکنان شرکت نفت و گاز پارس در ۱۳ بخش و سکوی دریایی، کارکنان شرکت نفت و گاز پارس جنوبی در ۱۰ سکوی دریایی، کارگران مجتمع نفت و گاز بهرگانسر، مجتمع نفت و گاز شازند، مجتمع نفت و گاز پارس جنوبی و کارکنان خط ششم سراسری گاز در منطقه یک، از جمله ایستگاه‌های بیدبلند و اهواز، دست به اعتراض زدند.
در بخش فولاد نیز کارگران فولاد شادگان اعتراض کردند.
در سایر واحدها، کارگران شرکت ماشین‌سازی هپکو اراک، پویا نخ ایلام، محور گستر نصر دیر سیرجان، نیروهای شرکت پی‌پل جنوب، کارگران شرکت EHDM مرتبط با سایپا، کارگران شرکت ماهان در روستای مولتان، کارگران پیمانکاری شهرداری ملارد، کارکنان شرکتی خدمات بیمارستان‌های علوم پزشکی گلستان، کارگران بلوچ شاغل در شرکت در ناوند کرج و نیروهای نگهبانی و حراست شرکت نفت و گاز مارون از جمله گروه‌های معترض بودند.
بازاریان؛ از اعتراض صنفی تا اعتصاب شهری
در مجموع ۱۶ مورد اعتراض از سوی بازاریان ثبت شد. لوازم یدکی‌فروشان یاسوج در اعتراض به اظهارات مدیرکل صمت تجمع و راهپیمایی کردند.
همچنین مغازه‌داران در شهرهای سنندج، بانه، دیواندره، اشنویه، سقز، بوکان، پیرانشهر، مهاباد، قروه، مریوان، ارومیه، کرمانشاه، کامیاران و ایلام هم‌زمان با سالگرد قیام سراسری ۱۴۰۱ دست به اعتصاب زدند.
پرستاران و کادر درمان
پرستاران و کادر درمان در ۵ مورد اعتراض کردند. پرستاران بیمارستان حکیم نیشابور، پرستاران و کادر سلامت فسا، کارکنان حوزه سلامت استان کردستان و پرستاران و اعضای کادر درمان در کرمانشاه، نسبت به تبعیض، عدم اجرای عدالت در پرداخت‌ها، کمبود نیروی انسانی، شرایط نامناسب کاری و عدم پرداخت مطالبات خود اعتراض کردند.
دانشجویان
در ماه سپتامبر ۴ مورد اعتراض دانشجویی ثبت شد. دانشجویان دانشگاه‌های علامه، شیراز و لرستان نسبت به مشکلات رفاهی، کیفیت نامطلوب و حجم غذا اعتراض و تجمع کردند.
در این تجمع‌ها شعارهایی از جمله «دانشجوی زندانی، آزاد باید گردد»، «نه پادگان، نه بنگاه، درود بر دانشگاه»، «ریاست دانشگاه، پاسخگو، پاسخگو»، «فکر نکنید یک‌روزه، قرار ما هر روزه» و «دانشجو معلم، اتحاد اتحاد» سر داده شد.
فرهنگیان، پزشکان، کامیونداران و نانوایان
فرهنگیان در تهران و یاسوج در ۲ مورد نسبت به عدم افزایش حقوق، عدم اصلاح حقوق پایه متناسب با نرخ تورم و اجرای ناقص رتبه‌بندی معلمان اعتراض کردند.
پزشکان خانواده شهری استان فارس نیز در اعتراض به مسائل مربوط به حقوق و بیمه تجمع کردند.
کامیونداران و رانندگان خودروهای باری در گمرک مرزی پیشین نسبت به بلاتکلیفی طولانی‌مدت، شرایط نامناسب مرز و مشکلات شغلی و معیشتی دست به تجمع زدند.
نانوایان ساوه نیز در اعتراض به کاهش سهمیه آرد و پرداخت‌نشدن یارانه نان تجمع کردند.
سایر اقشار؛ گسترش اعتراضات به بیکاری، مسکن و مطالبات اقتصادی
در بخش «سایر اقشار» ۴۱ مورد اعتراض ثبت شده است. بخش قابل توجهی از این اعتراضات به بیکاری و نبود فرصت‌های شغلی اختصاص داشت.
شهروندان جویای کار در بخش نیسان شهرستان هویزه در نزدیکی می‌دان نفتی آزادگان شمالی تجمع کردند. جوانان جویای کار منطقه صلاح‌الدین میانرود در اعتراض به به‌کارگیری نشدن نیروهای بومی مقابل شرکت کشت و صنعت بهشتی تجمع و تحصن کردند. شهروندان جویای کار اهواز نیز چندین روز مقابل شرکت کشت و صنعت دعبل خزایی تجمع داشتند. جوانان جویای کار شهر حر در شهرستان شوش نیز مقابل مجتمع کشت و صنعت هفت‌تپه تجمع کردند.
در حوزه حمل‌ونقل نیز رانندگان اسنپ‌باکس در اراک و سمنان در اعتراض به پایین بودن کرایه‌ها، هزینه بنزین و میزان کمیسیون اعتصاب کردند. پیک‌های موتوری اراک نیز در اعتراض به کرایه‌ها و افزایش کمیسیون، دست از کار کشیده و به‌صورت گروهی در سطح شهر حرکت کردند.
اعتراضات مرتبط با مسکن، خودرو و شرکت‌ها
بخش دیگری از اعتراضات به مطالبات مالی و پروژه‌های مسکن و خودرو مربوط بود. شهروندان اراک، متقاضیان ۶۲۴ واحدی لاکان رشت، متقاضیان پروژه مسکن پرسنل نظامی ارتش در پردیس کرمانشاه، خانواده‌هایی در سنندج، متقاضیان پروژه ماهور یک نهضت مسکن ملی در شیراز، متقاضیان مسکن ملی کاشان، متقاضیان پروژه ۶۰۰ واحدی شهرک بهشتی همدان، حواله‌داران پروژه مسکونی شهرستان بهارستان و مالکان زمین‌های مسکونی یزدانشهر از جمله معترضان این بخش بودند.
همچنین حواله‌داران سهام فجر بهمن در مشهد، حواله‌داران صرافی کریپتولند، یونیک فاینانس و صرافی ارز دیجیتال اکسکوینو در تهران، حواله‌داران پرونده گلوبال در تبریز و خریداران خودرو شاهین در تهران نیز برای پیگیری مطالبات خود تجمع کردند.
از دیگر اعتراضات ثبت‌شده می‌توان به تجمع پیمانکاران فضای سبز تهران، شهروندان، فعالان، استادان و کارکنان مجتمع آموزش عالی اسفراین، پیک‌های موتوری لاهیجان، نیروهای حراست شرکت یادآوران جفیر هویزه، ترخیص‌کاران و شرکت‌داران فعال در گمرک خرمشهر و رانندگان شاغل در شهرداری مناطق ده‌گانه تبریز اشاره کرد.
اعتراضات پایان‌ناپذیر شدند!
مجموع ۲۰۱ حرکت اعتراضی در سپتامبر ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که اعتراضات اجتماعی در ایران همچنان گسترده و متنوع بوده و بخش‌های مختلف جامعه را دربر گرفته است. در صدر این اعتراضات، مطالبات اقتصادی و معیشتی قرار دارد؛ به‌گونه‌ای که بازنشستگان، کارگران و بازاریان به‌تنهایی ۱۴۶ مورد از مجموع اعتراضات ثبت‌شده را تشکیل داده‌اند.
در کنار مطالبات صنفی، اعتراض به بیکاری، دستمزد، تأخیر در پرداخت حقوق، ناامنی شغلی، هزینه‌های زندگی، مسکن، درمان، وضعیت آموزشی و مشکلات کسب‌وکار نیز بخش مهمی از اعتراضات را تشکیل داده است. حضور هم‌زمان کارگران صنایع نفت و گاز، بازنشستگان، بازاریان، پرستاران، دانشجویان، فرهنگیان، رانندگان، نانوایان و شهروندان جویای کار نشان می‌دهد که دامنه اعتراضات محدود به یک گروه یا یک مطالبه مشخص نبوده است.
از سوی دیگر، تکرار اعتراضات در حوزه‌هایی مانند بازنشستگی، کارگری، مسکن و بیکاری بیانگر استمرار مطالبات حل‌نشده است؛ مطالباتی که در طول زمان به تجمع، اعتصاب و اعتراض‌های صنفی و اجتماعی منجر شده‌اند.
