طرقرود نطنز؛ تا کی کوه‌ها را می‌برند و اسمش را توسعه می‌گذارند؟
طرقرود نطنز سال‌هاست با پرسشی تلخ روبه‌رو است: توسعه‌ی معدنی چه بهایی از کوه، آب و باغ می‌گیرد؟ ساکنان از نابودی کوه‌ها، تهدید منابع آبی و تخریب زمین‌های کشاورزی می‌گویند.
کوهی که تکه‌تکه می‌شود، فقط سنگ نیست
کوه در نگاه مردم محلی، تنها مخزن سنگ نیست. آنان آن را بخشی از منابع آب، خاک و سرمایه‌ی نسل‌های آینده می‌دانند. به گفته‌ی ساکنان، کامیون‌ها هر روز بخشی از کوه را با خود می‌برند. کوهستانی که قرن‌ها بخشی از هویت این سرزمین بوده، آرام‌آرام آب می‌رود. این نگاه، کوه را از یک منبع معدنی به سرمایه‌ای ماندگار بدل می‌کند. این روایت، دغدغه‌ی اصلی مردم منطقه است.
باغ نیز در این روایت، فقط چند درخت نیست. باغ برای یک خانواده، نان و حاصل یک عمر زحمت است. مردم نگرانند خشک‌شدن باغ‌ها و آسیب به زمین‌های کشاورزی، معیشت آنان را تهدید کند. این نگرانی با ترس از کاهش منابع آبی پیوند خورده است. کشاورزی در این منطقه، به باغ و آب وابسته است. هر درخت خشک‌شده، برای صاحب باغ یک زیان مستقیم است.
پرسش مردم ساده است. اگر معدن بخشی از توسعه است، سهم کوه، آب و باغ در این معادله چیست؟ وقتی بهای توسعه را ساکنان محلی می‌پردازند، شنیده‌شدن صدای آنان انتظاری بجاست. این پرسش در سال‌های اخیر بارها از زبان ساکنان شنیده شده است. به باور ساکنان طرقرود نطنز، این شکاف روزبه‌روز آشکارتر می‌شود. شکاف میان سود معدن و زیان محلی، هسته اصلی بحث است.
نامه‌ها و اعتراض‌هایی که بی‌نتیجه می‌ماند
مردم منطقه می‌گویند بارها به دستگاه‌های اجرایی، محیط‌زیست و نهادهای مسئول نامه نوشته‌اند. به گفته آنان، اعتراض‌ها نیز بارها تکرار شده است. با این حال، فعالیت معادن همچنان ادامه دارد. این تناقض، پرسشی جدی درباره‌ی کارآمدی سازوکارهای رسیدگی به شکایت مطرح می‌کند. ساکنان این مسیر را سال‌هاست آزموده‌اند و هنوز به نتیجه ملموسی نرسیده‌اند.
بیشتر بخوانید
کرج؛ اعدام رضا زنگنه، حسن دیوبند و حمید کاظمی از معترضان قیام دی‌ماه
نماینده‌ی مردم نطنز، بادرود و قمصر در مجلس، به آثار سوء معادن در نطنز و بادرود اشاره کرد. این اظهارات در ۱۱ آبان ۱۴۰۵ منتشر شد. او تأکید کرد یکی از مطالبات مردم، توقف فعالیت معادن منطقه برای یک بازه زمانی مشخص است. این اظهارات نشان می‌دهد مطالبه‌ی مردمی در سطح نمایندگی نیز بازتاب یافته است. این مطالبه، همان خواسته‌ای است که ساکنان طرقرود نطنز سال‌هاست مطرح می‌کنند.
فردای طرقرود نطنز؛ پرسش نسل‌های آینده
مردم منطقه سال‌هاست با چشم خود می‌بینند که بخشی از کوه‌ها هر روز ناپدید می‌شود. کامیون‌ها می‌آیند، سنگ‌ها را می‌برند و منظره‌ای تازه جای کوه را می‌گیرد. این تغییر، فقط چهره منطقه را عوض نمی‌کند. به باور ساکنان، هویت و حافظه‌ی جمعی آنان نیز با کوه‌ها گره خورده است. برای کشاورزان، هر تغییر در کوه به منابع آب نیز مربوط می‌شود. تماشای این روند برای نسل‌های محلی، تجربه‌ای تلخ و فرساینده است.
فردا فرزندان این منطقه شاید به جای کوه، فقط عکس‌هایش را ببینند. آنان ممکن است بپرسند چرا وقتی هنوز فرصت بود، کسی از این سرزمین دفاع نکرد. این پرسش فرضی، نگرانی امروز مردم طرقرود نطنز را بازتاب می‌دهد. نگرانی از آینده‌ای است که در آن، کوه، آب و باغ فقط خاطره‌اند. نسل‌های آینده، وارث آنچه امروز باقی می‌ماند، خواهند بود. چنین نگرانی‌ای، بدون پاسخ شفاف، هر روز سنگین‌تر می‌شود.
در سوی دیگر ماجرا، مسئولان قرار دارند که باید پاسخ‌گوی این مطالبات باشند. پرسش مردم این است که کدام مرجع مسئولیت نهایی را می‌پذیرد. اگر فعالیت معادن قانونی است، چرا مردم از آثار آن گلایه دارند؟ و اگر تخلفی رخ داده، چرا هنوز ادامه دارد؟ به گفته آنان، پاسخ‌نگرفتن در طول سال‌ها حس بی‌توجهی را تقویت کرده است. مسئله‌ی طرقرود نطنز همچنان در انتظار پاسخی روشن و قابل راستی‌آزمایی است. قطعا در این بین سودجویی حکومت و ارگان‌های مرتبط با آن بیشتر از مطالبات مردم اهمیت دارد و به همین دلیل حاکمیت ملایان اهمیتی به اعتراضات مردم نمی‌دهد.
منابع
- ۱. عدم فعالیت معادن نطنز در بازه مشخص مطالبه مردمی/ لزوم همکاری مسئولان، فلزات خاورمیانه، ۱۱ آبان ۱۴۰۵
