فاضلاب در خانه‌های آبادان؛ ثروت نفت و گاز کجا می‌رود؟
با کوچک‌ترین بارانی، فاضلاب از منهول‌ها بالا می‌آید و به خانه‌های مردم راه می‌یابد. آبادان، شهری که در دل میدان‌های نفتی خوزستان قرار دارد، سال‌هاست با این وضعیت دست‌وپنجه نرم می‌کند. شبکه‌ای فرسوده، لایروبی دیرهنگام و توسعه‌ی ناتمام، زندگی ساکنان را تهدید می‌کند.
شبکه‌ای پیر در آبادان و بارانی که آزمونش می‌کند
ایستگاه آبادان در سال آبی ۱۴۰۴–۱۴۰۵ تا پایان شهریور فقط ۱۳۹.۱ میلی‌متر باران ثبت کرد. این رقم، کمترین مقدار در ایستگاه‌های خوزستان بود. اهواز ۱۵۴.۳ و بستان ۱۹۹.۲ میلی‌متر بارش داشتند. با بارشی چنین اندک، انتظار می‌رفت آب‌های سطحی و فاضلاب مشکل جدی ایجاد نکنند. با این حال، مقام‌های محلی از مانوری با سناریوی «هشدار قرمز» برای پیشگیری از آسیب به منازل خبر داده‌اند. این تناقض، پرسش از وضعیت زیرساخت‌ها را برجسته می‌کند.
رئیس آبفای آبادان در ۲۲ شهریور ۱۴۰۵ قدمت بخشی از شبکه را ۷۰ تا ۸۰ سال اعلام کرد. به گفته او، همین فرسودگی گاهی گرفتگی‌های موضعی ایجاد می‌کند. تجهیزات اعلام‌شده برای فصل بارش نیز محدود است: یک پمپ متحرک، سه پمپ لجن‌کش و دو پمپ فاضلاب. شمار واترجت‌ها قرار است از ۳ به ۵ دستگاه برسد. آمار تجهیزات برای شبکه‌ای که بخشی‌اش حدود هفت تا هشت دهه عمر دارد، محدود به نظر می‌رسد.
معاون هماهنگی امور عمرانی فرمانداری ویژه‌ی آبادان در ۱۹ مهر ۱۴۰۵ آمار داد. شهرداری و آبفا تاکنون حدود ۴۰ تا ۴۵ درصد لایروبی ایستگاه‌های فاضلاب و آب‌های سطحی را انجام داده‌اند. لایروبی مسیرهای منتهی به بهمن‌شیر و اروندرود همچنان ادامه دارد. پیش‌تر، در ۵ مهر ۱۴۰۵، مدیرعامل آبفای خوزستان از لایروبی منهول‌های چند محله خبر داده بود. در محدوده‌ی بهمن ۱، حجم قابل‌توجهی رسوب و قلوه‌سنگ از منهول‌ها خارج شد. این ارقام در آستانه‌ی فصل بارش اعلام شده‌اند.
ثروت نفت و گاز و پرسشی بی‌پاسخ
آبادان با پالایشگاه خود، سال‌ها نماد صنعت نفت ایران بوده است. این مجموعه از قدیمی‌ترین پالایشگاه‌های کشور به شمار می‌رود. در ۲ مهر ۱۴۰۵، پالایش نفت آبادان از اختلال در سیستم آب، برق و بخار یکی از واحدها خبر داد. این اختلال به انتشار دود انجامید. این رخداد، ارتباطی مستقیم با فاضلاب ندارد، اما شکنندگی خدمات زیربنایی را یادآوری می‌کند.
پرسش اصلی این است: ثروت نفت و گاز در آبادان و استان خوزستان به کجا می‌رود؟ در گزارش‌های اخیر بررسی‌شده، پاسخ روشنی درباره‌ی منابع مالی پایدار شبکه‌ی فاضلاب دیده نمی‌شود. مسئولان محلی بیشتر از لایروبی و آمادگی عملیاتی سخن گفته‌اند. اظهارنظر کارشناسانه‌ای درباره میزان سرمایه‌گذاری لازم در این گزارش‌ها نیامده است. نقش درآمد نفتی در بودجه‌ی شهری مشخص نیست. این سکوت آماری، قضاوت دقیق درباره‌ی نسبت درآمد نفتی و هزینه‌های شهری را دشوار می‌کند.
بیشتر بخوانید
رئیس آب و فاضلاب منطقه در ۲۲ شهریور ۱۴۰۵ از شناسایی کانال‌های مسدود خبر داد. او همچنین از بخش‌هایی از شبکه یاد کرد که بر اثر ساخت‌وساز آسیب دیده‌اند. این گزارش نشان می‌دهد شناسایی برخی ضعف‌ها در آستانه‌ی فصل بارش در حال انجام است. آسیب‌دیدگی شبکه در اثر ساخت‌وساز پرسش‌هایی درباره‌ی نظارت شهری مطرح می‌کند.
پیامدهای بهداشتی و پزشکی برای ساکنان
ورود فاضلاب به کوچه و خانه، تماس مستقیم ساکنان با عوامل بیماری‌زا را ممکن می‌کند. در ۲۱ مهر ۱۴۰۵، رطوبت هوا در آبادان و خرمشهر به ۴۴ درصد رسید. بیشینه‌ی دما نیز در شبانه‌روز گذشته ۴۱ درجه‌ی سانتی‌گراد ثبت شد. مدیرکل هواشناسی خوزستان هشدار زرد شرجی و رطوبت صادر کرد. گرما و رطوبت، رشد باکتری‌ها و پخش بوی نامطبوع را تسهیل می‌کنند.
کارشناس مسئول بیماری‌های واگیر مرکز بهداشت شمال غرب یک در ۱۹ مهر ۱۴۰۵ سخن گفت. او دفع بهداشتی فاضلاب را از محورهای کلیدی کنترل وبا برشمرد. این اظهارنظر عمومی است و به شهر خاصی اختصاص ندارد. پزشکان تماس با فاضلاب را با بیماری‌های گوارشی، هپاتیت نوع آ و عفونت‌های پوستی مرتبط می‌دانند. کودکان و سالمندان در برابر این بیماری‌ها آسیب‌پذیرترند.
در ۳۱ شهریور ۱۴۰۵، شکستگی لوله‌ی آب در آبادان رخ داد. معاون فاضلاب آبفا علت را افت فشار شبکه‌ی آب دانست و مشکل فاضلاب را رد کرد. با این حال، هر شکستگی در شبکه‌های فرسوده، خطر آلودگی آب آشامیدنی را مطرح می‌کند. رطوبت ناشی از آب‌گرفتگی هم کپک و حساسیت‌های تنفسی را تشدید می‌کند. استرس ناشی از تکرار این وضعیت نیز بار روانی ساکنان را افزایش می‌دهد.
اظهارات رسمی و وضعیت شبکه‌ی فاضلاب آبادان
مدیرعامل آبفای خوزستان هدف لایروبی‌ها را افزایش پایداری و کاهش احتمال پس‌زدگی فاضلاب عنوان کرد. این هدف‌گذاری نشان می‌دهد پس‌زدگی هنوز خطری واقعی است. در کوی فرهنگیان، ۱۰ منهول لایروبی شد. او همچنین از ساخت خط خروجی تلمبه‌خانه‌ی فاضلاب شهرک دریا تا خیابان شهدای یک ذوالفقاری خبر داد. این پروژه هنوز در حال اجراست و تکمیلش بهبود انتقال فاضلاب را نوید می‌دهد.
قرار بود در ۲۰ مهر مانوری با سناریوی بارش فراتر از نرمال برگزار شود. هدف آن، ارزیابی مواجهه با هشدار قرمز و آسیب احتمالی به منازل بود. برگزاری مانور هم‌زمان با روز ملی ایمنی در برابر زلزله و کاهش اثرات بلایای طبیعی اعلام شده بود. تمرین برای بارش فراتر از حد معمول در شهری انجام می‌شود که کمترین بارش استان را ثبت کرده است.
پیش‌بینی‌های هواشناسی از بارش‌های مناسب در سال جاری حکایت دارد. رئیس آبفا از نگرانی شهروندان درباره‌ی آب‌گرفتگی پیش از آغاز بارش‌ها یاد کرد. هزینه‌ی تمیزکاری و ضدعفونی، خسارت به وسایل خانه و افت کسب‌وکارها از پیامدهای معمول آب‌گرفتگی فاضلابی است. این هزینه‌ها معمولاً بر دوش خود خانوارها می‌افتد.
منابع
- ۱. ثبت کمترین میزان بارش در آبادان با ۱۳۹ میلی‌متر باران در سال آبی اخیر، خبرگزاری صدا و سیما، ۱ مهر ۱۴۰۵
- ۲. آمادگی آبفا آبادان برای مدیریت آبگرفتگی‌های فصل بارندگی، خبرگزاری صدا و سیما، ۲۲ شهریور ۱۴۰۵
- ۳. ارتقای پایداری شبکه فاضلاب آبادان با اجرای عملیات لایروبی و پاکسازی شبکه، خبرگزاری صدا و سیما، ۵ مهر ۱۴۰۵
- ۴. ۲۰ مهر، برگزاری مانور سطح قرمز مقابله با سیلاب در آبادان، خبرگزاری صدا و سیما، ۱۹ مهر ۱۴۰۵
- ۵. علت انتشار دود از پالایشگاه آبادان اعلام شد، مجله خبری نگارمگ، ۲ مهر ۱۴۰۵
