عرضه برق در بورس انرژی؛ فرصتی فقط برای ثروتمندان؟
عرضه‌ی برق از طریق بورس انرژی، در ظاهر راهی برای تأمین پایدار برق معرفی شده است. اما بررسی داده‌های اخیر نشان می‌دهد این مسیر عملاً تنها برای دهک‌های ثروتمند و صنایع بزرگ قابل استفاده است.
سازوکار تازه‌ی عرضه‌ی برق در بورس
وزیر نیرو اوایل شهریور ۱۴۰۵ در برنامه‌ی صداوسیما اعلام کرد: «افرادی که مایل هستند برق آن‌ها قطع نشود، می‌توانند برق موردنیاز خود را به واسطه‌ی مکاتبه با وزارت نیرو، از بورس انرژی خریداری کنند.» این جمله، عملاً تضمین برق پایدار را مشروط به توان مالی کرده است.
طبق ماده‌ی ۴۳ قانون برنامه‌ی هفتم توسعه، تا پایان سال دوم برنامه باید حداقل ۳۰ درصد از معاملات برق از طریق بورس انجام شود. هدف‌گذاری نهایی نیز رسیدن به سهم ۶۰ درصدی در سال پایانی برنامه است. برخی مسئولان گفته‌اند مشترکان خانگی مشمول این معاملات نمی‌شوند. اما با توجه به هدف‌گذاری قانونی، احتمال ورود تدریجی بخش خانگی به بازار بورس انرژی همچنان بالاست.
سهم ناچیز برق آزاد در عرضه‌ی روزانه
آمار مدیریت ارتباطات بورس انرژی برای شانزدهم شهریور ۱۴۰۵ نشان می‌دهد مجموع عرضه‌ی برق در آن روز به ۵۱ میلیون و ۸۴۰ هزار کیلووات‌ساعت رسیده است. از این میزان، تنها ۸ میلیون و ۶۴۹ هزار کیلووات‌ساعت در قالب برق آزاد بوده است.
این رقم به معنای آن است که تنها حدود ۱۶.۷ درصد از کل عرضه، در بازار آزاد و با قیمت رقابتی در دسترس بوده است. باقی‌مانده، همچنان تحت تعرفه‌ی یارانه‌ای عرضه شده است.
قیمت این سهم محدود نیز پایین نیست. طبق گزارشی دیگر، برق آزاد تولیدی دو نیروگاه حرارتی در مردادماه با نرخ ۶۶۰۰ تومان به ازای هر کیلووات‌ساعت به صنایع فروخته شده است. این نرخ، چندین برابر تعرفه‌ی یارانه‌ای خانگی است.
فشار سنگین بر خانوارهای کم‌درآمد
هزینه‌ی قبوض آب و برق برای بسیاری از خانوارها، حتی پیش از ورود گسترده‌ی بخش خانگی به بورس، به‌شدت افزایش یافته است. روزنامه‌ی اطلاعات در چهاردهم مرداد ۱۴۰۵ گزارش داد هزینه‌ی این قبوض برای بسیاری از خانوارها ۳ تا ۴ برابر شده و از حدود ۳۰۰ هزار تومان به ۸۰۰ هزار تا یک میلیون تومان رسیده است.
بیشتر بخوانید
بر اساس همین گزارش، این افزایش تنها شامل مشترکان پرمصرف نبوده و بسیاری از خانوارهای عادی را نیز دربر گرفته است. نرخ تورم سالانه در تابستان ۱۴۰۵ نیز طبق آمار بانک مرکزی به حدود ۸۴ درصد رسیده است.
در چنین شرایطی، هزینه‌ی ۶۶۰۰ تومانی هر کیلووات‌ساعت برق آزاد، عملاً از توان مالی اکثریت خانوارهای کم‌درآمد خارج است. تنها گروهی محدود از مصرف‌کنندگان ثروتمند یا صنایع بزرگ می‌توانند چنین هزینه‌ای را تحمل کنند.
هشدار کارشناسان درباره‌ی آزادسازی حامل‌های انرژی
نماینده‌ی مجلس، حاجی‌دلیگانی، درباره‌ی اصلاح تعرفه‌ی مشابه در حوزه‌ی گاز هشدار داده که «مدیریت مصرف نباید با شوک قیمتی و آزادسازی ناگهانی قیمت حامل‌های انرژی انجام شود. به گفته‌ی او، تفاوت مصرف میان دهک‌های مختلف چندان زیاد نیست؛ بنابراین افزایش ناگهانی قیمت، دهک‌های کم‌درآمد را نیز تحت فشار قرار می‌دهد.
هم‌زمان، هیئت تنظیم بازار برق اعلام کرده صنایع انرژی‌بر موظف‌اند برق مازاد بر سقف تعیین‌شده‌ی خود را در شهریورماه از طریق تابلوهای بورس تأمین کنند؛ در غیر این صورت، نیروگاه‌های فاقد پروانه با کسر از درآمد مواجه می‌شوند. این الزام نشان می‌دهد حتی صنایع بزرگ نیز تحت فشار قیمتی بورس قرار دارند، هرچند به‌مراتب توان مالی بیشتری برای تحمل آن دارند.
مجموع این شواهد نشان می‌دهد سیاست عرضه‌ی برق در بورس، در عمل بازاری دولایه ایجاد کرده است: صنایع بزرگ و مصرف‌کنندگان مرفه با پرداخت هزینه‌ی بالا، تضمین برق پایدار می‌گیرند؛ در حالی‌که اکثریت خانوارها، به‌ویژه دهک‌های کم‌درآمد، همچنان با ریسک قطعی و افزایش تدریجی تعرفه‌ی یارانه‌ای روبه‌رو هستند.
منابع
- ۱. اقتصاد ۲۴ – برنامه عرضه‌های بورس انرژی در شانزدهمین روز شهریور ۱۴۰۵
- ۲. اقتصاد معاصر – نرخ برق تجدیدپذیر و آزاد در بورس انرژی ریزشی شد
- ۳. سازمان فدائیان (اقلیت) – گرانی برق؛ انتقال هزینه‌های بحران و جنگ به دوش کارگران و زحمتکشان
- ۴. خبرگزاری مهر – تأمین گاز زمستان نباید به روزهای سرد موکول شود
- ۵. برق‌نیوز – تدوین راهکارهایی برای اصلاح سازوکارهای بازار در دستور کار هیئت تنظیم بازار برق
