گزارش تکاندهنده کمیته حقیقتیاب ملل متحد در مورد سرکوب در ایران
کمیته مستقل بینالمللی حقیقتیاب سازمان ملل متحد درباره ایران در تازهترین گزارش خود، تصویری گسترده و نگرانکننده از وضعیت حقوق بشر در ایران ارائه کرده و اعلام کرده است که بخشی از اقدامات حکومت در جریان سرکوب اعتراضات سراسری سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ ممکن است بر اساس حقوق بینالملل در زمره «جنایت علیه بشریت» قرار گیرد. این گزارش که به شورای حقوق بشر سازمان ملل ارائه شده، نتیجه ماهها تحقیق، مصاحبه با قربانیان، خانوادهها، شاهدان و کارشناسان مستقل و همچنین بررسی اسناد، تصاویر ماهوارهای و شواهد دیجیتال است.
کمیته حقیقتیاب تأکید کرده است که با وجود درخواستهای مکرر، مقامات ایران همچنان از صدور مجوز برای ورود مستقیم این هیئت به کشور و انجام تحقیقات میدانی خودداری کردهاند.
سرکوبی گستردهتر از قیام ۱۴۰۱
بر اساس یافتههای این نهاد، اعتراضاتی که از اواخر دسامبر ۲۰۲۵ با مطالبات اقتصادی آغاز شد، به سرعت به جنبشی سراسری با مطالبات سیاسی تبدیل شد و تمامی ۳۱ استان کشور و بیش از ۲۰۰ شهر را دربر گرفت. کمیته در ارزیابی خود تصریح میکند که دامنه و شدت سرکوب این اعتراضات از بسیاری جهات از سرکوب قیام ۱۴۰۱ نیز فراتر رفته است.
در گزارش آمده است که نیروهای امنیتی با استفاده گسترده از نیروی مرگبار، بازداشتهای انبوه و عملیات هماهنگ سرکوب، شمار بیسابقهای از کشتهشدگان و مجروحان را بر جای گذاشتهاند. به گفته کمیته، کشتار معترضان در تمامی استانهای ایران رخ داده و شهرهای تهران، کرج، مشهد، اصفهان و رشت بیشترین شمار قربانیان را ثبت کردهاند.
طولانیترین قطع اینترنت سراسری ثبتشده
یکی از محورهای اصلی گزارش، قطع گسترده اینترنت و ارتباطات دیجیتال در ایران است. کمیته اعلام کرده که حکومت ایران از ۸ ژانویه ۲۰۲۶ تقریباً تمامی دسترسیهای اینترنتی و ارتباطی کشور را متوقف کرد؛ وضعیتی که بیش از پنج ماه ادامه یافت و به گفته این نهاد، طولانیترین قطع سراسری اینترنت ثبتشده در جهان محسوب میشود.
به باور کمیته، این اقدام میلیونها شهروند را از دسترسی به اطلاعات، ارتباط با خانوادهها، خدمات اضطراری و امکان اطلاعرسانی درباره وقایع محروم کرد و همزمان روند ثبت و مستندسازی موارد نقض حقوق بشر را نیز با مانع جدی روبهرو ساخت.
استفاده از خشونت مرگبار علیه معترضان
بررسیهای کمیته نشان میدهد نیروهای امنیتی از پشتبام ساختمانها، مراکز پلیس و دیگر نقاط مرتفع به سوی تجمعکنندگان تیراندازی کردهاند. همچنین در برخی مناطق از گاز اشکآور برای محاصره معترضان در کوچهها و خیابانهای باریک استفاده شده و سپس تیراندازی مستقیم صورت گرفته است.
بیشتر بخوانید
این گزارش از بهکارگیری سلاحهای جنگی، تفنگهای ساچمهای فلزی و شلیک به نقاط حساس بدن از جمله سر، صورت، گردن، سینه و چشم خبر میدهد. کمیته تأکید کرده است که بسیاری از این آسیبها منجر به معلولیت دائمی یا از دست رفتن بینایی قربانیان شدهاند.
کودکان در میان قربانیان
بخش مهمی از گزارش به وضعیت کودکان اختصاص یافته است. بر اساس اطلاعات گردآوریشده، دستکم ۲۲۱ کودک در جریان سرکوب اعتراضات جان خود را از دست دادهاند که در میان آنان کودکانی بسیار کمسن، حتی دو ساله، نیز دیده میشوند.
علاوه بر کشتهشدگان، موارد متعددی از جراحات شدید، نابینایی و اصابت گلوله به کودکان در نواحی سر، چشم و سینه ثبت شده است. کمیته این موضوع را از نگرانکنندهترین یافتههای خود توصیف کرده است.
بیمارستانها زیر فشار نهادهای امنیتی
کمیته حقیقتیاب همچنین از دخالت نیروهای امنیتی در روند درمان مجروحان خبر داده است. بنا بر گزارش، مأموران امنیتی در بیمارستانها حضور داشته، برخی مجروحان را شناسایی و بازداشت کردهاند و تعدادی از کارکنان درمانی نیز به دلیل ارائه خدمات پزشکی به معترضان با فشار، تهدید یا بازداشت مواجه شدهاند.
این شرایط موجب شده بسیاری از مجروحان از مراجعه به مراکز درمانی خودداری کنند یا درمان خود را با تأخیر دریافت کنند؛ مسئلهای که به تشدید پیامدهای جسمی و روانی آسیبدیدگان انجامیده است.
بازداشتهای گسترده، شکنجه و اعدام
در بخش دیگری از گزارش آمده است که دهها هزار نفر در جریان اعتراضات بهصورت خودسرانه بازداشت شدهاند. بازداشتشدگان با شکنجه، انفرادی طولانیمدت، محرومیت از دسترسی به وکیل و بیخبری خانوادهها از محل نگهداری خود مواجه بودهاند؛ وضعیتی که نگرانیهایی درباره ناپدیدسازی قهری ایجاد کرده است.
کمیته همچنین از اجرای احکام اعدام مرتبط با اعتراضات خبر داده و تأکید کرده است که دهها نفر دیگر همچنان در معرض خطر اعدام قرار دارند. کارشناسان این نهاد هشدار دادهاند که استفاده از اعدام به عنوان ابزاری برای سرکوب مخالفان سیاسی، نگرانیهای جدی حقوق بشری ایجاد کرده است.
فشار بر خانوادههای جانباختگان
گزارش سازمان ملل نشان میدهد خانوادههای قربانیان نیز هدف فشارهای امنیتی قرار گرفتهاند. در برخی موارد، تحویل پیکر جانباختگان با تأخیر انجام شده یا مقامات برای تحویل اجساد شرایط خاصی تعیین کردهاند. همچنین خانوادهها با محدودیت در برگزاری مراسم خاکسپاری، یادبود و چهلم عزیزان خود روبهرو شدهاند.
به گفته کمیته، برخی خانوادهها مجبور به امضای اسنادی شدهاند که روایت رسمی حکومت از علت مرگ قربانیان را تأیید میکرده است.
بررسی تلفات غیرنظامیان در جریان جنگ
علاوه بر سرکوب داخلی، کمیته حقیقتیاب بخشی از گزارش خود را به درگیریهای نظامی میان ایران، ایالات متحده و اسرائیل اختصاص داده است. این نهاد اعلام کرده شواهد معقولی در اختیار دارد که نشان میدهد دستکم دو حمله هوایی آمریکا منجر به کشته و زخمی شدن شمار زیادی از غیرنظامیان شده و ممکن است مصداق جنایت جنگی باشد.
یکی از این حملات به یک مدرسه در میناب و دیگری به منطقهای در لامرد مربوط میشود که در هر دو مورد تلفات غیرنظامیان گزارش شده است. کمیته تأکید کرده تحقیقات درباره سایر رخدادهای مرتبط با جنگ همچنان ادامه دارد.
گزارش جدید کمیته حقیقتیاب و مسئولیت جهانی
گزارش جدید کمیته مستقل بینالمللی حقیقتیاب سازمان ملل، تصویری کمسابقه از وضعیت حقوق بشر در ایران ارائه میکند؛ تصویری که در آن سرکوب گسترده معترضان، کشتار در مقیاس ملی، بازداشتهای انبوه، شکنجه، قطع طولانیمدت اینترنت، فشار بر خانوادههای قربانیان و اجرای احکام اعدام در کنار پیامدهای جنگ منطقهای قرار گرفته است. این نهاد نتیجهگیری کرده که برخی از این اقدامات ممکن است بر اساس حقوق بینالملل در چارچوب جنایت علیه بشریت مورد بررسی قرار گیرند و از جامعه جهانی خواسته است برای تضمین پاسخگویی عاملان، جبران خسارت قربانیان و جلوگیری از تکرار چنین رویدادهایی اقدام کند. [ohchr.org]
منابع
- کمیته مستقل بینالمللی حقیقتیاب سازمان ملل درباره ایران، بیانیه ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۶. [ohchr.org]
- دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل (OHCHR). [ohchr.org]
- اخبار سازمان ملل درباره یافتههای کمیته حقیقتیاب ایران. [news.un.org]
