تورم افسارگسیخته و گسترش فقر به نیمی از جمعیت ایران
اقتصاد ایران در حالی وارد سال ۱۴۰۵ می‌شود که بسیاری از اقتصاددانان و نهادهای پژوهشی حکومتی از ورود کشور به مرحله‌ای بی‌سابقه از بحران معیشتی، تورم مزمن و گسترش فقر هشدار می‌دهند؛ وضعیتی که به گفته کارشناسان، حتی در صورت توقف جنگ و کاهش فشارهای خارجی نیز به‌سادگی قابل مهار نخواهد بود.
در همایش «چشم‌انداز اقتصاد ایران ۱۴۰۵» که گزارش آن از سوی روزنامه «دنیای اقتصاد» منتشر شده، اقتصاددانان تصویری تیره از آینده اقتصاد کشور ارائه کرده‌اند؛ تصویری که در آن رکود، تورم، بیکاری و سقوط قدرت خرید خانوارها به مرحله‌ای خطرناک رسیده است.
مسعود نیلی، اقتصاددان حکومتی و از مشاور پیشین اقتصادی دولت، هشدار داده که اقتصاد ایران از مرحله «بحران مزمن» عبور کرده و اکنون وارد مرحله «ظهور آشکار بحران‌ها» شده است. او با استناد به داده‌های رسمی مرکز آمار گفت نرخ تورم کالاها در برخی بخش‌ها از ۱۰۰ درصد عبور کرده و حتی در صورت پایان درگیری‌ها و کاهش تنش‌های سیاسی، اقتصاد ایران به این زودی‌ها به شرایط عادی بازنخواهد گشت.
بیشتر بخوانید
در جنایت هولناک قتل عمد رومینا اشرفی قاتل واقعی کیست؟
به گفته نیلی، ساختار تورم در ایران وارد مرحله‌ای شده که مهار آن به‌مراتب دشوارتر از دوره‌های قبلی است. او تأکید کرده کاهش تورم از سطوح بسیار بالا، دیگر با سیاست‌های معمول پولی و مالی امکان‌پذیر نیست و اقتصاد ایران در حال ورود به چرخه‌ای خطرناک از انتظارات تورمی و کاهش مداوم ارزش پول ملی است.
همزمان، بحران در بازار کار نیز ابعاد تازه‌ای پیدا کرده است. نیلی اعلام کرد در کشوری با جمعیتی حدود ۸۷ میلیون نفر، تعداد شاغلان کمتر از یک‌سوم جمعیت است و طی سال‌های ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۴، با وجود افزایش نزدیک به پنج میلیون نفری جمعیت در سن کار، اشتغال خالص تقریباً ثابت مانده است. به گفته او، بیش از ۵.۵ میلیون نفر نیز به جمعیت غیرفعال کشور افزوده شده‌اند؛ آماری که نشان‌دهنده ناامیدی گسترده از یافتن شغل و خروج بخشی از جامعه از بازار کار است.
در همین نشست، حجت میرزایی نسبت به چشم‌انداز رشد اقتصادی ایران هشدار داد و پیش‌بینی کرد رشد اقتصادی کشور در سال ۱۴۰۵ بین منفی ۸.۸ تا منفی ۱۰ درصد خواهد بود؛ رقمی که در صورت کاهش بیشتر صادرات نفت، حتی می‌تواند بدتر نیز شود.
او تأکید کرد که تشدید تحریم‌ها، اختلال در تجارت خارجی، جهش نرخ ارز، محدودیت واردات، کسری بودجه دولت، افزایش هزینه حمل‌ونقل و قطع اینترنت، همگی به موج تازه‌ای از تورم و بیکاری منجر شده‌اند؛ موجی که مستقیماً سفره خانوارهای ایرانی را هدف گرفته است.
میرزایی همچنین هشدار داد که در صورت ادامه وضعیت کنونی، بین ۳.۵ تا ۴.۵ میلیون نفر دیگر به زیر خط فقر سقوط خواهند کرد و شمار جمعیت فقیر ایران از مرز ۴۰ میلیون نفر عبور می‌کند؛ رقمی که می‌تواند نزدیک به نیمی از جمعیت کشور را درگیر فقر کند.
گزارش‌های رسمی و پژوهش‌های اقتصادی در ماه‌های اخیر نیز نشانه‌های روشنی از وخامت اوضاع معیشتی ارائه داده‌اند. افزایش بی‌وقفه قیمت مواد غذایی، اجاره مسکن، دارو و خدمات درمانی، بخش بزرگی از طبقه متوسط را به سمت فقر سوق داده است. در بسیاری از شهرها، هزینه اجاره یک واحد کوچک مسکونی از متوسط حقوق کارگران و کارمندان فراتر رفته و خانوارها ناچار شده‌اند بخش عمده درآمد خود را صرف تأمین ابتدایی‌ترین نیازهای زندگی کنند.
همزمان، کاهش ارزش ریال و افزایش مداوم نرخ ارز، موج تازه‌ای از گرانی را به بازارها تحمیل کرده است. کارشناسان می‌گویند ادامه این روند می‌تواند به تعطیلی بیشتر واحدهای تولیدی، افزایش بیکاری و عمیق‌تر شدن رکود اقتصادی منجر شود.
در این میان، وضعیت نیروی کار غیررسمی نیز بحرانی توصیف شده است. بر اساس آمارهای مطرح‌شده در این همایش، حدود ۳۹ درصد نیروی کار ایران در بخش غیررسمی فعالیت می‌کنند؛ گروهی که فاقد بیمه، امنیت شغلی و حمایت‌های اجتماعی هستند و بیش از دیگران در برابر شوک‌های اقتصادی آسیب‌پذیرند.
حسین رجب‌پور نیز در این نشست اعلام کرد که پس از جنگ ۱۲ روزه، روند مثبت بازار کار متوقف شد و بخش صنعت بیشترین میزان کاهش اشتغال را تجربه کرد.
مجموع این شاخص‌ها نشان می‌دهد اقتصاد ایران دیگر تنها با یک رکود مقطعی یا بحران معمولی روبه‌رو نیست، بلکه وارد مرحله‌ای از بحران ساختاری شده که پیامدهای آن در زندگی روزمره میلیون‌ها شهروند دیده می‌شود؛ از کوچک‌تر شدن سفره مردم و افزایش مهاجرت نیروی کار گرفته تا گسترش فقر، نابرابری و ناامیدی اجتماعی.
منابع
- گزارش «چشم‌انداز اقتصاد ایران ۱۴۰۵» – روزنامه دنیای اقتصاد
- گفت‌وگوها و آمارهای ارائه‌شده توسط مسعود نیلی و حجت میرزایی در همایش اقتصادی ۱۴۰۵
- گزارش صدای آمریکا درباره وضعیت تورم و فقر در ایران
- داده‌های منتشرشده از سوی مرکز آمار ایران درباره تورم کالاها و بازار کار
