ژن خوب نفتی؛ ردپای دلارهای نفتی در دبی
در حالی که بحران ارزی و تحریم‌ها صنعت نفت ایران را زمین‌گیر کرده، گزارش‌هایی تازه از حضور خانوادگی مدیران نفتی در بازارهای خارجی منتشر شده است. این گزارش‌ها بار دیگر مفهوم «ژن خوب نفتی» را به صدر اخبار آورده‌اند. نام علی خامنه‌ای و ساختار قدرت زیر نظر او، در پس‌زمینه این ماجرا دیده می‌شود؛ ساختاری که سال‌هاست با اتهام فساد سیستماتیک گره خورده است.
بر اساس گزارش منتشرشده از سوی رسانه «صدای نفت» که در رسانه تلگرام حکومتی چند ثانیه در تاریخ ۲۵بهمن ماه ۱۴۰۴درج شده است، یکی از مدیران ارشد شرکت نیکو در حالی در مظان اتهام قرار دارد که دختر او در دفتر کشتیرانی یک تریدر شناخته‌شده نفتی در منطقه بیزنس‌بی دبی مشغول به کار است. حقوق ماهانه این فرد حدود ۲۰ هزار دلار اعلام شده است. این رقم در شرایطی مطرح می‌شود که بسیاری از کارکنان صنعت نفت در داخل کشور با تأخیر حقوق و کاهش مزایا روبه‌رو هستند.
در همین زمینه
ژن خوب و شبکه‌های نفتی در دبی
حضور فرزندان مدیران نفتی در قلب تجارت منطقه‌ای نفت، پرسش‌های جدی ایجاد کرده است. منطقه بیزنس‌بی دبی یکی از مراکز اصلی فعالیت شرکت‌های بازرگانی و نفتی در دبی محسوب می‌شود. استقرار نزدیکان مدیران نفتی در چنین موقعیتی، هم‌زمان با محدودیت شدید ارزی در ایران، توجه افکار عمومی را جلب کرده است. مفهوم ژن خوب نفتی دقیقاً در همین نقطه معنا پیدا می‌کند؛ جایی که نسبت خانوادگی، مسیر دسترسی به بازارهای دلاری را هموار می‌کند.
همچنین گزارش‌ها از خرید یک واحد آپارتمان لاکچری در منطقه دان‌تاون دبی توسط این فرد خبر می‌دهند. منابع آگاه اعلام کرده‌اند که این خرید با اتکا به منابع مالی خانوادگی انجام شده است. ارزش املاک در دان‌تاون دبی بسیار بالاست و خرید چنین واحدی نیازمند سرمایه‌ای کلان است. همین موضوع، پرسش درباره منشأ ارز مورد استفاده را تقویت کرده است.
شرکت نیکو سال‌هاست با پرونده‌های پرحاشیه مالی و ابهام‌های نفتی شناخته می‌شود. این شرکت بازوی خارجی تجارت نفت ایران به شمار می‌رود. بسیاری از معاملات نفتی در شرایط تحریم از مسیر این شرکت انجام شده است. با این حال، گزارش‌های شفاف و دقیقی از عملکرد مالی آن در دسترس عموم قرار ندارد. اکنون ماجرای ژن خوب نفتی بار دیگر نام این شرکت را در کانون توجه قرار داده است.
کشتار گرسنگان در خیابان و سبک زندگی دلاری فرزندان مدیران نفتی
در شرایطی که دولت از کمبود منابع ارزی سخن می‌گوید، سبک زندگی دلاری فرزندان مدیران نفتی تضادی آشکار ایجاد کرده است. صنعت نفت با بحران سرمایه‌گذاری و فرسودگی تجهیزات دست‌وپنجه نرم می‌کند. کارگران پیمانکاری بارها به وضعیت معیشتی خود اعتراض کرده‌اند. با این وجود، ژن خوب نفتی ظاهراً از این بحران‌ها تأثیر نمی‌پذیرد.
تاکنون هیچ واکنش رسمی از سوی شرکت نیکو یا افراد نام‌برده منتشر نشده است. سکوت مقام‌های مسئول، ابهام‌ها را افزایش داده است. نهادهای نظارتی نیز توضیحی درباره چارچوب قانونی اشتغال بستگان مدیران نفتی در شرکت‌های خارجی ارائه نکرده‌اند. این خلأ پاسخ‌گویی، بار دیگر بحث تعارض منافع را برجسته کرده است.
افکار عمومی می‌پرسد دسترسی به اطلاعات محرمانه نفتی تا چه اندازه در این موقعیت‌ها نقش دارد. آیا اشتغال در دفاتر تریدرهای نفتی خارجی با ضوابط داخلی هم‌خوانی دارد. چرا نسبت درآمد دلاری با موقعیت شغلی اعلام‌شده هم‌خوان به نظر نمی‌رسد. این پرسش‌ها همچنان بی‌پاسخ مانده‌اند و مفهوم ژن خوب نفتی را پررنگ‌تر کرده‌اند.
پرونده تازه ژن خوب نفتی تنها یک نمونه از ساختاری است که طی دهه‌ها شکل گرفته است. ساختاری که در آن رانت، نسبت خانوادگی و دسترسی به منابع عمومی در هم تنیده شده‌اند. تجربه چهار دهه گذشته نشان داده که این چرخه فساد در درون این نظام اصلاح‌پذیر نیست و تا زمانی که رأس هرم قدرت تغییر نکند، ژن خوب نفتی همچنان از سفره مردم ارتزاق خواهد کرد.
