چهلم، سنتی ریشهدار و حلقهای در تداوم قیام
مراسم چهلم در فرهنگ مردم ایران تنها یک آیین سوگواری نیست؛ چهلم پیوندی است میان یاد، مسئولیت و تداوم راه. در تاریخ مبارزات مردم ایران نیز چهلمها همواره به نقطهای برای بازتولید اعتراض و گسترش همبستگی اجتماعی تبدیل شدهاند. چهلم شهیدان قیام دیماه ۱۴۰۴ نیز در همین چارچوب، به صحنهای تازه از حضور، اعتراض و تجدید پیمان با آرمان آزادی بدل شد؛ حضوری که نهتنها یاد شهیدان را زنده نگه داشت، بلکه پیام روشنی به حاکمیت درباره زنده بودن روح قیام داد.
از سمیرم تا مرودشت؛ تداوم خشم سازمانیافته
در سمیرم، مردم در مراسم تشییع و چهلم عباس رشیدی، جوان ۳۵ سالهای که پس از بازداشت جان باخت، با شعارهایی چون «تا آخوند کفن نشود، این وطن وطن نشود» و «مرگ بر دیکتاتور» خشم خود را فریاد زدند. پیکر او پس از فشارهای امنیتی بر خانوادهاش تحویل داده شد، اما این فشارها نتوانست مانع حضور گسترده مردم شود.
در مرودشت، مراسم چهلم عرفان بزرگی با آیینی خاص برگزار شد؛ خانواده و دوستانش وسایل حنابندان و لباس دامادی را به مزارش آوردند؛ رسمی برای جوان ناکام که نشان میداد سوگ آنان با اعتراض و اعتراضشان با وفاداری به آرزوهای او درهم تنیده است.
در همین زمینه
نورآباد، بابل، ملایر؛ سوگهایی که به فریاد بدل شد
در نورآباد ممسنی، چهلم شهید قیام پریسا لشکری با شعارهای اعتراضی علیه سرکوبگران همراه شد و فضای مراسم، صحنهای از دادخواهی جمعی بود. در بابل، فرزند ۱۰ ساله شهید قیام ابراهیم مصطفیپور پشت میکروفون ایستاد و با سخنانی تأثربرانگیز از «پدر قهرمانش» گفت؛ مراسمی که با موسیقی و پخش گل برگزار شد و به نمادی از استواری خانوادههای دادخواه تبدیل گردید.
در ملایر، حاضران در چهلم شهید سرفراز قیام مجتبی روستایی بهجای سکوت و اندوه، سرود حماسی «دایه دایه وقت جنگه» را همخوانی کردند؛ سرودی که پیام ایستادگی و آمادگی برای ادامه مبارزه را منتقل میکرد.
نسل جوان قیام؛ نماد جامعه شورشگر ایران
شهید قیام نیما نجفی ۱۹ ساله در زادگاهش بادخوره اسدآباد، شهید ابوالفضل پایدار ۱۷ ساله با آخرین پیام تأثربرانگیزش، و شهید محمدرضا خبیری ۱۸ ساله در پاکدشت، همگی چهرههای نسلی بودند که با وجود جوانی، در صف مقدم اعتراض ایستادند. خانوادههای آنان در مراسم چهلم و یادبود شان ، با تأکید بر زنده نگه داشتن نام و آرمان فرزندانشان، اجازه ندادند که روایت رسمی، این جانباختگان را به حاشیه ببرد.
زنان پیشتاز؛ از نگار عجم تا رها بهلولیپور
مراسم چهلم شهید قیام نگار عجم در مشهد و شهید رها بهلولیپور با حضور دوستان و خانواده، به صحنهای از سرودخوانی، دستزدن و تأکید بر عدالت و کرامت انسانی تبدیل شد. این آیینها نشان داد که یاد آنان نه در سکوت، بلکه در بازآفرینی آرمانهایشان زنده میماند. در بسیاری از این مراسمها، مادران با شجاعت بر مزار فرزندانشان ایستادند؛ همچون مادر شهید رضا حسنزاده که با کِلکشیدن، سوگ را به سوگندی دوباره با آرزوی دامادی پسرش و آرمان او یعنی آزادی ایران تبدیل کرد.
عزاداری نوین، نشانه جامعهای زنده
چهلم شهیدان قیام دیماه تنها بازخوانی یک جنایت و کشتار جمعی جوانان توسط رژیم ولایت فقیه نیست؛ این مراسمها به نمایش پیوند خشم، امید و پویایی اجتماعی بدل شد. برخلاف خواست حاکمیت که میکوشد جامعه را در چارچوب گریه و سکوت و انفعال نگه دارد، در بسیاری از این آیینها رقص محلی، سرودخوانی، کفزدن، شعرهای حماسی و شعارهای اعتراضی درهم آمیخت. این شکل نوین عزاداری نشان میدهد که جامعه ایران جامعهای مرده و مرعوب نیست؛ بلکه در دل سوگ، ارادهای برای ادامه مسیر و جهشی بزرگتر در حال شکلگیری است. چهلمها، نه پایان یک روایت، که آغاز فصلی تازه در جنبشی رو به گسترشاند.جنبشی که پایانش با مرگ دیکتاتوری فاشیستی حاکم بر ایران خواهد بود.
