بازار طلا؛ خروج سرمایه از پلتفرم‌های آنلاین و هجوم مردم به طلای فیزیکی
بازار طلا در ایران وارد مرحله‌ای تازه شده است. با کاهش ارزش ریال، بسیاری از سرمایه‌گذاران پول خود را از پلتفرم‌های آنلاین بیرون کشیده‌اند. هدف آنان حفظ ارزش سرمایه در برابر افت پول ملی است. مقصد این سرمایه‌ها اکنون طلای فیزیکی است. حدود دو هفته است که عرضه آن کم شده و نقدینگی بازار کاهش یافته است. نتیجه، فشار بیشتر بر قیمت‌هاست. این گزارش، بر پایه داده‌های ۱۴ مهر ۱۴۰۵، ابعاد این تحول را بررسی می‌کند.
چرا پلتفرم‌های آنلاین جذاب شدند؟
پلتفرم‌های آنلاین در سال‌های اخیر مسیر ورود به بازار طلا را ساده کردند. اجرت ساخت در این روش بسیار کمتر از خرید حضوری بود. خریدار نیز برای نگهداری، نیازی به صندوق امانات یا مراقبت ویژه نداشت. به همین دلیل، بخش مهمی از خانوارها این سکوها را جایگزین طلافروشی سنتی کردند. سهولت دسترسی، مهم‌ترین عامل رشد این کسب‌وکارها بود. ورود با سرمایه کم نیز مانعی برای خریداران خرد باقی نگذاشت. این الگو، طلا را از ویترین به گوشی همراه منتقل کرد.
امکان خرید با مبالغ اندک، جذابیت پلتفرم‌ها را بیشتر کرد. در برخی سکوها خرید کمتر از یک گرم طلا نیز ممکن است. معامله‌ها هم شبانه‌روزی انجام می‌شود و به ساعت کاری بازار فیزیکی وابسته نیست. حذف هزینه‌هایی مانند اجرت، یکی از مزیت‌ها است. کاربر می‌توانست در هر ساعت از شبانه‌روز، قیمت لحظه‌ای را ببیند و تصمیم بگیرد. همین ویژگی‌ها، پلتفرم‌ها را برای سرمایه‌گذاران خرد در بازار طلا پرطرفدار کرد.
با این حال، سهولت ظاهری ریسک‌هایی را نیز پنهان می‌کرد. موجودی ثبت‌شده در حساب کاربری لزوماً با طلای قابل تحویل برابر نیست. اگر سکو به اندازه تعهداتش طلا نداشته باشد، اعتماد کاربران سریع فرو می‌ریزد. چنین نگرانی‌هایی در روزهای پرنوسان، بیش از همیشه بر تصمیم سرمایه‌گذاران اثر می‌گذارد. کاربران به‌تدریج میان عدد روی صفحه و طلای واقعی تفاوت قائل شدند. این تفاوت، پیش‌زمینه موج برداشت‌های اخیر بود. ضعف ریال، این نگرانی را به تصمیم عملی تبدیل کرد.
ریال ضعیف‌تر و تقاضای طلای فیزیکی
کاهش ارزش ریال، انگیزه اصلی خروج سرمایه از سکوهای آنلاین بوده است. وقتی قدرت خرید پول ملی کم می‌شود، خانوارها به دنبال دارایی ملموس می‌گردند. طلای فیزیکی در همین شرایط، امن‌ترین گزینه به نظر می‌رسد. سرمایه‌گذاران ترجیح می‌دهند دارایی خود را در دست داشته باشند. تحویل گرفتن شمش یا سکه، وابستگی به سکو را از میان می‌برد. حفظ ارزش سرمایه، اکنون بر سود و سهولت معامله اولویت دارد. این جابه‌جایی، ترکیب تقاضا را در بازار طلا تغییر داده است.
بیشتر بخوانید
از بنگاه زیان‌ده تا جیب مردم؛ چرخه معیوب اقتصاد دولتی در ایران
نتیجه این تغییر، افزایش تقاضا برای طلای فیزیکی است. حدود دو هفته است که طلای فیزیکی در بازار به‌مراتب کمتر شده است. نقدینگی آن نیز کاهش یافته و معامله‌گران با محدودیت عرضه روبه‌رو هستند. وقتی خریداران بیشتری وارد می‌شوند و فروشنده‌ها کمتر، قیمت‌ها ناگزیر بالا می‌روند. به این ترتیب، رشد قیمت در بازار طلا شتاب بیشتری گرفته است. کمبود عرضه، ماهیت این افزایش را از نوسان معمول متمایز می‌کند. قیمت‌ها در چنین شرایطی بیش از اونس جهانی، از عرضه محلی تأثیر می‌پذیرند.
قیمت جهانی در همین روز مسیر متفاوتی داشت. بر پایه گزارش‌ها، هر اونس طلا در ۱۴ مهر ۱۴۰۵ بین ۴۱۲۲ تا ۴۱۴۰ دلار قیمت‌گذاری شد. اونس نقدی نسبت به روز قبل حدود ۰.۳ درصد کاهش یافت. بنابراین افزایش قیمت‌ها در بازار طلا را نمی‌توان به عوامل جهانی نسبت داد. عامل تعیین‌کننده، ضعف ریال و کمبود عرضه محلی است.
بازار طلا و نگرانی از خالی‌فروشی
خالی‌فروشی از مهم‌ترین تهدیدهای این حوزه است. خالی‌فروشی یعنی پلتفرم از مردم پول بگیرد، اما طلای معادل در اختیار نداشته باشد. در این وضعیت، موجودی فیزیکی کمتر از تعهدات ثبت‌شده برای کاربران است. مشکل تا زمانی پنهان می‌ماند که برداشت‌ها محدود باشد. با افزایش درخواست‌ها، شکاف میان عدد دیجیتال و طلای واقعی آشکار می‌شود. این سازوکار، به‌خودی‌خود در همه پلتفرم‌ها رخ نمی‌دهد. اما خطر آن برای هر سکوی فاقد پشتوانه کافی وجود دارد.
اگر حجم قابل‌توجهی از سرمایه‌گذاران هم‌زمان برای دریافت فیزیکی مراجعه کنند، پلتفرم با مشکل روبه‌رو می‌شود. دلیل آن، نبود طلای کافی برای تحویل به همه مشتریان است. موج کنونی برداشت‌ها می‌تواند چنین فشاری ایجاد کند. سرمایه‌گذاران محتاط پیش از ازدحام، طلای خود را بیرون می‌کشند. این رفتار، خود به تشدید کمبود در بازار طلا می‌انجامد. اثر زنجیره‌ای این رفتار، نقدینگی طلای فیزیکی را بیش از پیش کاهش می‌دهد. قیمت‌ها نیز از این چرخه بی‌تأثیر نمی‌مانند.
عرضه رسمی شمش و چشم‌انداز قیمت‌ها
مرکز مبادله ایران یک صد و پنجاه‌وهفتمین حراج شمش طلا را روز سه‌شنبه ۱۴ مهر ۱۴۰۵ برگزار می‌کند. متقاضیان باید برای هر شمش ۵ میلیارد تومان وجه‌الضمان واریز کنند. سقف خرید در این جلسه ۲۵ شمش تعیین شده است. این حراج، دومین جلسه متوالی در فاصله یک هفته است. تداوم برگزاری منظم، نشان‌دهنده ادامه سیاست عرضه شمش است. عرضه رسمی شمش، یکی از ابزارهای مهار کمبود در بازار طلا به شمار می‌رود. با این حال، اثر آن بر خریداران خرد محدود است.
شرط سپرده سنگین، حضور خانوارهای معمولی را در این حراج عملاً دشوار می‌کند. بنابراین احتمالاً بخش عمده تقاضای خرد همچنان به بازار آزاد و طلافروشی‌ها وارد می‌شود. این تقاضا با عرضه محدود روبه‌رو است. ارزیابی دقیق اثر حراج‌ها نیازمند انتشار آمار فروش و تحویل واقعی است. تا آن زمان، سنجش اثربخشی این سیاست دشوار است. از سوی دیگر، برگزاری منظم حراج‌ها نشان می‌دهد عرضه رسمی به‌کلی متوقف نشده است. این نکته، تصویر متوازن‌تری از عملکرد سیاست‌گذار ارائه می‌دهد.
منابع
- ۱. قیمت جهانی طلا امروز ۱۴ مهر ۱۴۰۵. بازار جهانی به کدام سمت می‌رود؟، اقتصادآنلاین، ۱۴ مهر ۱۴۰۵
- ۲. ادامه روند کاهش قیمت طلای جهانی، توسعه برند، ۱۴ مهر ۱۴۰۵
- ۳. قیمت طلا امروز سه‌شنبه ۱۴ مهر ۱۴۰۵، اقتصادنیوز، ۱۴ مهر ۱۴۰۵
- ۴. حراج جدید شمش طلا ۱۴ مهر؛ شرط سپرده ۵ میلیاردی و سقف خرید ۲۵ شمش. چه کسانی مجازند؟، وانا نیوز، ۱۲ مهر ۱۴۰۵
- ۵. قبل از خرید آنلاین طلا این هشدار را جدی بگیرید، بانک اول، ۱۴ مهر ۱۴۰۵
