دیکتاتورها با فرهنگ و اندیشه مردم چه کردند؟
«نیمکتهای خالی» فقط نشانه غیبت دانش آموزان و دانشجویان از مدرسه و دانشگاه نیست؛ بلکه تصویری از حذف تدریجی یک نسل از فرایند آموزش، آگاهی و مشارکت اجتماعی است. در یک نظام دیکتاتوری، فارغ از اینکه این دیکتاتوری با عنوان شاه بر جامعه حکومت کند یا با عنوان شیخ، هنگامی که دانشآموز و دانشجوی معترض را با سرکوب، بازداشت، زندان، اعدام و کشتار از محیط آموزشی و جامعه حذف میکند، بخشی از سرمایه انسانی و فکری کشور را نیز از میان میبرد. در سوی دیگر، فقر، فلاکت، نابرابری و فشار اقتصادی، گروه دیگری از کودکان و جوانان را ناگزیر به ترک تحصیل یا خروج از چرخه آموزش میکند. از این منظر، هر نیمکت خالی میتواند نمادی از یک فرصت ازدسترفته، یک زندگی حذفشده یا آیندهای باشد که زیر فشار استبداد سیاسی و محرومیت اقتصادی از مسیر طبیعی خود خارج شده است؛ پدیدهای که پیامد آن تنها متوجه یک نسل نیست، بلکه بر سرمایه انسانی، توسعه اجتماعی و آینده کل جامعه اثر میگذارد.
یادمان نرفته است که دانشجویان و دانشآموزانی که نیرویی تعیینکننده در انقلاب بر ضد دیکتاتوری سلطنتی در سال ۵۷ بودند، در دهه ۶۰، هزار هزار در میدانهای رزم یا در شکنجهگاههای خمینی جان خود را فدا کردند. نسل در نسل جوانان و نوجوانانی که نیروی پرشور و پرتأثیر در قیامها از دهه ۱۳۷۰ تا دی ۱۴۰۴ بودهاند.
سال ۴۰۴، سال شتافتن دانشآموزان و دانشجویان و جوانان دلیر به میدانهای خونین نبرد برای سرنگونی رژیم بود. از دلیرانی که در رویارویی با سپاه پاسداران در میدانهای قیام جان فدا کردند تا شورشگرانی که در زندانها بر چوبه دار بوسه زدند.
بخش زیادی از شرکتکنندگان در قیام دیماه ۱۴۰۴، از همین نسل بودند. مقامهای رژیم اعتراف کردهاند که در برخی استانها تا ۴۵ درصد قیامکنندگان جوانان و نوجوانان زیر ۲۰ سال بودند. شمار زیادی از شهیدان و دستگیرشدگان نیز از همین نسل بودند.
دانشجویان و دانشآموزان اولین قربانیان سرکوب
در حالی که ۹ میلیون نفر از جمعیت کشور بیسواد و میلیونها نفر دیگر کمسوادند، میلیونها جوان و نوجوان نیز بهخاطر فقر و ناداری خانوادههایشان از تحصیل باز ماندند.
گزارشهای رسمی حکومتی حاکی است، پانزده درصد از جمعیت کودکان کشور در زمره کودکان کارند. یعنی نیمکتهای خالی آنان هنوز در کلاسها باقی است. با در نظر گرفتن این درصد، شمار کودکان کار به بیش از ۳ میلیون نفر میرسد. میلیونها کودک بهنحوی دردناک در حال زبالهگردیاند. بسیاری از آنها برای حملونقل موادمخدر یا کولبری یا کارهای خانگی به کار گرفته میشوند. زندگی کودکان و جوانان و نوجوانان کپرنشین یا بیخانمان یا ساکنان حومههای فقرزده سال بهسال بیشتر درهم کوبیده میشود.
بیشتر بخوانید
در دانشگاهها نیز تحصیل و زندگی دانشجویان آماج فقر و گرانی و کنترلهای خفقانآور است.
در پایان تحصیلات نیز جز محرومیت و تحقیر سهمی ندارند. از ۱۴۰۵ میلیون نفر فارغالتحصیلان آموزش عالی کشور، دستکم ۶.۵ میلیون نفر از نظر اقتصادی غیرفعال محسوب میشوند. این بخشی از فهرست طولانی معضلاتی است که ریشه در صد سال استبداد و وابستگی و فساد شاه و شیخ دارد.
معاون فرهنگی و دانشجویی وزارت بهداشت اعتراف کرد که: نزدیک به ۱۰۰ نفر از دانشجویان کشور در حوادث دیماه جان باختند.
شورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان در بهمن ۱۴۰۴ اعلام کرد که شمار کودکان و نوجوانان کشتهشده در جریان سرکوب معترضان در خیزش دیماه به بیش از ۲۳۰ نفر رسیده است
پایگاه خبری «دانشجویان متحد» با انتشار بیانیهای نسبت به تداوم بازداشت، بیخبری از وضعیت و صدور احکام سنگین برای دستکم ۱۶ دانشجو معترض و حاضر در اعتراضات زمستان ۱۴۰۴ ابراز نگرانی کرد.
آنچه که در بالا ذکر شد تنها تصویری مبهم از هزاران دانشجو و دانش آموزی است که از کلاسهای درس حذف شدند و نیکمتهای خالی آنان نماد یک دیکتاتوری انسانستیز است که به جان فرهنگ و اندیشه و خرد ایران افتاده است.
شگفتی آنجاست که وقتی تاریخ ۱۲۰ ساله ایران را ورق میزنیم، در نبرد بین خدای آزادی و ناخدای استبداد، همیشه همین نسل آگاه دانشجویان و فرهیختگان و البته دانش آموزان هستند که در صف نخست نبرد هستند. رضا خان قلدر با همین نسل آگاه و فرهیخته زندانهایش را پر کرده بود.
محمدرضا دیکتاتور دوم خاندان پهلوی با ساواکش به جان همین نسل افتاد. خمینی نخستین کشتار و اعدامهای جمعیاش را از دانش آموزان دختر آغاز کرد. خامنهای با کشتار دانشجویان در ۱۸ تیر ۷۸ کار خمینی را تکمیل کرد و…
پس نیمکتهای خالی در تاریخ ایران یک نوستالژی کودکانه رو به گذشته نیست بلکه برآمد مقاومت جانانه یک نسل است که در مقابل دیکتاتوری سرخم نکرد و چنین نسلی است که فاشیسم مذهبی را به پایان خط رسانده است.
منابع
- آفتاب نیوز ۱۹بهمن ۱۴۰۴
- سازمان حقوق بشر ایران. ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۶ – کشتار معترضان در دیماه ۱۴۰۴
- پایگاه خبری «دانشجویان متحد» روز پنجشنبه ۱۲ شهریور ۱۴۰۵
