در روزگاری که سفره‌ی بسیاری از ایرانیان کوچک‌تر از همیشه شده، اعلام برگزاری ۱۲۰ هزار مراسم سوگواری برای مرگ ابراهیم رئیسی، واکنشی دوگانه در افکار عمومی ایجاد کرده است: از یک سو، رویکرد رسمی، این مراسم را نشانه‌ای از تکریم «شهدای خدمت» می‌داند؛ و از سوی دیگر، بخش قابل توجهی از جامعه آن را نمادی از شکاف میان حاکمیت و زندگی روزمره‌ی مردمی تلقی می‌کند که مدت‌هاست زیر بار تورم، فقر و بحران‌های متعدد اقتصادی کمر خم کرده‌اند.
این پرسش بنیادی مطرح می‌شود: آیا این حجم از بزرگداشت‌ها در ذات خود ادای احترام است، یا در لایه‌های پنهان‌تر، تلاشی برای بازسازی پرستیژ و اقتدار فرسوده نظام ولایت مطلقه فقیه در دوره‌ای از افول سرمایه اجتماعی؟
در همین زمینه
از مناسبت به مناسک؛ تبدیل فقدان به نمایش قدرت
اگرچه مرگ مشکوک رئیسی هنوز پاسخ در خوری در چرایی و چگونگی آن نیافته است، اما گستره و شدت نمایش‌های بزرگداشت، پرسش‌هایی جدی درباره انگیزه‌های نهفته در پسِ آن برمی‌انگیزد. برگزاری ۱۲۰ هزار مراسم-به معنای میانگین بیش از ۵۷۰ مراسم در هر روز برای هر استان- نه یادآور مراسم مردمی‌ست، نه نشانی از مشارکت خودجوش.در واقع، این حجم از مناسک، بیش از آن‌که بازتاب اندوه عمومی باشد، بیشتر به «نمایش قدرت نمادین» شباهت دارد. قدرتی که می‌کوشد در بزنگاه بحران‌های پیاپی-از فروپاشی ارزش پول ملی گرفته تا ناترازی بودجه و افزایش فقر مطلق-با برپایی آیین‌های پرشمار، خود را همچنان مسلط و منسجم نشان دهد.
هزینه‌های پنهان، اولویت‌های روشن
در حالی که شمار زیادی از مردم در تأمین ابتدایی‌ترین نیازهای معیشتی خود دچار مشکل‌اند، و طبق آمار رسمی بیش از ۳۰ درصد از مردم در فقر مطلق به سر می‌برند، برگزاری چنین گسترده‌ی مراسمی بدون شفافیت مالی، به نوعی بی‌اعتنایی به واقعیات عینی جامعه تعبیر می‌شود.
حتی با یک برآورد حداقلی-فرضاً ۲۰ میلیون تومان برای هر مراسم-رقم هزینه‌ها به حدود ۲۴۰۰ میلیارد تومان می‌رسد؛ بودجه‌ای که می‌توانست برای آموزش، بهداشت، یارانه معیشتی یا بهبود زیرساخت‌های روستایی صرف شود. این در حالی‌ست که بسیاری از مردم، به دلیل گرانی، حتی توان برگزاری مراسم ختم برای عزیزانشان را ندارند و به هزینه آن به امور خیریه روی آورده‌اند.چنین تخصیص منابعی، در ذهن مردم نه به‌عنوان ادای احترام، بلکه به‌مثابه بی اعتنایی و دهن کجی باندهای غارتگر و سرکوبگر نشسته در بیت خامنه‌ای از مشکلات طاقت فرسای زندگی‌شان فهمیده می‌شود.
فرهنگ سوگواری یا تبلیغاتِ سیاسی؟
برگزاری مراسم یادبود رئیسی آن هم در شرایطی که بخش کوچکی از کارنامه اش در بحران آب و برق و انرژی و … نمایان شده است نشان از گم کردن سوراخ دعای حکومت فاشیسم دینی حاکم بر ایران است. وقتی ۴۰ نهاد و سازمان دولتی، از بنیاد شهید گرفته تا وزارت خارجه، در برگزاری چنین مناسکی دخیل‌اند، نمی‌توان این مراسم را حتی به دست بدنه لاغر حامی حکومت نشان داد.بالعکس، این‌گونه مناسک به نماد رسمی‌سازی و کنترل‌شده‌ی سوگواری بدل می‌شوند که به جای همدلی، بیزاری و نفرت عمومی می‌سازند.
برنامه‌های تلویزیونی بی‌وقفه، تبلیغات گسترده شهری، نمایشگاه‌های هنری فرمایشی و حتی تأسیس بنیادهای مرتبط، سفید سازی برای یکی از اعضای هیات مرگ در زندان های کشور در سال ۱۳۶۷ را تداعی می‌کنند.خانواده های زندانیان سیاسی که در قتل عام ۶۷ اعدام شدند هنوز در جستجوی مزار عزیزانشان هستند و نمی دانند آنها در کجا دفن شده اند.همچنین مردمی که هر روز با نابرابری‌ها و بی‌عدالتی‌ها روبه‌رو هستند، چنین برنامه‌هایی را بیش از آن‌که ادای احترام بدانند، نوعی تبلیغات گوبلزی رژیم آخوندی تلقی می‌کنند.
از مراسم به پروژه؛ بهره‌برداری سازمان‌یافته از مرگ رئیسی
رئیسی در سه سال ریاستش، نه‌تنها نتوانست مشکلات ساختاری را کاهش دهد، بلکه با تصمیماتی چون حذف ارز ترجیحی، به افزایش فقر و فشار اقتصادی دامن زد. بنابراین، آیین‌های بزرگداشت، نه بازتاب واقعیت اجتماعی، که تلاشی برای بازسازی چهره‌ای‌ست که در دوران حیاتش، به دلیل ناکارآمدی،فساد گسترده و همدستی با چپاولگران منابع زیر زمینی کشور، فقر و حرمان میلیون ها تن از هموطنانمان را بیشتر و بیشر کرد.
نسبت فاشیسم دینی با مرگ؛ تقدیس برای ماندگاری
آیین‌های سوگواری نمایشی از سوی خامنه ای و حامیان سوداگر و آخوندهای فریبکارش، در شرایطی است که معلمان، کارگران، بازنشستگان و پرستاران در خیابان‌ها مطالبه‌ی حقوق خود را فریاد می‌زنند. هزینه‌کرد میلیاردی برای بزرگداشت یک چهره شناخته شده در حوزه نقض فاحش حقوق بشر و اعدام های سازمان یافته، این پیام را مخابره می‌کند: درد مردم، در اولویت نیست.
از این منظر، مراسم‌های گسترده، خود، بخشی از بحران مشروعیت‌اند؛ بحرانی که با مناسک رسمی حل نمی‌شود. مردم ستمدیده ایران در برابر چنین پروپاگاندای حکومتی با خشم و نفرت پاسخ درخوری خواهند داد. کمترین بازتاب آن نیز یادآوری درد و رنجی است که رئیسی به هزاران خانواده اعدام شده در طول چهل سال حکومت فاشیسم دینی تحمیل کرد.
آرمین بهاری
