نگاهی به فرایند گران کردن نان
سال‌ها در ایران گفته می‌شد که حتی اگر مردم توان خرید گوشت، مرغ، لبنیات یا میوه را نداشته باشند، دست‌کم نان – به عنوان پایه و اساس سبد غذایی – از سفره‌شان حذف نخواهد شد. اما امروز این فرضیه نیز در حال فروپاشی است. اجرای نرخ‌های جدید نان در هفته‌های اخیر در بسیاری از استان‌ها، نگرانی عمیق میلیون‌ها خانوار کم‌درآمد را برانگیخته است. نانی که مهم‌ترین (و گاهی تنها) منبع کالری و سیرکننده برای اقشار پایین جامعه به شمار می‌رود.
گرانی نان: نشانه‌ای از بحران عمیق معیشتی گرانی نان فراتر از افزایش قیمت یک کالای ساده است؛ آن نمادی از تشدید بحران معیشت و فقر غذایی در کشور به حساب می‌آید. گزارش‌های رسمی مرکز آمار ایران نشان می‌دهد که تورم مواد غذایی در سال‌های اخیر خانوارها را وادار کرده مصرف گوشت قرمز، لبنیات، میوه و حتی برنج را به شدت کاهش دهند. طبق آمارها، مصرف این اقلام در سال‌های اخیر به طور میانگین حدود ۵۰ درصد افت کرده و نان به جایگزین اصلی برای تأمین کالری تبدیل شده است (دنیای اقتصاد).
تورم نقطه‌به‌نقطه نان و غلات در تیرماه ۱۴۰۵ به حدود ۸۱٫۸ درصد رسیده است (مرکز آمار ایران). در برخی گزارش‌ها، افزایش قیمت نان در تهران تا ۵۲ درصد اعلام شده است (خبرگزاری‌ها).
تورم کلی مواد غذایی در دوره‌هایی به بیش از ۱۰۰ درصد (و حتی تا ۱۱۰–۱۳۴ درصد در برخی ماه‌ها) رسیده است. این ارقام نشان می‌دهد که نان – که پیشتر ارزان‌ترین منبع انرژی بود- اکنون مستقیماً فقیرترین اقشار را تحت فشار قرار می‌دهد.
بیشتر بخوانید
در مقابل، حکومت علت اصلی گرانی را افزایش هزینه‌های تولید، دستمزد کارگران نانوایی‌ها و قیمت انرژی عنوان می‌کند. مقامات سازمان برنامه و بودجه نیز تأکید کرده‌اند که دولت دیگر توان ادامه پرداخت کامل یارانه نان را ندارد و بار مالی این بخش به شدت افزایش یافته است. با این حال، بسیاری از کارشناسان اقتصادی معتقدند که انتقال این هزینه‌ها به مصرف‌کننده نهایی در شرایطی که قدرت خرید خانوارها به شدت کاهش یافته، تنها بحران معیشتی را عمیق‌تر خواهد کرد.
ریشه‌های ساختاری و پیامدهای اجتماعی گزارش‌های میدانی از روزهای اول اجرای قیمت‌های جدید حاکی از سردرگمی نانوایی‌ها و افزایش تنش میان مشتریان و فروشندگان است. این وضعیت فراتر از یک مسئله اقتصادی، بر آرامش اجتماعی و احساس امنیت معیشتی مردم تأثیر مستقیم گذاشته است.
افزایش قیمت نان را نمی‌توان جدا از شرایط کلی اقتصادی و سیاسی کشور بررسی کرد. تورم مزمن، کاهش شدید ارزش ریال، کسری بودجه، و تخصیص منابع به پروژه‌های نظامی و اتمی، قدرت مانور دولت را محدود کرده است. بسیاری از اقتصاددانان هشدار می‌دهند که این روند نمی‌تواند ادامه پیدا کند و غذا در سال‌های اخیر تقریباً دو برابر شده است .
امروز گرانی نان فقط افزایش قیمت یک کالا نیست؛ نشانه‌ای روشن است که بحران اقتصادی به آخرین سنگر معیشت مردم رسیده است. تا زمانی که ساختارهای فساد و اولویت‌دهی به هزینه‌های غیراقتصادی حاکم باشد، نه تنها سفره خانوارها کوچک‌تر خواهد شد، بلکه خشم و نارضایتی اجتماعی نیز گسترش خواهد یافت. نان — که زمانی نماد امنیت غذایی بود — اکنون به نمادی از شکنندگی معیشت میلیون‌ها ایرانی تبدیل شده است.
