روز پنجشنبه ششم شهریور، بریتانیا، فرانسه و آلمان با ارسال نامهای رسمی به شورای امنیت سازمان ملل متحد، روند بازگشت تحریمهای بینالمللی علیه ایران، موسوم به «مکانیسم ماشه» را فعال کردند. این اقدام نقطه عطفی در مناسبات ایران با جامعه جهانی و بهویژه کشورهای اروپایی محسوب میشود؛ چرا که بر اساس مفاد توافق هستهای سال ۲۰۱۵، فعال شدن این مکانیزم به معنای بازگشت خودکار همه تحریمهای سازمان ملل علیه تهران است.
علت اقدام اروپاییها
به گزارش خبرگزاری رویترز، سه کشور اروپایی عضو برجام تأکید کردهاند که تصمیم آنها در پی بینتیجه ماندن مذاکرات متعدد با جمهوری اسلامی و نگرانی از شتاب فزاینده برنامه هستهای ایران اتخاذ شده است. آنها خاطرنشان کردند که با توجه به نزدیک شدن مهلت اکتبر، نمیتوانند بیش از این فرصت را از دست بدهند؛ چرا که پس از آن امکان اعمال این مکانیزم به لحاظ حقوقی دشوار خواهد شد.
از دیدگاه دیپلماتهای اروپایی، رژیم ایران طی ماههای اخیر نهتنها هیچگونه نشانهای از عقبنشینی یا شفافیت در فعالیتهای هستهای خود بروز نداده، بلکه با گسترش غنیسازی اورانیوم و محدود کردن بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی، مسیر حرکت به سوی ساخت سلاح اتمی را تسریع کرده است.
مذاکرات بینتیجه در ژنو
اروپاییها اشاره کردند که پس از حملات آمریکا و اسرائیل به برخی تأسیسات هستهای ایران در اواسط خردادماه، چندین دور گفتوگو با مقامات تهران برگزار شد. آخرین این مذاکرات در چهارم شهریور در ژنو بود، اما نتیجه آن به گفته دیپلماتها «فاقد هرگونه تعهد ملموس از سوی ایران» بود. به همین دلیل، اروپا به این جمعبندی رسید که وقت آن است مکانیسم ماشه فعال شود تا جامعه جهانی در برابر خطر اتمی رژیم ایران واکنش نشان دهد.
واکنش مقاومت ایران
در همین زمینه، مریم رجوی، رئیسجمهور برگزیده مقاومت ایران، طی بیانیهای اعلام کرد: «گفتگوی بیحاصل وزرای خارجه سه کشور اروپایی با وزیر خارجه رژیم و دیدار بینتیجه معاونان وزرای خارجه در ژنو بار دیگر نشان داد که رژیم آخوندی هیچگاه حاضر به دست کشیدن از پروژه ساختن بمب اتمی نبوده و نخواهد بود.»
او تأکید کرد که فعال شدن بند ماشه و بازگرداندن تمامی قطعنامههای شورای امنیت علیه پروژه هستهای رژیم، ضرورتی فوری است. خانم رجوی یادآور شد: «نه جنگ و نه مماشات، بلکه تغییر رژیم به دست مردم و مقاومت ایران راهحل واقعی بحران است.»
سابقه هشدارها
مریم رجوی در سالهای گذشته بارها درباره سیاستهای فریبکارانه رژیم در زمینه برنامه هستهای هشدار داده بود. او در آبان ۱۳۹۲، پیش از مذاکرات ژنو، تأکید کرده بود که هرگونه توافق بدون توقف کامل غنیسازی و دسترسی آزادانه آژانس به سایتهای مشکوک، تنها فرصت بیشتری به رژیم برای دستیابی به بمب اتمی میدهد. همچنین پس از توافق ژنو و برجام در تیر ۱۳۹۴، بار دیگر هشدار داد که هرگونه کوتاه آمدن جامعه جهانی، رژیم را جسورتر خواهد کرد و به ادامه مسیر بمبسازی کمک خواهد نمود.
رجوی همواره گفته است که سیاست مماشات با تهران، نهتنها مانع جنگ نمیشود بلکه خود بستر ساز جنگهای ویرانگر و گسترش تروریسم در منطقه بوده است. او خاطرنشان کرده بود که منابع مالی آزادشده پس از برجام، بهجای رفاه مردم ایران صرف گسترش نفوذ نظامی رژیم در عراق، سوریه، یمن و لبنان شد و این امر همزمان باعث فقر و فشار مضاعف بر مردم ایران گردید.
در همین زمینه
جهش تاریخی دلار در ایران؛ بحران اقتصادی فلج کننده در آستانه فعال شدن مکانیزم ماشه
پیامدهای فعال شدن مکانیزم ماشه
فعال شدن بند ماشه به این معناست که همه تحریمهای سازمان ملل که با توافق برجام در سال ۱۳۹۴ لغو شده بودند، دوباره برقرار خواهند شد. این شامل محدودیتهای شدید تسلیحاتی، بانکی، نفتی و تجاری علیه ایران خواهد بود. بازگشت این تحریمها، اقتصاد بحرانزده ایران را که همین حالا با تورم افسارگسیخته، سقوط ارزش ریال و بیکاری گسترده مواجه است، به مراتب تحت فشار بیشتری قرار خواهد داد.
کارشناسان اقتصادی معتقدند تنها اعلام آغاز روند مکانیسم ماشه کافی بود تا نرخ ارز و طلا در ایران به شکل بیسابقهای افزایش یابد. این موضوع نشان میدهد که اقتصاد ایران به شدت آسیبپذیر و وابسته به فضای بینالمللی است و هرگونه تنش سیاسی، مستقیماً معیشت مردم را تحت تأثیر قرار میدهد.
جمعبندی
اقدام سه کشور اروپایی در فعال کردن مکانیزم ماشه را میتوان نقطه پایانی بر سالها سیاست مماشات با رژیم ایران دانست. آنها در بیانیه خود تصریح کردند که با وجود تلاشهای دیپلماتیک، تهران هیچ نشانهای از عقبنشینی از مسیر خطرناک خود نشان نداده است. به این ترتیب، اروپا چارهای جز توسل به این مکانیزم ندیده است.
از سوی دیگر، مقاومت ایران تأکید میکند که بازگرداندن تحریمها تنها بخشی از راهحل است و ریشه اصلی بحران در خود این رژیم نهفته است. به باور آنها، تنها با تغییر بنیادین و به دست گرفتن سرنوشت کشور توسط مردم ایران میتوان جلوی تهدید هستهای و تروریستی این حکومت را گرفت.
این تحول جدید نشان میدهد که بحران هستهای ایران وارد مرحلهای تازه شده است. فعال شدن مکانیسم ماشه، نهتنها آینده برنامه هستهای رژیم را در هالهای از ابهام قرار داده بلکه نشان میدهد که جامعه جهانی به این نتیجه رسیده که دیگر نمیتوان به وعدهها و ادعاهای تهران اعتماد کرد. فشارهای سیاسی و اقتصادی ناشی از این اقدام، بدون تردید در ماههای آینده تأثیرات مهمی بر معادلات داخلی و خارجی ایران خواهد گذاشت.
